Số hóa toàn trình hướng tới minh bạch thị trường chứng khoán

Hoàn thiện hạ tầng số và bảo đảm an toàn thông tin

Tại hội thảo “Hiện đại hóa thị trường chứng khoán trên nền tảng dữ liệu kết nối và hạ tầng số an toàn”, tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh hồi tháng 8, ông Lê Văn Phương, Phó Trưởng ban Công nghệ và Chuyển đổi số, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Số hóa toàn trình hướng tới minh bạch thị trường chứng khoán. Ảnh minh họa do AI tạo

Đối với lĩnh vực tài chính – chứng khoán, hiện đại hóa thị trường trên nền tảng dữ liệu kết nối và hạ tầng số an toàn không chỉ là việc ứng dụng công nghệ mới mà còn là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý, tổ chức vận hành thị trường và cung cấp dịch vụ cho nhà đầu tư.

Theo ông Lê Văn Phương, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô ngày càng mở rộng, số lượng nhà đầu tư không ngừng gia tăng, yêu cầu nâng hạng thị trường ngày càng cấp thiết và mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Những yêu cầu này đặt ra đòi hỏi tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng dữ liệu và năng lực giám sát, hướng tới xây dựng thị trường công khai, minh bạch, an toàn và hiệu quả.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xác định chuyển đổi số là quá trình chuyển đổi đồng bộ của toàn thị trường, với sự tham gia của cơ quan quản lý, các sở giao dịch chứng khoán, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký, doanh nghiệp công nghệ và các thành viên thị trường.

Trong thời gian tới, cơ quan quản lý tập trung vào ba định hướng trọng tâm gồm tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống giao dịch; xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số đồng bộ, kết nối và khai thác hiệu quả; tăng cường năng lực giám sát thị trường, bảo đảm an ninh mạng và an ninh dữ liệu.

Ông Lê Văn Phương nhấn mạnh, chuyển đổi số và hiện đại hóa thị trường chứng khoán chỉ có thể thành công khi được xây dựng trên nền tảng an toàn, tin cậy và có khả năng chống chịu trước các rủi ro trên không gian mạng. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tiếp tục yêu cầu các đơn vị trong ngành đầu tư cho hạ tầng an toàn thông tin, nâng cao năng lực quản trị rủi ro, thường xuyên kiểm tra, đánh giá mức độ an toàn của hệ thống công nghệ thông tin và tuân thủ các quy định của pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu.

Tại Tọa đàm 30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: “Động lực mới – Vị thế mới – Sức bật mới” diễn ra tại Hà Nội mới đây, bà Nguyễn Thị Sơn Bình - Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp doanh nghiệp số, Tổng công ty Viễn thông Viettel đề cập ba nhóm rủi ro đối với doanh nghiệp chứng khoán, gồm an toàn thông tin, chứng thực giao dịch và vận hành nội bộ. Theo bà, đây là những rủi ro lớn nhưng có thể dự đoán trước và có phương án ứng phó.

Dẫn số liệu của Công ty An ninh mạng Viettel, tham luận cho biết, năm 2025 có 552.000 cuộc tấn công mạng; trong đó, 41,18% các vụ tấn công nhắm vào ngành ngân hàng, tài chính, chứng khoán và bảo hiểm. Khoảng 8,5 triệu tài khoản tài chính, ngân hàng tại Việt Nam bị lộ lọt.

Những số liệu này đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin trong quá trình phát triển thị trường và số hóa hoạt động của doanh nghiệp chứng khoán.

Bà Nguyễn Thị Sơn Bình, mặc dù đã có Luật Giao dịch điện tử, trong khi Luật Định danh và Xác thực điện tử đang được dự thảo, các giao dịch vẫn chưa được số hóa toàn trình và còn những bước thực hiện thủ công. Mô hình vận hành không giấy tờ cũng chưa được áp dụng triệt để tại các tổ chức chứng khoán.

Bà Nguyễn Thị Sơn Bình - Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp doanh nghiệp số, Tổng công ty Viễn thông Viettel. Ảnh: BNEWS/TTXVN

Vì vậy, số hóa doanh nghiệp cần được triển khai đồng thời trên các phương diện quản trị nội bộ, giao dịch với khách hàng, hạ tầng dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin. Các nghiệp vụ được đề cập gồm quản trị văn phòng, quản lý nhân sự, quản trị quan hệ khách hàng và quản trị tài chính, với sự hỗ trợ của chữ ký số, hợp đồng điện tử, hóa đơn điện tử, dấu thời gian thực, tổng đài định danh, xác thực tài khoản, định danh khách hàng điện tử (eKYC) và kiểm tra thông tin thuê bao.

