Trung Quốc siết xuất khẩu, thị trường bạc đối mặt biến động lớn

Giá bạc lập kỷ lục. Ảnh: Getty Images

Các chuyên gia đã đưa ra cảnh báo về khả năng thiếu hụt nguồn cung và những đợt biến động giá cực đoan trong năm 2026. Thị trường bạc thế giới đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới khi Trung Quốc – quốc gia nắm giữ năng lực tinh chế bạc lớn nhất thế giới – chính thức áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt kể từ ngày 1/1/2026.

Theo các nhà phân tích quốc tế, động thái này không chỉ làm thay đổi cấu trúc thị trường mà còn đẩy giá bạc vào thế "nhạy cảm" chưa từng có trước những cú sốc cung cầu.

Theo quy định mới có hiệu lực từ đầu năm nay, Bộ Thương mại Trung Quốc đã công bố danh sách 44 doanh nghiệp được cấp phép xuất khẩu bạc trong giai đoạn 2026-2027. Mặc dù Chính phủ Trung Quốc không ban hành lệnh cấm xuất khẩu hoàn toàn, nhưng chính sách này yêu cầu sự phê duyệt chính thức đối với các lô hàng bạc ra nước ngoài. 

Giới quan sát nhận định, quy định này đã chính thức nâng vị thế của bạc từ một loại hàng hóa thông thường lên thành "vật tư chiến lược", đặt cơ chế quản lý xuất khẩu bạc ngang hàng với các kim loại đất hiếm – những vật liệu quan trọng cho công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao mà Trung Quốc đang chi phối nguồn cung toàn cầu. 

Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs cảnh báo rằng sự thay đổi này có nguy cơ làm "phân mảnh" thị trường bạc toàn cầu. Lý giải cho tình trạng này, các chuyên gia cho rằng nguy cơ gián đoạn nguồn cung sẽ buộc các thành viên thị trường phải ưu tiên tự gom hàng để đảm bảo kho dự trữ riêng cho mình, thay vì tin tưởng và chia sẻ nguồn cung trên một hệ thống chung toàn cầu như trước đây. 

Sự chuyển dịch từ một hệ thống gộp chung sang các kho dự trữ khu vực bị cô lập sẽ tạo ra một cấu trúc kém hiệu quả, làm giảm tính thanh khoản và khiến thị trường dễ bị tổn thương bởi các đợt biến động giá cục bộ.

Các chuyên gia phân tích Lina Thomas và Daan Struyven của Goldman Sachs nhận định trong một báo cáo mới đây rằng tình trạng biến động giá bạc cực đoan có khả năng sẽ kéo dài trong năm 2026. Nguyên nhân chính không hoàn toàn do thiếu hụt toàn cầu, mà do các "nút thắt cổ chai" về nguồn cung cục bộ và lượng tồn kho mỏng tại các trung tâm giao dịch lớn. 

Cụ thể, lượng tồn kho bạc tại London – nơi thiết lập giá chuẩn toàn cầu – đang ở mức thấp bất thường sau khi phần lớn kim loại này được chuyển sang các kho chứa tại Mỹ trong năm ngoái do lo ngại về thuế quan. Sự khan hiếm này tạo điều kiện cho các đợt "ép giá", khi giá cả tăng tốc mạnh khi dòng tiền của nhà đầu tư hấp thụ hết lượng kim loại còn lại. 

Trong điều kiện bình thường, nhu cầu ròng 1.000 tấn mỗi tuần sẽ đẩy giá bạc tăng khoảng 2%. Tuy nhiên, trong môi trường hiện tại với tồn kho mỏng, Goldman Sachs ước tính độ nhạy cảm của giá đã tăng vọt lên khoảng 7%. Các chuyên gia cảnh báo những biến động giá cực đoan này sẽ diễn ra theo cả hai chiều hướng tăng và giảm. 

