Chuyển động thương mại toàn cầu 2026 - Bài 3: Yếu tố công nghệ

Tuy nhiên, sức mạnh của công nghệ cũng đang thúc đẩy các quốc gia dựng lên những bức tường số, tạo ra một thế giới bị phân mảnh bởi chủ nghĩa bảo hộ.

* Kỷ nguyên của chuỗi cung ứng siêu kết nối

Các chuỗi cung ứng hiện đại đã phát triển thành những mạng lưới hữu cơ, khổng lồ và phức tạp, vượt xa khả năng kiểm soát thủ công.

Theo công ty nghiên cứu và tư vấn McKinsey, một công ty công nghệ trung bình hiện quản lý hơn 7.000 nhà cung cấp, con số này tăng lên 12.000 đối với ngành hàng không vũ trụ và 18.000 đối với các tập đoàn ô tô. Để điều phối hệ sinh thái khổng lồ này, các doanh nghiệp đang xây dựng một "hệ thần kinh kỹ thuật số" dựa trên các công nghệ đột phá.

Nền tảng của hệ thống này là Trí tuệ nhân tạo (AI), đóng vai trò như bộ não trung tâm, có khả năng tự phân tích các mạng lưới phức tạp, dự báo rủi ro và đề xuất phương án tối ưu nhanh hơn con người.

Hỗ trợ cho AI là một loạt các công nghệ khác. Hệ thống Lập kế hoạch và sắp xếp lịch nâng cao (APS) hoạt động như cầu nối giữa kế hoạch và thực thi, giúp đồng bộ hóa chuyển động của hàng nghìn đối tác và tự động cân bằng lại lịch trình để giảm thiểu sự chậm trễ. Trong khi đó, Internet vạn vật (IoT) mở rộng tầm nhìn ra thế giới vật lý, với các cảm biến trên xe cộ, thiết bị và công nhân truyền dữ liệu thời gian thực về vị trí, hiệu suất và an toàn. Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng những tiến bộ công nghệ này vào hoạt động, như cách tập đoàn logistics Maersk Line giám sát nhiệt độ từng lô hàng, hay tập đoàn khai khoáng Rio Tinto theo dõi dấu hiệu kiệt sức của công nhân khai khoáng.

Trong các chuỗi cung ứng đa tầng, nơi sự tin cậy là yếu tố sống còn, công nghệ chuỗi khối (Blockchain) đang giúp khôi phục niềm tin bằng cách tạo ra một sổ cái chung, không thể giả mạo, cho phép các công ty như chuỗi bán lẻ Walmart truy xuất nguồn gốc thực phẩm trong vài giây. Để chuẩn bị cho các cú sốc, công nghệ Bản sao số (Digital Twins) tạo ra các mô hình ảo của toàn bộ chuỗi cung ứng, cho phép các doanh nghiệp như tập đoàn năng lượng Chevron mô phỏng hàng trăm kịch bản gián đoạn tiềm tàng tại mỗi dự án để tìm ra con đường phục hồi nhanh nhất nếu xảy ra biến động bất ngờ.

Mục tiêu của kỷ nguyên mới này không còn chỉ là tối ưu hóa chi phí, mà là xây dựng các chuỗi cung ứng có khả năng phục hồi, linh hoạt và đáng tin cậy.

* Chủ nghĩa bảo hộ kỹ thuật số

Tuy nhiên, sức mạnh của những công nghệ kết nối này cũng đang thúc đẩy sự trỗi dậy mạnh mẽ của chủ nghĩa bảo hộ kỹ thuật số. Thay vì một thế giới phẳng hơn, ngày càng nhiều "bức tường số" đã được dựng lên với lý do bảo vệ lợi ích quốc gia, an ninh, chủ quyền kinh tế và cạnh tranh địa chính trị. Đây là một cuộc chiến tinh vi nhằm kiểm soát các tài nguyên nền tảng của nền kinh tế tương lai: Dữ liệu, chip bán dẫn và các mô hình AI.

Động lực đằng sau xu hướng này rất mạnh mẽ. Về an ninh, AI được coi là cơ sở hạ tầng trọng yếu, không khác gì lưới điện hay hệ thống quân sự, thúc đẩy việc xây dựng các "tường lửa" và kiểm soát xuất khẩu công nghệ. Về kinh tế, AI được dự báo có thể đóng góp hàng nghìn tỷ USD vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu, biến cuộc đua giành vị trí dẫn đầu thành một cuộc cạnh tranh khốc liệt để "tích trữ" tài năng và dữ liệu.

Mỗi cường quốc lại theo đuổi một chiến lược bảo hộ riêng, định hình một bản đồ số toàn cầu ngày càng bị phân mảnh. Trung Quốc là ví dụ cho một chiến lược bảo hộ quyết liệt và toàn diện. Thông qua "Vạn lý Trường thành số" và các luật lệ như Luật An ninh mạng, quốc gia này yêu cầu dữ liệu phải được lưu trữ trong nước, tạo ra một lá chắn bảo vệ các “gã khổng lồ” nội địa như Baidu và Alibaba.