Cơ quan đại diện ở nước ngoài phải “mở đường”, không chỉ “đưa tin”

* Cho phép cơ quan đại diện ký kết văn bản hợp tác với các đối tác nước ngoài 

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, việc xây dựng dự án luật nhằm khắc phục các khó khăn, bất cập trên thực tế, thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo mới của Đảng và Nhà nước, đáp ứng yêu cầu mới của tình hình phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời tăng cường thống nhất quản lý đối ngoại, tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan đại diện, đáp ứng chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, góp phần xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, thể hiện vai trò tiên phong và nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của công tác đối ngoại.

Sáng 18/3, tại Nhà Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về 2 dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của: Luật Thi đua, khen thưởng và Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Dự thảo luật gồm 2 điều, tập trung vào sửa đổi, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đại diện theo hướng bao quát các lĩnh vực hợp tác mới, công tác xây dựng và thi hành pháp luật, giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế, khuyến khích bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt; cho phép cơ quan đại diện ký kết văn bản hợp tác với các đối tác nước ngoài; kiện toàn các quy định về tổ chức bộ máy, quản lý, vận hành cơ quan đại diện; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan và tại cơ quan đại diện; hoàn thiện một số chế độ, chính sách cho thành viên cơ quan đại diện và thân nhân.

Dự thảo luật không có quy định liên quan đến thủ tục hành chính, đồng thời lược bỏ một số quy định cụ thể nhằm bảo đảm phù hợp với hệ thống pháp luật như bỏ quy định về cấp giấy thông hành của cơ quan đại diện. 

Dự kiến tổng mức tăng chi ngân sách hằng năm cho việc thi hành luật là 179,6 tỷ đồng, chủ yếu chi cho việc cải thiện chế độ cho thành viên cơ quan đại diện và thân nhân. 

Báo cáo thẩm tra sơ bộ do Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới trình bày cho thấy, các nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về chủ động, tích cực hội nhập quốc tế trong tình hình mới; sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính thống nhất với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Dự thảo phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. 

Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diện gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong Luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị rà soát kỹ lưỡng các nội dung về các lĩnh vực hợp tác được liệt kê để bảo đảm bao quát đúng và đầy đủ các lĩnh vực cần tập trung đẩy mạnh hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của đất nước trong khu vực và trên thế giới.

Ủy ban đánh giá cao việc dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 9 khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc, thúc đẩy bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt, song có ý kiến đề nghị lưu ý quy định, hướng dẫn chi tiết hơn về cơ chế hỗ trợ từ ngân sách và huy động nguồn lực từ cộng đồng, doanh nghiệp cho hoạt động này để bảo đảm tính khả thi.

Thường trực Ủy ban thấy rằng việc bổ sung quy định hưởng phụ cấp địa bàn kiêm nhiệm là cần thiết. Tuy nhiên, trên thực tế số lượng địa bàn kiêm nhiệm của các cơ quan đại diện là khác nhau, do đó cần có văn bản quy định chi tiết về nội dung này bảo đảm việc hưởng phụ cấp kiêm nhiệm đúng đối tượng, tiêu chuẩn. 

Nhiều ý kiến tán thành việc sửa đổi, bổ sung quy định về việc bảo đảm học phí cho con chưa thành niên đi theo thành viên cơ quan đại diện tại quốc gia tiếp nhận. Tuy nhiên, đề nghị cân nhắc bổ sung quy định về hạn mức hỗ trợ học phí; đồng thời, cần có sự đánh giá kỹ lưỡng, bảo đảm nguyên tắc quản lý ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và tính công bằng giữa các địa bàn, giữa các loại hình cơ sở giáo dục.

* Làm rõ hơn vai “tổng chỉ huy” của đại sứ 

Góp ý vào dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đến các yêu cầu mới về đẩy mạnh kinh tế, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, ngoại giao số; cho rằng, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan đại diện trong việc cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật, các vụ kiện phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam, giúp doanh nghiệp trong nước chủ động ứng phó thay vì phải xử lý phần ngọn khi sự việc đã rồi. Nhóm điều khoản về ngoại giao kinh tế cần phân tích sâu hơn vai trò của cơ quan đại diện ở nước ngoài, “không chỉ là người đưa tin mà phải là người mở đường” trong bối cảnh các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới. 

Đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Từ thực tế tình hình ở Trung Đông, Iran, một số nước châu Mỹ Latinh, Chủ tịch Quốc hội lưu ý vấn đề bảo hộ công dân từ chỗ theo vụ việc phải chuyển sang chủ động dự báo và ứng phó khẩn cấp; phải có cơ chế phản ứng nhanh trong các vụ việc cứu trợ công dân. 

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần luật hóa quy trình phối hợp với các hội đoàn người Việt ở sở tại. “Sức mạnh của cộng đồng là cánh tay nối dài của cơ quan đại diện trong việc tiếp cận hỗ trợ khẩn cấp, nguồn lực nhà nước đôi khi chưa thể bao phủ hết”, Chủ tịch Quốc hội nói. 

Về người đứng đầu cơ quan đại diện, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, theo quy định, đại sứ là người thay mặt Nhà nước tại nước sở tại, tuy nhiên, sự phối hợp giữa cơ quan đại sứ và các thành viên thuộc các bộ, ngành khác như tham tán thương mại, tham tán quốc phòng đôi khi còn lỏng lẻo do cơ chế “hai đầu quản lý”. Do đó, cần làm rõ hơn vai “tổng chỉ huy” của đại sứ đối với toàn bộ cán bộ biệt phái từ bộ, ngành khác, để đảm bảo hoạt động của các bộ phận chuyên trách thống nhất với sự điều phối chung, tránh tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”. 

Cũng theo Chủ tịch Quốc hội, mức sinh hoạt phí hiện nay tại nhiều địa bàn không còn phù hợp với thực tế lạm phát toàn cầu, điều này vô hình trung tạo áp lực kinh tế lên cán bộ ngoại giao, có thể ảnh hưởng đến chất lượng công tác. Cần điều chỉnh mức sinh hoạt phí đáp ứng yêu cầu ổn định cuộc sống của cán bộ cơ quan đại sứ quán. 

“Luật nên có điều khoản khung về hiện đại hóa hoạt động cơ quan đại diện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các cơ quan đại diện số, giúp giảm tải áp lực trực tiếp tại trụ sở và tạo thuận lợi tối đa cho người Việt Nam ở nước ngoài”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn cho biết, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Ngoại giao xây dựng quy hoạch tổng thể các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai còn gặp khó khăn, dù có đủ nguồn vốn nhưng chưa triển khai được do cơ quan đại diện không có người am hiểu chuyên môn. Vì vậy vấn đề đầu tư công cần phải tính thêm, cụ thể hóa vào các điều khoản trong Luật, hoặc cũng có thể giao Chính phủ chỉ đạo triển khai một cách thống nhất, có một cơ quan chuyên trách xây dựng các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.