Cuộc đua từ trạm xăng đến trạm sạc của châu Âu

Tại châu Âu, chỉ 5 năm trước, "nỗi lo hết pin giữa đường" là lý do phổ biến nhất khiến người dân chần chừ trước xe điện. Hôm nay, con số vừa được tổ chức Giao thông và Môi trường (T&E) công bố cho thấy câu chuyện đã sang trang. Liên minh châu Âu (EU) hiện có 1,1 triệu điểm sạc công cộng tính đến cuối năm 2025, gấp 5 lần năm 2020.

Số lượng trạm sạc đã nhân năm lần chỉ trong 5 năm. Nhưng, quan trọng hơn là tốc độ xây dựng hạ tầng phục vụ cho xe điện đã nhanh hơn, vượt qua cả yêu cầu. Cụ thể, Quy định về hạ tầng nhiên liệu thay thế (AFIR) của EU yêu cầu mỗi nước thành viên bảo đảm tối thiểu 1,3 kilowatt công suất sạc công cộng cho mỗi xe điện chạy pin đang lưu hành. Đến cuối tháng 3/2026, toàn bộ 27 nước thành viên, trừ Malta (Man-ta), đều đã vượt ngưỡng này. Tính gộp toàn khối, EU vượt mục tiêu tới 180%. Thông báo này đang gây tác động mạnh khi nhiều hãng xe lấy lý do thiếu trạm sạc để trì hoãn lộ trình từ bỏ động cơ đốt trong vào năm 2035.

Mặc dù vậy, AFIR còn đặt yêu cầu địa lý. Theo đó, cứ mỗi 60 km đường bộ cốt lõi xuyên châu Âu (TEN-T Core) phải có trạm sạc siêu nhanh công suất từ 150 kilowatt. Tính đến tháng 6/2026, 79% mạng lưới cốt lõi đã đạt chuẩn. Ở Tây Âu, tỷ lệ này vượt 99%. Nhưng, con số trạm sạc ở Tây Ban Nha và một số nước Trung - Đông Âu vẫn còn khá thấp do thiếu kinh phí đầu tư. Theo tính toán, vẫn cần xây mới hoặc nâng cấp 70 cụm sạc đặt đúng vị trí chiến lược, trong đó 22 tại Tây Ban Nha, 11 tại Ba Lan và 7 tại Romania, độ phủ toàn khối sẽ đạt khoảng 90%.

Nước Bỉ, nơi đặt trụ sở các thể chế EU, hiện có hơn 80.000 điểm sạc và đứng thứ ba châu Âu về mật độ trạm sạc trên đầu người, chỉ sau Hà Lan và Đan Mạch. Nhưng phân bố nội bộ lại lệch hẳn về phía bắc. Vùng Flanders chiếm khoảng 60.000 điểm, trong khi Wallonia chỉ khoảng 13.000 và Brussels khoảng 10.000. Nhưng Bỉ cũng đang tăng tốc bù đắp. Tháng 4 vừa qua, Chính quyền Wallonia đã trao gói thầu lắp đặt gần 3.000 điểm sạc mới trong hai năm tại các trung tâm đô thị, quảng trường làng và công trình công cộng. Các vùng Flanders và Brussels cũng có các gói thầu tương tự. Mục tiêu mà hiệp hội ngành EV Belgium đặt ra cho cả nước là 220.000 điểm sạc công cộng vào năm 2030, tức là tăng gần gấp ba hiện nay.

Như vậy, người lái xe điện nay không còn phải đi xa để tìm trụ sạc, nhưng, theo các chuyên gia phân tích thị trường, mức độ thuận tiện khi sử dụng và sự thiếu minh bạch về giá vẫn còn là những thách thức quyết định sức hấp dẫn của xe điện với số đông. Trải nghiệm quen thuộc của nhiều tài xế tại châu Âu là mỗi mạng sạc lại có một ứng dụng, sử dụng một thẻ riêng với một biểu giá riêng, khiến việc so sánh chi phí gần như bất khả thi. Và một thách thức lớn hơn nữa sau trụ sạc là lưới điện.

Ngày 17/7 vừa qua, Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức xác định lưới điện là điểm nghẽn của tiến trình điện khí hóa và cam kết sẽ chuẩn hóa công nghệ sạc hai chiều cho phép xe điện trả điện ngược về lưới vào giờ cao điểm, biến hàng triệu chiếc xe thành "kho pin" di động của hệ thống năng lượng.

Từ chỗ là cái cớ để trì hoãn, hạ tầng sạc đang trở thành lập luận để tăng tốc. Một triệu điểm sạc không chỉ là con số hạ tầng, nó là phép thử cho thấy khi quy định đủ rõ và đầu tư đúng hướng, châu Âu có thể xoay chuyển một thói quen tiêu dùng đã tồn tại cả trăm năm nay trong vòng nửa thập kỷ. Câu hỏi còn lại của chặng đường tới năm 2035 không còn là "sạc ở đâu", mà là "sạc có dễ, có rẻ và lưới điện có chịu nổi hay không".