Công nghệ cảnh báo sớm - vũ khí mới chống cháy rừng

Trí tuệ nhân tạo (AI), camera thông minh, cảm biến, thiết bị bay không người lái (drone) và vệ tinh đang trở thành những công cụ chủ lực, đồng thời mở ra một thị trường công nghệ đầy tiềm năng và cuộc cạnh tranh về chủ quyền công nghệ.

Lửa bốc ngùn ngụt từ đám cháy rừng ở ngoại ô Thessaloniki, Hy Lạp ngày 5/7/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Liên hợp quốc dự báo số vụ cháy rừng quy mô lớn có thể tăng 14% vào năm 2030 trên toàn cầu, tăng 30% vào năm 2050 và gần 50% vào cuối thế kỷ này. Trong bối cảnh đó, nhiều nước đang tăng đầu tư cho các giải pháp phát hiện sớm nhằm ngăn chặn các đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, thay vì chỉ tập trung nâng cao năng lực chữa cháy.

Xu hướng này cũng thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của thị trường công nghệ phòng ngừa cháy rừng. Theo hãng nghiên cứu Emergen Research, quy mô thị trường này đạt khoảng 950 triệu USD trong năm 2025 và có thể tăng lên 2,51 tỷ USD vào năm 2035.

Một thế hệ công nghệ mới đang được triển khai đồng bộ, kết hợp AI với mạng lưới camera giám sát, cảm biến hóa học, drone và vệ tinh để phát hiện khói, khí phát sinh từ quá trình cháy hoặc những bất thường về nhiệt độ trước khi đám cháy lan rộng.

Tại Pháp, doanh nghiệp FireTracking đang phát triển hệ thống camera đặt trên các vị trí cao để giám sát rừng 24/24 giờ. Hình ảnh thu được được AI phân tích liên tục nhằm phân biệt cột khói do cháy rừng với các nguồn khói thông thường như hoạt động nướng ngoài trời. Khi phát hiện nguy cơ, hệ thống sẽ tự động gửi cảnh báo đến lực lượng cứu hỏa.

Giải pháp này đã được triển khai tại nhiều địa phương của Pháp cũng như Madagascar. Chi phí vận hành một điểm giám sát gồm 2 camera dao động từ 20.000-30.000 euro (23.000 -34.500 USD) mỗi năm. Riêng tỉnh Indre-et-Loire đã đầu tư gần 1,8 triệu euro cho chương trình kéo dài 5 năm, với kỳ vọng việc phát hiện sớm sẽ giúp tránh những thiệt hại lớn hơn nhiều do các vụ cháy quy mô lớn gây ra.

Không chỉ Pháp, nhiều quốc gia cũng đang đẩy mạnh phát triển các công nghệ tương tự. Tại Đức, Dryad Networks sử dụng các cảm biến gắn trực tiếp lên thân cây để phát hiện các loại khí xuất hiện ngay từ giai đoạn đầu của quá trình cháy, thậm chí trước khi có khói. Trong khi đó, Auroratech xây dựng mạng lưới gồm 14 vệ tinh cảm biến nhiệt để theo dõi cháy rừng từ không gian. Doanh nghiệp này đã huy động hơn 37 triệu euro và ký kết các hợp đồng thương mại cùng các gói tài trợ trị giá gần 100 triệu euro chỉ trong một năm.

Đáng chú ý, Auroratech vừa ký hợp đồng lớn với Hy Lạp để cung cấp 4 vệ tinh cảm biến nhiệt, một trạm mặt đất và hệ thống cảnh báo cháy rừng quốc gia kết nối trực tiếp với các lực lượng ứng phó khẩn cấp. Theo giới quan sát, đây không chỉ là một hợp đồng thương mại mà còn phản ánh nỗ lực của châu Âu trong việc xây dựng năng lực giám sát độc lập từ không gian, giảm phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ của Mỹ.

Trong khi đó, Mỹ vẫn giữ vị thế dẫn đầu trên thị trường với doanh nghiệp Pano AI. Công ty này vận hành mạng lưới camera toàn cảnh tích hợp AI, hợp tác với hơn 250 lực lượng cứu hỏa và giám sát khoảng 12 triệu ha rừng tại Mỹ, Canada và Australia. Giá trị các hợp đồng mà doanh nghiệp này công bố cũng đã vượt 100 triệu USD.

Nhiều quốc gia khác cũng phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện trong nước. Tây Ban Nha kết hợp dữ liệu vệ tinh với AI để phát cảnh báo gần như theo thời gian thực. Bồ Đào Nha tích hợp vệ tinh, cảm biến mặt đất và các trạm khí tượng, trong khi Israel khai thác thế mạnh về công nghệ lưỡng dụng để xây dựng các hệ thống kết hợp drone, vệ tinh, camera hồng ngoại và AI, không chỉ phát hiện mà còn phân tích và dự báo nguy cơ bùng phát cháy.

Đáng chú ý, khách hàng của các doanh nghiệp công nghệ phòng ngừa cháy rừng hiện không chỉ là lực lượng cứu hỏa. Các chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp lâm nghiệp, đơn vị quản lý lưới điện, các công ty bảo hiểm và nhà khai thác hạ tầng trọng yếu đều đang trở thành những bên mua quan trọng của thị trường này.