Bài toán nan giải về nguồn cung 

Nhiều nhà phân tích cho rằng Trung Quốc đang sử dụng chiến lược "vũ khí hóa" nguồn cung bạc tương tự như cách họ đã làm với đất hiếm trước đây. Quy định mới yêu cầu các công ty xuất khẩu phải có năng lực sản xuất hàng năm đạt 80 tấn và hạn mức tín dụng trên 30 triệu USD. Điều này sẽ loại bỏ hàng trăm nhà xuất khẩu vừa và nhỏ ra khỏi hệ thống, dù họ là những nhà cung cấp quan trọng cho các đơn vị sản xuất công nghiệp trên thế giới. 

Ông Charlie Garcia, người sáng lập câu lạc bộ của giưới siêu giàu R360, nhận định trên MarketWatch rằng Trung Quốc không cấm xuất khẩu hoàn toàn, mà chính việc yêu cầu cấp phép, hạn ngạch và các thủ tục giấy tờ sẽ khiến nguồn cung bị siết chặt một cách từ từ. Ông đã nhắc lại bài học khi phương Tây từng lao đao vì Trung Quốc siết xuất khẩu đất hiếm năm 2010 khiến giá tăng tới 4.500%. 

Thực tế, Trung Quốc đang nắm giữ vị thế "người gác cổng" của nguồn cung bạc tinh chế. Dù chỉ đứng thứ hai về sản lượng khai thác bạc, nước này kiểm soát tới 60-70% nguồn cung bạc tinh chế của thế giới. Hiệp hội Thị trường Vàng bạc London (LBMA) cho biết Trung Quốc sở hữu 27 nhà máy tinh chế được công nhận, bỏ xa quốc gia đứng thứ hai là Nhật Bản với chỉ 13 nhà máy. 

Trong khi đó, nguồn cung bạc từ hoạt động khai thác mỏ trên toàn thế giới đang gặp khó khăn và không thể tăng nhanh để đáp ứng nhu cầu. Sản lượng khai thác mỏ toàn cầu đã chững lại kể từ mức đỉnh năm 2016. Ngay cả tại Mỹ, sản lượng mỏ dù tăng nhẹ trong năm 2024 nhưng nhìn chung vẫn đi ngang trong những năm gần đây. 

Một rào cản lớn là tính phụ thuộc của nguồn cung bạc. Hơn một nửa lượng bạc trên thế giới được khai thác như một sản phẩm phụ từ các mỏ đồng, chì và kẽm. Do đó, kế hoạch sản xuất phụ thuộc vào thị trường của các kim loại cơ sở kia, chứ không phải giá bạc. Ngay cả khi giá bạc tăng cao, các mỏ này cũng khó có thể tăng sản lượng ngay lập tức.

Về phía cầu, nhu cầu bạc đã vượt quá nguồn cung trong 4 năm liên tiếp. Viện Bạc dự báo năm nay sẽ là năm thứ 5 liên tiếp thị trường bị thâm hụt. Sự thiếu hụt của năm ngoái lên tới gần 149 triệu ounce, đẩy tổng mức thiếu hụt trong 4 năm lên 678 triệu ounce – tương đương với 10 tháng nguồn cung khai thác của năm 2024.

Nhu cầu từ ngành năng lượng Mặt Trời và công nghiệp quốc phòng đang ngày càng lớn. Mặc dù đồng có thể thay thế bạc trong pin Mặt Trời, nhưng quá trình chuyển đổi công nghệ này cần ít nhất 4 năm để thực hiện ở quy mô lớn. Tỷ phú Elon Musk, CEO của Tesla, mới đây cũng đã bày tỏ lo ngại trên mạng xã hội X về chính sách kiếm soát vì bạc rất cần thiết cho nhiều quy trình công nghiệp.

Như vậy, trong bối cảnh địa chính trị phức tạp và nguồn cung bị siết chặt, bạc hiện không còn đơn thuần là hàng hóa, mà đã trở thành tài sản chiến lược trong cuộc chiến tài nguyên toàn cầu.