Cơ hội phát triển sản phẩm thương mại xanh sang thị trường Anh 

Sau hơn 3 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh  (UKVFTA), xuất khẩu sang Anh liên tục duy trì đà tăng trưởng, kể trong cả năm 2023 - khi kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm, các thị trường nhập khẩu nhiều hàng Việt sụt giảm tiêu dùng. Đây là thành quả của những nỗ lực của doanh nghiệp và các cơ quan chức năng, đồng thời phản ánh những lợi ích của UKVFTA mang lại.

Bên cạnh đó, với các lệnh gỡ bỏ thuế quan trong UKVFTA cũng góp phần quan trọng để nâng cao thị phần của một số nhóm hàng có thế mạnh của Việt Nam tại thị trường này. 

Tuy nhiên, hàng xuất khẩu Việt Nam cũng đối mặt nhiều thách thức khi Anh có yêu cầu rất cao về sản phẩm xanh như cắt giảm phát thải trong quá trình sản xuất, không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tuân thủ nghiêm ngặt về lao động, môi trường, tiết kiệm tài nguyên. Do đó, để tận dụng tốt hơn ưu đãi từ FTA song phương, doanh nghiệp Việt buộc phải chú ý tới thương mại xanh và công bằng hiện đang là xu hướng phát triển tất yếu của thương mại toàn cầu.

Thông tin này được các chuyên gia nhấn mạnh tại Tọa đàm Cơ hội phát triển sản phẩm thương mại xanh sang thị trường Anh do Tạp chí Công Thương tổ chức sáng 11/12 tại Hà Nội.

Chia sẻ những điểm nổi bật về cam kết liên quan đến phát triển bền vững trong UKVFTA và lộ trình thực thi, bà Nguyễn Sơn Trà, Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết, là một FTA thế hệ mới, UKVFTA đưa ra rất nhiều các cam kết liên quan đến thương mại và phát triển bền vững. Đặc biệt, hai bên đã cam kết sẽ thúc đẩy và thực thi hiệu quả các Công ước cơ bản của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) mà hai bên đều là thành viên và các hiệp định đa phương về môi trường mà hai bên đã tham gia ký kết. 

Bên cạnh đó, hai bên cũng nhất trí tăng cường hợp tác thông qua cơ chế chia sẻ thông tin và kinh nghiệm để thúc đẩy việc phê chuẩn và thực thi các công ước trong liên quan đến các hiệp định đa phương khác về biến đổi khí hậu, về đa dạng sinh học hay là các hiệp định về quản lý rừng bền vững và thương mại lâm sản, thúc đẩy phát triển ngành nuôi trồng thủy sản bền vững…Đặc biệt hai bên cũng cam kết sẽ hợp tác tích cực để chống lại hoạt động đánh bắt thủy, hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định mà gọi tắt là IUU.

Ngoài ra, hai bên cũng có những cam kết để thúc đẩy trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp phù hợp với pháp luật hoặc chính sách trong nước với điều kiện không gây ra sự phân biệt đối xử tùy tiện và vô lý hoặc tạo thành một phương thức hạn chế thương mại trá hình…

Theo ông Nguyễn Cảnh Cường - Nguyên Tham tán công sứ Thương vụ Việt Nam tại Vương quốc Anh, thương mại và phát triển bền vững đã trở thành nội dung không thể thiếu trong các FTA. Đặc biệt, thương mại và phát triển bền vững vừa là thách thức, vừa là cơ hội.  

Những doanh nghiệp Việt Nam có khả năng tăng tỷ lệ các sản phẩm xanh và chuyển đổi sản xuất của mình theo hướng xanh, sạch và ít phát thải hơn sẽ được bạn hàng Vương quốc Anh hoan nghênh. Cùng đó, việc chuyển đổi sản xuất và mô hình phát triển có thể sẽ làm tăng thêm chi phí cho doanh nghiệp và tạo thêm áp lực cạnh tranh, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Cũng theo ông Nguyễn Cảnh Cường, có thể ở một số thị trường khác doanh nghiệp Việt Nam sẽ gặp khó khăn về cạnh tranh; trong đó, có lý do do tăng chi phí. Tuy nhiên ở thị trường Anh, một bộ phận lớn người tiêu dùng có thu nhập cao và sẵn sàng trả thêm tiền cho sản phẩm xanh, sạch hơn. 

