Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung: Những tia hy vọng nhen nhóm

Bình luận về tình hình gia tăng căng thẳng trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc trong mấy ngày vừa qua, tờ The Economist nhận định cả Trung Quốc và Mỹ có thể sẽ nhượng bộ trong cuộc chiến này và hai bên có thể đạt được sự thỏa hiệp nhất định khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có cuộc gặp cấp cao bên lề hội nghị thượng đỉnh G20 dự kiến diễn ra vào cuối tháng 6/2019 tại Nhật Bản.

Trong năm 2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề cập đến căng thẳng thương mại với Trung Quốc 133 lần trên trang Twitter cá nhân. Trong khi đó, các nhà lãnh đạo Trung Quốc lại hầu như giữ thái độ lặng thinh về tranh chấp thương mại với Mỹ. Tuy nhiên, thái độ của Trung Quốc bắt đầu thay đổi trong mấy ngày gần đây. 

Hàng loạt bài bình luận bất ngờ về cuộc chiến thương mại được truyền thông nhà nước Trung Quốc thể hiện mạnh mẽ chủ nghĩa dân tộc không khoan nhượng. Ngôn từ gây hấn đã xuất hiện khi cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới lại được thổi bùng lên. 

Tuần trước, các nhà đàm phán Mỹ đã cáo buộc Trung Quốc không giữ lời hứa đối với dự thảo thỏa thuận vốn gần hoàn tất. Các quan chức Trung Quốc thì cho rằng đó là do người Mỹ đã đưa ra những yêu cầu vô lý. Đàm phán đổ vỡ dẫn đến việc Mỹ quyết định nâng thuế từ 10% lên 25% đối với khố lượng hàng hóa trị giá 200 tỷ USD của Trung Quốc từ ngày 10/5.

Ngày 13/5, Tổng thống Trump cảnh báo trên Twitter rằng Trung Quốc đừng trả đũa lại Mỹ nếu không muốn tình hình trở nên tồi tệ hơn. Chỉ một giờ ngay sau đó, Trung Quốc đã quyết định tăng thuế đối với 60 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ, trong đó có khí đốt. Và trên thực tế, tình hình trở nên tồi tệ hơn nữa khi Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ ngay lập tức bắt đầu tiến trình áp thuế lên "gần như tất cả" các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. 

Khi tất cả những tuyên bố trên có hiệu lực thì khoảng 560 tỷ USD trị giá hàng xuất khẩu hàng năm của Trung Quốc sẽ đối mặt với mức thuế 25%. Khoảng 180 tỷ USD hàng hóa xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc cũng sẽ chịu mức thuế tương tự.

Nhiều nhà kinh tế ước tính tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc trong năm nay có thể giảm 0,5 điểm phần trăm còn 6%. Và người tiêu dùng Mỹ sẽ bắt đầu phải đối mặt với tình trạng giá hàng hóa gia tăng trên thị trường, khiến lạm phát có thể tăng thêm 0,5%, theo đánh giá của các chuyên gia tại ngân hàng Société Générale (Pháp).

Nếu như ông Trump tiếp tục thực hiện như lời đe dọa là sẽ đánh thuế tất cả các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, thì hậu quả sẽ trở nên nghiêm trọng hơn. Các nhà nghiên cứu Chad Bown và Eva Zhang thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson tại Washington DC cho rằng, phạm vi áp thuế mà Mỹ sử dụng đối với Trung Quốc giống như mức thuế Smoot-Hawley năm 1930, mức áp dụng trước khi xảy ra cuộc đại suy thoái kinh tế tại Mỹ.

Trong trường hợp này, Bắc Kinh có thể bắt đầu nghĩ cách để gây khó khăn cho các doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc, với khả năng truyền thông nhà nước kêu gọi người tiêu dùng tẩy chay hàng hóa Mỹ. Trong bối cảnh đó, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới bước vào cuộc chiến thương mại toàn diện.

Tuy nhiên, The Economist cho rằng hiện vẫn có hy vọng rằng cả Washington và Bắc Kinh sẽ có những bước lùi trong cuộc chiến này. Thị trường chứng khoán đã có sự hồi phục trở lại sau ngày bán tháo cổ phiếu hôm 13/5 khi hai bên đưa ra các tuyên bố "ăn miếng trả miếng" nhau. Điều này phản ánh sự lạc quan rằng hai bên sẽ bình tĩnh suy xét lại. Hầu hết các biện pháp thuế tung ra mới đây đều chưa có hiệu lực. 

Mức thuế 25% của Mỹ chỉ áp dụng cho những hàng hóa rời Trung Quốc sau ngày Mỹ công bố. Thường thì các tàu chở hàng sẽ mất khoảng 3 tuần để đi từ Mỹ sang Trung Quốc và ngược lại, do vậy phải đến tháng 6 thì hai bên mới bắt đầu “ngấm” những đòn đau mà đối phương đưa ra. Mức áp thuế mới mà Trung Quốc đưa ra đối với các mặt hàng của Mỹ có hiệu lực từ 1/6/2019, do vậy vẫn còn hy vọng để hai bên ngồi lại đàm phán với nhau.

Trong những tuyên bố chính thức của mình, thông điệp nhất quán của Trung Quốc là họ sẽ không dễ bị bắt nạt nhưng cũng mong muốn tiến tới một thỏa thuận với Mỹ. Ông Trump cũng đã thể hiện sự sẵn sàng nối lại đàm phán với Trung Quốc khi thông báo ông sẽ có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh G20 dự kiến diễn ra vào cuối tháng 6/2019 tại Nhật Bản. Tại hội nghị thượng đỉnh G20 diễn ra vào tháng 11/2018 tại Argentina, hai bên đã nhất trí “đình chiến” thương mại. Do vậy, đây là lý do để hy vọng rằng điều này sẽ lặp lại./.