Đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng dư địa phát triển thị trường chứng khoán

Chỉ số nhóm cổ phiếu vừa và nhỏ (Mid/SmallCap) tăng 95,17 điểm (23,86%) đạt 494,10 điểm, tăng mạnh nhất trên sàn HNX. Ảnh minh họa: BNEWS/TTXVN

Sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có nhiều loại hàng hóa, từ cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ đến chứng quyền có bảo đảm và hợp đồng tương lai...

Tuy nhiên, yêu cầu huy động vốn trung và dài hạn, thu hút nhà đầu tư tổ chức và nâng cao khả năng quản trị rủi ro đặt ra nhu cầu tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng hàng hóa và hoàn thiện điều kiện vận hành thị trường.

*Đa dạng hóa sản phẩm gắn với nâng cao chất lượng hàng hóa

Theo phân loại của Công ty Chứng khoán ACB (ACBS), hàng hóa trên thị trường chứng khoán Việt Nam gồm bốn nhóm chính: chứng khoán cơ sở, chứng khoán phái sinh, chứng chỉ quỹ và chứng quyền có bảo đảm. Trong đó, chứng khoán cơ sở gồm cổ phiếu, trái phiếu; sản phẩm phái sinh có hợp đồng tương lai chỉ số VN30 và hợp đồng tương lai trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm, 10 năm.

Chứng chỉ quỹ gồm quỹ mở, quỹ đóng và quỹ hoán đổi danh mục (ETF). Đối với chứng quyền có bảo đảm, thị trường Việt Nam hiện giao dịch chứng quyền mua, thanh toán bằng tiền và thực hiện theo kiểu châu Âu, tức chỉ được thực hiện tại ngày đáo hạn.

Dù danh mục sản phẩm đã mở rộng, chất lượng hàng hóa và khả năng đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư vẫn là những vấn đề đặt ra đối với thị trường.

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Ngân hàng đầu tư, Công ty cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS) cho rằng, nền tảng vốn hóa của thị trường còn mỏng, biến động lớn và phụ thuộc nhiều vào nhà đầu tư cá nhân trong nước. Dù có khoảng 1.600 mã cổ phiếu trên ba sàn giao dịch, chất lượng hàng hóa chưa đồng đều.

Vì vậy, thị trường cần có thêm doanh nghiệp quy mô lớn, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa hoặc doanh nghiệp có vốn nhà nước, đồng thời cải thiện tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

Theo ông Minh, dù là quỹ chủ động hay thụ động, điều họ tìm kiếm cuối cùng vẫn là chất lượng của tài sản niêm yết. Thực tế, dòng vốn ngoại hiện chủ yếu tập trung trên HOSE, trong khi HNX hay UPCOM ít được các quỹ quan tâm, ngoại trừ một số doanh nghiệp đầu ngành. Điều đó cho thấy nhà đầu tư nước ngoài phân định rất rõ về chất lượng hàng hóa. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao tiêu chuẩn niêm yết, coi đây là một “hàng rào” để phân loại và thanh lọc thị trường, hướng tới chất lượng thay vì chạy theo số lượng doanh nghiệp niêm yết.

Thị trường tài chính không thể chỉ xoay quanh cổ phiếu, cần phát triển mạnh hơn các quỹ trái phiếu, ETF trái phiếu và các sản phẩm đầu tư đa tài sản; xa hơn có thể nghiên cứu những mô hình mới như token hóa tài sản bất động sản, các khoản nợ hoặc những tài sản thực khác khi hành lang pháp lý cho phép.

Theo ông Minh, việc nâng cao tiêu chuẩn niêm yết, minh bạch thông tin, rà soát các ngành nghề kinh doanh có điều kiện và cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài cũng là những nội dung cần được quan tâm. Cùng với việc bổ sung cổ phiếu chất lượng, thị trường cần phát triển thêm các sản phẩm phái sinh, quyền chọn và công cụ phòng ngừa rủi ro để nhà đầu tư quản trị biến động danh mục, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự tham gia của các định chế tài chính và dòng vốn ngoại.

