Đa dạng giải pháp giảm phát thải khí mê-tan trong trồng trọt

Khí mê-tan - cần có sự kiểm soát

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nồng độ mê-tan trong khí quyển đã đạt mức kỷ lục trong vài thập kỷ qua, phần lớn đến từ nông nghiệp. Nếu không có biện pháp kiểm soát, sự gia tăng này sẽ đẩy nhanh quá trình nóng lên toàn cầu, làm biến đổi khí hậu trở nên khắc nghiệt hơn.

Theo thống kê, ngành nông nghiệp Việt Nam chiếm khoảng 30% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn quốc. Phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp tập trung chủ yếu ở 3 lĩnh vực chính: trồng lúa nước phát thải chiếm 50%; chăn nuôi phát thải chiếm 19%; quản lý đất và sử dụng phân bón phát thải chiếm 13%. 

Đa dạng giải pháp giảm phát thải khí mê-tan trong trồng trọt. Ảnh: Thu Hiền – TTXVN

Các nghiên cứu cho thấy, nguyên nhân chính làm tăng phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa gạo của Việt Nam bao gồm: thâm canh nông nghiệp không bền vững; tỷ lệ phân bón và mức độ sử dụng nước cho tưới tiêu cao; quản lý không đúng cách các tàn dư lúa như rơm rạ, trấu; sử dụng năng lượng kém hiệu quả trong canh tác…

Trong trồng trọt, lúa nước là nguyên nhân chính tạo ra khí mê-tan vì đặc điểm canh tác. Ruộng lúa được giữ ngập trong suốt mùa vụ, tạo điều kiện yếm khí (thiếu oxy). Trong môi trường này, các vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ làm sinh ra khí mê-tan. Thêm vào đó, rơm rạ, phân bón hữu cơ và tàn dư thực vật bị phân hủy dưới lớp bùn nước làm gia tăng quá trình sinh khí. 

Ở Việt Nam, với tổng diện tích gieo cấy lúa mỗi năm là hơn 7 triệu ha, lượng phát thải mê-tan từ nông nghiệp của Việt Nam cũng chiếm tỷ trọng rất lớn trong cơ cấu phát thải khí nhà kính. 

Đa dạng giải pháp giảm phát thải 

Tại Việt Nam, nhu cầu giảm phát thải khí mê-tan từ nông nghiệp ngày càng trở nên cấp bách. Để đạt được mục tiêu giảm phát thải khí mê-tan theo cam kết quốc tế và cải thiện môi trường nông nghiệp, nước ta cần giảm ít nhất 30% tổng lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với mức năm 2020. Nhiều biện pháp đã được lên kế hoạch nhằm đạt được mục tiêu này.

Việc áp dụng tưới tiêu chủ động nhằm giảm thời gian ngập nước trên ruộng lúa sẽ giúp giảm phát thải khí mê tan. Trong đó kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) đang được áp dụng ở nhiều nơi, vì cho phép mặt ruộng khô tự nhiên giữa các lần cấp nước, tạo điều kiện để oxy khuếch tán vào đất và thúc đẩy quá trình oxy hóa khí mê-tan ngay trong tầng rễ lúa. Phương pháp này có thể giúp giảm tới 50% lượng phát thải khí mê-tan mà vẫn duy trì năng suất ổn định. 

Chuyển đổi từ lúa nước sang cây trồng cạn cũng là một biện pháp hạn chế khí mê-tan hiệu quả do lượng khí nhà kính phát thải trong cây trồng cạn rất thấp.  Tuy nhiên, do chủ trương giữ diện tích trồng lúa nhằm đảm bảo an ninh lương thực nên việc chuyển đổi hoàn toàn đất lúa sang các cây trồng khác chỉ được thực hiện ở những diện tích được chính quyền cho phép.

Canh tác xen kẽ, chuyển đổi từ 2-3 vụ lúa sang 1 vụ lúa, 1 vụ màu mỗi năm giúp ruộng giảm thời gian ngập nước, từ đó giảm lượng khí metan phát thải cũng là một giải pháp được áp dụng tại nhiều địa phương và có tiềm năng nhân rộng. Đồng thời, việc chuyển đôi 1-2 vụ lúa sang trồng cây rau màu cũng đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với trồng lúa đơn thuần. Mở rộng mô hình luân canh lúa - tôm cũng giúp đa dạng hóa sản xuất, tăng hiệu quả kinh tế và giảm phát thải khí metan so với độc canh lúa. 

Ngoài ra, những năm gần dây nông dân Việt Nam đã thay đổi thói quen đốt phế phẩm nông nghiệp như rơm rạ mà chuyển sang thu gom, phân loại, xử lý, tái sử dụng hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng phế phẩm nông nghiệp. Sử dụng phân bón hữu cơ giúp cải thiện chất lượng đất, giảm phát thải khí nhà kính so với phân bón hóa học. Áp dụng các kỹ thuật như canh tác không xới đất, canh tác hữu cơ, canh tác xen canh để giảm xáo trộn đất, hạn chế phát thải khí nhà kính và bảo vệ chất lượng đất. 

Với các giải pháp đa dạng nói trên kết hợp chính sách hỗ trợ và ứng dụng công nghệ, Việt Nam đang trong lộ trình giảm đáng kể phát thải mê-tan, góp phần thực hiện cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, giúp Việt Nam hướng tới mục tiêu xây dựng một nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững.