Cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW trong vận hành lưới điện miền Nam

Từ Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) đã cụ thể hóa vào hoạt động sản xuất kinh doanh, nổi bật là ứng dụng AI, thiết bị bay không người lái (UAV) và dữ liệu số trong vận hành lưới điện.

Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc EVNSPC, đến tháng 9/2026, Tổng công ty đã hoàn thành 22/22 nhiệm vụ khung đến năm 2026 theo Đề án tổng thể chuyển đổi số của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Ngay sau khi Nghị quyết 57-NQ/TW được ban hành, Đảng ủy EVN ban hành Chương trình hành động số 40-CTr/ĐU ngày 24/2/2025. Trên cơ sở đó, Đảng ủy EVNSPC ban hành Chương trình hành động số 463-CTr/ĐU ngày 17/3/2025, đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng EVNSPC thông minh, bền vững trên cơ sở chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ tối ưu vận hành lưới điện. An ninh mạng, an ninh dữ liệu được xác định là yêu cầu xuyên suốt.

*Tự động hóa vận hành lưới điện 110kV

Toàn bộ 245 trạm biến áp 110kV của EVNSPC được giám sát, điều khiển từ xa từ các Trung tâm điều khiển trên nền tảng hạ tầng viễn thông dùng riêng và vận hành theo mô hình trạm không người trực.

EVNSPC đã số hóa 100% lý lịch, thông số kỹ thuật thiết bị trên hệ thống PMIS, gồm 274.860 thiết bị 110kV, hơn 9,08 triệu thiết bị 22kV và hơn 6,76 triệu thiết bị hạ áp. Các thông số công suất, điện áp, dòng điện được giám sát trực tuyến 24/24 giờ qua SCADA (hệ thống điều khiển giám sát và thu thập dữ liệu) và đo xa. Hơn 6,9 triệu phiếu, lệnh công tác điện tử và hơn 1,2 triệu nhật ký vận hành điện tử đã được thực hiện có ký số.

Từ dữ liệu vận hành, EVNSPC chuyển từ bảo dưỡng định kỳ theo thời gian sang bảo dưỡng theo tình trạng thực tế của thiết bị. Phương pháp bảo dưỡng theo tình trạng (CBM) và bảo trì tập trung vào độ tin cậy (RCM) được áp dụng 100% đối với lưới điện 110kV, trung áp và hạ áp. Giai đoạn 2024-2025, EVNSPC đánh giá CBM cho hàng chục nghìn thiết bị 110kV và hơn 404.000 thiết bị trung áp, qua đó phát hiện, xử lý 862 trường hợp bất thường tiềm ẩn.

AI được đưa vào chẩn đoán tình trạng thiết bị. Hai đề tài nghiên cứu của EVNSPC đã được EVN công nhận và phổ biến nhân rộng trên toàn quốc năm 2025, gồm phân tích khí hòa tan trong dầu cách điện để chẩn đoán sự cố máy biến áp và nhận dạng tín hiệu phóng điện cục bộ với khoảng 2.000 mẫu huấn luyện. EVNSPC cũng hoàn thành phần mềm ước lượng tuổi thọ còn lại của máy biến áp 110kV dựa trên nồng độ Furan và khí hòa tan.

UAV được triển khai tại 100% công ty điện lực thuộc EVNSPC để kiểm tra lưới điện, kết hợp AI phân tích hình ảnh, nhận diện khiếm khuyết cách điện và vi phạm hành lang tuyến đường dây 110kV. Theo EVNSPC, so với kiểm tra thủ công, thời gian kiểm tra giảm 59%, nhân công giảm 48% và khả năng phát hiện khiếm khuyết tăng 41%.

EVNSPC cũng nghiên cứu AI phân tích hành vi sử dụng điện, xây dựng biểu đồ phụ tải đặc trưng cho khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà và phát triển công cụ phân tích dữ liệu phục vụ dự báo phụ tải.

*Số hóa dịch vụ, nâng hiệu quả vận hành

EVNSPC đã lắp đặt hơn 8,7 triệu công tơ điện tử, đạt tỷ lệ 99,99%; tỷ lệ thu thập dữ liệu tự động qua modem đạt 98,59%. Tổng công ty đã chấm dứt việc ghi chỉ số công tơ thủ công tại hiện trường. Khách hàng có thể theo dõi sản lượng điện gần thời gian thực, cập nhật 30 phút/lần và nhận thông báo tự động hằng ngày.

Lũy kế 9 tháng năm 2026, tỷ lệ thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt đạt 100%, tỷ lệ thu tiền điện đạt 99,99%. EVNSPC kết nối với trên 30 ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế; không còn bố trí nhân viên thu tiền điện tại nhà khách hàng.

Tổng công ty cũng điện tử hóa 100% quá trình cung cấp dịch vụ điện, cung cấp 12/12 dịch vụ điện toàn trình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. 100% công ty điện lực đã kết nối, khai thác và xác thực thông tin công dân với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; ứng dụng chăm sóc khách hàng EVN tích hợp xác thực qua VNeID và nhận diện khuôn mặt.