Như vậy kể cả trường hợp giá bán sản phẩm cao hơn trước đây, chi phí sản xuất cao hơn trước đây nhưng sản phẩm đó vẫn có thể được hoan nghênh tại thị trường Anh nhờ người tiêu dùng ở phân khúc cao hơn và số lượng có thể không tăng nhiều nhưng giá vẫn cao hơn, vẫn có thể được người tin dùng Anh chấp nhận. Đấy là một cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam nếu đáp ứng được yêu cầu, mặc dù chi phí cao.

Bà Nguyễn Thị Huyền - CEO, Công ty cổ phần Xuất khẩu quế hồi Việt Nam (Vinasamex) cho hay, Anh là thị trường tiềm năng, tuy nhiên không phải dễ dàng thâm nhập. Khi UKVFTA có hiệu lực, doanh nghiệp được hưởng lợi rất nhiều từ hiệp định này. Hơn nữa, những chứng nhận quốc tế giúp thương hiệu của doanh nghiệp đi lên và giống như một giấy thông hành giúp đi vào thị trường châu Âu nói chung, thị trường Anh nói riêng.

Do đó, khi xuất khẩu sang thị trường này, Vinasamex đã tập trung vào chất lượng hàng hóa và nâng cao giá trị sản phẩm lên thay vì số lượng. Ngoài ra, giá bán hàng hóa xuất khẩu vào thị trường châu Âu hay thị trường Anh luôn cao hơn khoảng 20% so với giá sản phẩm thông thường trước đây. Đặc biệt, Vinasamex sẽ tiếp tục mở rộng chuỗi giá trị; phát triển những sản phẩm giá trị cao như: sản phẩm organic, sản phẩm tinh dầu phục vụ sản xuất dược phẩm đến các loại bột gia vị…

Ông Lê Huy Huấn - Điều phối viên Chương trình Tăng trưởng Xanh và Biến đổi khí hậu toàn cầu Việt Nam (CCG Việt Nam) cho rằng, thời gian tới, các xu hướng, chính sách này ngày càng trở nên chặt chẽ hơn và đi theo hạng mục cụ thể. Do đó, sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh mới rất quan trọng. Những doanh nghiệp lớn đã và đang rất chủ động trong việc thích ứng với những sự thay đổi của chính sách thương mại xanh cũng như chủ động trong việc xây dựng các quy trình sản xuất, làm sao đáp ứng được tiêu chuẩn toàn cầu. 

Chẳng hạn như phải giảm phát thải hoặc carbon thấp trong quá trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và minh bạch quy trình chuỗi sản xuất hàng hóa.Thậm chí, Anh sẽ yêu cầu quá trình sản xuất có sử dụng năng lượng tái tạo và tiêu chuẩn quốc tế, nhất là tiêu chuẩn của Anh hay không.

Để tận dụng cơ hội tối đa từ FTA nói chung và UKVFTA nói riêng, bà Nguyễn Sơn Trà khẳng định, Bộ Công Thương đã, đang triển khai một loạt biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng thúc đẩy thương mại xanh và phát triển bền vững.

Mặt khác, hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt cụ thể, đầy đủ hơn và chính xác hơn, từ đó giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn những cam kết và thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa. Đặc biệt, Bộ Công Thương còn xây dựng mô hình hệ sinh thái theo từng ngành hỗ trợ doanh nghiệp trong quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe hơn của thị trường nước ngoài, đặc biệt thị trường phát triển như Vương quốc Anh.

Đơn cử, với ngành quế hồi, Bộ Công Thương đang xây dựng một hệ sinh thái để hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong ngành quế hồi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu được nhiều hàng hóa hơn sang các thị trường, các nước đối tác.

Trong hệ sinh thái đấy sẽ có mối liên kết, hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan xây dựng chính sách thương mại và các cơ quan cung cấp thông tin, thương vụ của Việt Nam tại thị trường nước ngoài, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp theo chuỗi sản xuất doanh nghiệp cung cấpnguyên liệu đầu vào, doanh nghiệp sản xuất ra hàng hóa, sản phẩm cuối cùng để xuất khẩu sang thị trường nước ngoài. 

Theo bà Nguyễn Sơn Trà, hi vọng  năm 2025, những biện pháp đó lan tỏa hơn nữa sang nhiều ngành hàng khác nhau để có thể giúp nhiều doanh nghiệp của Việt Nam xuất khẩu hàng hóa sang thị trường nước ngoài, nhất là Vương quốc Anh.