Cơ hội từ động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu năm 2026 được dự báo tiếp tục đối mặt với nhiều bất định, nền kinh tế Việt Nam với độ mở lớn cũng sẽ chịu các sức ép từ bên ngoài. Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN, Tiến sĩ Lê Thị Thùy Vân, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính - Kinh tế (Bộ Tài chính) đã khuyến nghị những giải pháp then chốt để nền kinh tế vượt qua rủi ro, tận dụng cơ hội và giữ vững đà tăng trưởng.

Phóng viên: Nhiều tổ chức quốc tế nhận định kinh tế thế giới năm 2026 sẽ đối mặt với khá nhiều bất định. Vậy xin bà chia sẻ quan điểm về nhận định này?

Tiến sĩ Lê Thị Thùy Vân: Rủi ro với kinh tế thế giới năm 2026 trước hết vẫn là những cái yếu tố bất định trong quan hệ thương mại cũng như là chính sách thuế quan của Mỹ. Thực tế cho thấy năm 2025 mặc dù nhiều nước cũng tiến hành đàm phán nhưng hiện nay kết quả chốt lại cuối cùng là vẫn chưa ngã ngũ. Do đó, đây sẽ là một yếu tố bất định, ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu, cũng như đầu tư và tăng trưởng ở các nước.

Bất định thứ hai chính là bất ổn ở các khu vực địa chính trị, như ở Nga, Trung Đông, Ukraine... sẽ tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như tăng trưởng kinh tế tổng thể. Bất định thứ ba liên quan đến các rủi ro an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh. Những rủi ro này càng ngày càng ở mức ngoài tầm kiểm soát và sẽ ảnh hưởng đến năng lực đầu tư hạ tầng cũng như các yếu tố đảm bảo tăng trưởng của các nền kinh tế trên thế giới.

Phóng viên: Thưa bà, các tổ chức quốc tế nhận định như thế nào về kịch bản tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2026 và đâu là những động lực tăng trưởng chính?

Tiến sĩ Lê Thị Thùy Vân: Dự báo mới nhất của các tổ chức quốc tế như Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) hay Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hay Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đưa ra mức tương đối khả quan, khoảng 3%.

Về động lực tăng trưởng năm 2026, trước hết là các nền kinh tế châu Á; trong đó có Ấn Độ với dự báo tăng trưởng khoảng 6,3% và các nước ASEAN. Ngoài ra, trong các nước phát triển, IMF dự báo Mỹ sẽ tăng trưởng khoảng 2%, trong khi Nhật Bản hay EU thì chỉ ở quanh mức 1%.

Năm 2026, đầu tư liên quan đến chuyển đổi xanh, chuyển đổi số là những động lực mới để mở rộng đầu tư, hỗ trợ tăng trưởng trong dài hạn. Ngoài ra, một số nước đang quan tâm nhiều hơn đến kinh tế tầm thấp; trong đó sử dụng các robot để vận chuyển hàng, hay các thiết bị thông minh ứng dụng trong nông nghiệp và các ngành sản xuất. Cùng đó, việc đa dạng hóa các chuỗi cung ứng và đối tác thương mại lớn thay vì phụ thuộc nhiều vào các thị trường truyền thống cũng là một trong những điểm sáng mà các nước trông chờ để thúc đẩy tăng trưởng.

Phóng viên: Những rủi ro của kinh tế thế giới sẽ tác động thế nào đối với Việt Nam và bà có khuyến nghị gì để giảm thiểu rủi ro, duy trì tăng trưởng?

Tiến sĩ Lê Thị Thuỳ Vân: Việt Nam là nước có độ mở thương mại lớn nên một quyết định như chính sách thuế quan của Mỹ đã tác động đến hầu hết các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, đồ gỗ hay linh kiện điện tử. Ngoài ra, biến động địa chính trị, thương mại, phân mảnh thương mại giữa các nước cũng làm gián đoạn chuỗi cung ứng, gia tăng chi phí logistics, thậm chí ảnh hưởng đến cả dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam.

Do đó, để ứng phó với những biến động bên ngoài, đồng thời đảm bảo mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2026 và những năm tiếp theo, giải pháp đầu tiên vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô. Mới đây, Chính phủ, nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 cũng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 là 10%, đồng thời kiểm soát lạm phát ở mức 4,5%. Bên cạnh đó, việc ứng phó kịp thời với các điều chỉnh chính sách thương mại của các nước và tìm kiếm các đối tác thương mại, tận dụng các cái hiệp định thương mại tự do (FTA), nhất là với các đối tác thương mại mới ngoài Mỹ như  ASEAN, châu Á hoặc các nước Mỹ Latinh… là rất quan trọng để đảm bảo thị trường xuất khẩu mới.

Giải pháp thứ ba là tận dụng các vùng, các cực tăng trưởng mới theo sắp xếp đơn vị hành chính mới để tạo hiệu ứng lan tỏa. Giải pháp thứ tư, đồng thời cũng là giải pháp rất quan trọng chính là tìm kiếm các cái động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam. Các động lực tăng trưởng này đến từ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tầm thấp trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của các nước đã thành công như Trung Quốc, Nhật Bản.

Ngoài ra, giải pháp cốt yếu là nâng cao năng suất lao động, đổi mới khoa học công nghệ để thúc đẩy tăng trưởng từ phía cung, đồng thời mở rộng thị trường trong nước với tiềm năng tiêu dùng của 100 triệu dân cũng là thúc đẩy động lực tăng trưởng từ phía cầu. Cùng với đó, cần thúc đẩy sự phát triển đồng đều của các thành phần kinh tế; trong đó khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt và chủ đạo trong đầu tư hướng vào cơ sở hạ tầng; thúc đẩy đầu tư của khu vực tư nhân vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

*Phóng viên: Xin cảm ơn Tiến sĩ!