Với hơn 8,7 triệu khách hàng, 100% hồ sơ mua bán điện được số hóa và 100% hợp đồng mua bán điện mới được ký số. Hệ sinh thái chăm sóc khách hàng trên App và Zalo OA có hơn 4,57 triệu khách hàng, xử lý trên 500.000 giao dịch trực tuyến mỗi năm, tỷ lệ giải quyết đúng hạn trên 99,9%.

Chuyển đổi số cũng được triển khai trong quản trị và đầu tư xây dựng. EVNSPC áp dụng văn phòng số tại 100% đơn vị, hơn 16.000 người dùng ký số; hệ thống báo cáo điều hành có 99 bảng điều khiển. Trong đầu tư xây dựng, 22 phân hệ IMIS 2.0 được triển khai; 100% gói thầu bắt buộc được đấu thầu qua mạng, 100% công trình xây lắp áp dụng nhật ký thi công điện tử. Các công trình 110kV áp dụng BIM (mô hình thông tin công trình), khảo sát bằng UAV và quản lý vòng đời hơn 1,1 triệu vật tư, thiết bị, công cụ dụng cụ bằng mã QR.

Hạ tầng viễn thông dùng riêng là nền tảng cho quá trình này. Các trạm biến áp 110kV được kết nối bằng cáp quang dùng riêng, hơn 85% có mạch vòng dự phòng; độ khả dụng của kênh truyền SCADA đạt từ 99,98% trở lên. EVNSPC cũng chuyển sang nền tảng ảo hóa mã nguồn mở, giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp và chi phí bản quyền.

Công tác an toàn thông tin được triển khai song song, với 62 hệ thống được phê duyệt cấp độ an toàn thông tin; 100% hệ thống trọng yếu được sao lưu theo nguyên tắc 3-2-1 và giám sát an toàn thông tin 24/7.

Những thay đổi về công nghệ được phản ánh qua các chỉ số vận hành. Lũy kế 9 tháng năm 2026, SAIDI (chỉ số về thời gian mất điện trung bình của lưới điện phân phối) đạt 140,07 phút, thấp hơn 69,93 phút so với kế hoạch EVN giao; các chỉ số SAIFI, MAIFI (tần suất mất điện thoáng qua bình quân) đều thấp hơn kế hoạch. Sự cố lưới điện 110kV còn 6 vụ, giảm 19 vụ so với cùng kỳ năm 2025; sự cố trạm biến áp 110kV giảm 3 vụ. Tổn thất điện năng đạt 3,5%, giảm 0,2 điểm phần trăm so với cùng kỳ và thấp hơn kế hoạch.

Giai đoạn 2023-2025, EVNSPC công nhận 587 sáng kiến cấp Tổng công ty; trong đó, 26 sáng kiến được công nhận cấp EVN, cùng 37 đề tài khoa học công nghệ được nghiệm thu. Năm 2026, 87 sáng kiến, đề tài được đăng ký trực tuyến trên hệ thống quản lý khoa học công nghệ của EVN.

Theo EVNSPC, chuyển đổi số trước hết phải thay đổi phương thức làm việc; quy trình nghiệp vụ cần được rà soát, chuẩn hóa trước khi số hóa. Hạ tầng số và mạng viễn thông dùng riêng phải đi trước, trong khi dữ liệu phải bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, có nguồn gốc duy nhất và được dùng chung, liên thông giữa các hệ thống.

Giai đoạn 2027-2030, EVNSPC định hướng tiếp tục lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực phát triển, hướng tới mô hình “Một hạ tầng – Một cơ sở dữ liệu”. Tổng công ty dự kiến xây dựng trung tâm dữ liệu đạt tiêu chuẩn Tier III, đáp ứng yêu cầu về tính liên tục và khả năng dự phòng của hệ thống, hình thành kho dữ liệu tập trung và kết nối các hệ thống phục vụ quản lý, vận hành, kinh doanh. Trên nền tảng này, EVNSPC sẽ khai thác dữ liệu lớn, mô hình số và AI để hỗ trợ dự báo, tối ưu vận hành lưới điện và phục vụ khách hàng.

AI cũng được định hướng mở rộng sang xử lý ngôn ngữ tự nhiên, trợ lý ảo, dự báo phụ tải và tối ưu vận hành. EVNSPC dự kiến triển khai kiến trúc bảo mật Zero Trust (không tin tưởng mặc định, luôn xác minh), kiểm soát kết nối giữa hệ thống công nghệ thông tin và hệ thống điều khiển vận hành, đồng thời giám sát an ninh mạng tập trung 24/7 có ứng dụng AI.

Từ chương trình hành động sau Nghị quyết 57-NQ/TW, EVNSPC đã đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vận hành lưới điện, quản trị dữ liệu, dịch vụ khách hàng và hoạt động đổi mới sáng tạo. Việc hoàn thành 22/22 nhiệm vụ khung, tự động hóa 245 trạm biến áp 110kV, giảm sự cố và tổn thất điện năng cùng mở rộng dịch vụ điện trên nền tảng số là những kết quả được EVNSPC đạt được trong quá trình này.