Ông Đỗ Bảo Ngọc, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Kirin (CSI) cho rằng, để duy trì vị thế thị trường mới nổi thứ cấp, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý minh bạch, phát triển sản phẩm mới, tăng nguồn cung cổ phiếu chất lượng thông qua các đợt phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) và niêm yết.

Bên cạnh đó, việc cải thiện hạ tầng công nghệ, nghiên cứu cơ chế giao dịch trong ngày T+0 và mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại những ngành nghề không bị hạn chế cũng là các hướng cần xem xét.

Như vậy, đa dạng hóa hàng hóa không chỉ là tăng số lượng mã chứng khoán hay hợp đồng được giao dịch. Chất lượng doanh nghiệp, mức độ minh bạch, thanh khoản và khả năng đáp ứng nhu cầu đầu tư, phòng ngừa rủi ro cũng là những điều kiện quan trọng để sản phẩm mới phát huy hiệu quả.

*Nghiên cứu nhiều sản phẩm mới

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết đến ngày 30/9/2026, quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt khoảng 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương 80,2% GDP ước tính năm 2025. Số lượng tài khoản nhà đầu tư đạt gần 14,1 triệu, tương đương 13,8% dân số, vượt mục tiêu 11 triệu tài khoản vào năm 2030.

Theo ông Hoàng Văn Thu, các định hướng chiến lược phát triển thị trường gồm hoàn thiện khung pháp lý; mở rộng khả năng tiếp cận và hội nhập quốc tế; nâng cấp hạ tầng công nghệ; đa dạng hóa sản phẩm; phát triển cơ sở nhà đầu tư, nhất là các định chế đầu tư; đồng thời tăng cường giám sát và bảo vệ nhà đầu tư.

Trong định hướng phát triển hàng hóa, ông Thu đề cập việc nghiên cứu các sản phẩm trái phiếu phục vụ phát triển hạ tầng, trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững. Đối với thị trường phái sinh, cơ quan quản lý định hướng phát triển thêm hợp đồng quyền chọn và các loại hợp đồng tương lai mới. Việc phát triển các chỉ số mới làm tài sản cơ sở cho sản phẩm phái sinh cũng được đặt ra nhằm mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu trả lời phóng viên TTXVN. Ảnh: Văn Giáp/Bnews/vnanet.vn

Bên cạnh đó, định hướng phát triển chứng chỉ lưu ký để niêm yết ở thị trường nước ngoài được đặt ra cùng với việc khuyến khích doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước gắn với IPO (bán cổ phần lần đầu ra công chúng) và niêm yết. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng được đề cập trong định hướng tạo điều kiện đăng ký IPO gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Ông Lương Hải Sinh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) cho biết, các giải pháp phát triển thị trường tập trung vào ba nhóm chính: Đa dạng hóa sản phẩm, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ giao dịch, thanh toán và bù trừ, đồng thời tăng cường giám sát.

Để mở rộng danh mục hàng hóa, VNX đang chuẩn bị các điều kiện phát triển hợp đồng quyền chọn chỉ số VN30, đồng thời nghiên cứu chứng chỉ lưu ký và cơ chế giao dịch xuyên biên giới. VNX cũng nghiên cứu khả năng phát triển sản phẩm phái sinh vàng, ETF vàng và mô hình sàn giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Cùng với việc phát triển sản phẩm, VNX quan tâm cải thiện quản trị công ty, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và các quy định liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài. Đây là những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa, khả năng giao dịch và mức độ hấp dẫn của thị trường đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Về hạ tầng, VNX nghiên cứu mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và  tài khoản giao dịch tổng (OTA). Ông Lương Hải Sinh cũng nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt là đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng quy mô phải đi đôi với bảo đảm an toàn, ổn định của thị trường và hệ thống.

Đa dạng hóa hàng hóa vì vậy đòi hỏi sự đồng bộ giữa khuôn khổ pháp lý, hạ tầng giao dịch, thanh toán và bù trừ, chất lượng tổ chức phát hành và năng lực giám sát. Đây là những điều kiện để thị trường chứng khoán mở rộng vai trò huy động vốn trung và dài hạn, đồng thời cung cấp thêm lựa chọn đầu tư và công cụ quản trị rủi ro cho các thành viên thị trường.