Ở lớp nền tảng, các giải pháp tập trung vào cơ sở dữ liệu, hạ tầng kết nối và an toàn thông tin, gắn với những tiêu chuẩn được giới thiệu như an toàn thông tin cấp độ 3, ISO/IEC 27001, PCI DSS và SOC2.

Số hóa, minh bạch giao dịch

Trong tham luận, bà Nguyễn Thị Sơn Bình giới thiệu các giải pháp số theo từng giai đoạn trong hành trình khách hàng, từ tìm hiểu dịch vụ, mở tài khoản, giao dịch, thanh toán đến duy trì sử dụng dịch vụ.

Ở giai đoạn tìm hiểu, các giải pháp được đề cập gồm chứng thực thông điệp dữ liệu và giám sát giả mạo thông qua trung tâm điều hành an toàn thông tin (SOC). Khi mở tài khoản, khách hàng có thể được hỗ trợ bằng eKYC, Mobile ID, chữ ký số và SOC. Trong quá trình giao dịch, thanh toán và duy trì sử dụng dịch vụ, các công cụ gồm kiểm tra thông tin tài khoản (Mobile Check), xác thực tài khoản di động Viettel (Mobile ID), chữ ký số, chứng thực thông điệp dữ liệu, dấu thời gian và SOC.

Giao dịch chứng khoán tại Công ty cổ phần Chứng khoán MB (MBS). Ảnh: Văn Giáp/BNEWS/TTXVN

Về an toàn thông tin, Viettel giới thiệu cách tiếp cận theo vòng tròn khép kín gồm phòng ngừa, bảo vệ, phát hiện và phản ứng. Phạm vi bảo vệ bao gồm mạng, ứng dụng, thiết bị đầu cuối và dữ liệu. Các giải pháp được đề cập gồm tường lửa đám mây, chống tấn công từ chối dịch vụ phân tán, kiểm soát truy cập mạng, bảo mật thư điện tử, tường lửa ứng dụng web và cơ sở dữ liệu, bảo vệ thiết bị đầu cuối, sao lưu dữ liệu trên đám mây và phòng chống thất thoát dữ liệu.

Bên cạnh đó, các dịch vụ hỗ trợ còn có đánh giá lỗ hổng, kiểm tra an toàn hệ thống, đánh giá dấu hiệu xâm nhập, kiểm thử xâm nhập, tư vấn an toàn thông tin, đào tạo nâng cao nhận thức, giám sát và ứng cứu sự cố.

Đáng chú ý, Viettel SOC sử dụng công nghệ AI Investigate Agent để điều tra sự cố tự động. Theo tham luận, công nghệ này có khả năng phân tích ngữ cảnh tấn công, thu thập chứng cứ số, đánh giá mức độ rủi ro và đề xuất phương án xử lý tự động, giúp giảm từ 50% đến 70% thời gian điều tra thủ công.

Đối với việc xác minh thông tin thuê bao, giải pháp Viettel Mobile Check cho phép nhập số điện thoại cùng các thông tin cần xác minh như giấy tờ tùy thân, họ tên và ngày sinh. Hệ thống tự động truy xuất thông tin chủ thuê bao từ cơ sở dữ liệu nhà mạng, trả kết quả về việc thuê bao có phải chủ sở hữu thực hay không và thông tin vị trí của thuê bao trong vài giây, qua đó giảm thời gian chờ đợi và xác minh thủ công.

Bà Bình cũng so sánh phương thức xác thực bằng tin nhắn SMS OTP với Mobile ID. Theo số liệu được trình bày, SMS OTP yêu cầu người dùng nhận và nhập mã thủ công, có thời gian xác thực từ 10–30 giây và tỷ lệ xác thực đăng nhập thành công đạt 85%. Trong khi đó, Mobile ID xác thực dựa trên tín hiệu viễn thông, có tốc độ dưới 1 giây và tỷ lệ xác thực đăng nhập thành công trên 98%. Giải pháp này được giới thiệu có mức độ bảo mật cao ở tầng hạ tầng mạng, đồng thời tạo trải nghiệm liền mạch cho người dùng.

Về dịch vụ tin cậy, chữ ký số được giới thiệu với các lợi ích như bảo mật, tuân thủ pháp luật, tối ưu quy trình, tiết kiệm thời gian và chi phí vận hành, nâng cao trải nghiệm khách hàng. Chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ bảo đảm tính toàn vẹn, xác nhận nguồn gốc và chủ thể của thông điệp, cung cấp bằng chứng pháp lý và chuẩn hóa lưu trữ số. Trong khi đó, dấu thời gian thực giúp xác thực thời điểm ký, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu, chống chối bỏ và duy trì hiệu lực pháp lý dài hạn.

Từ các nhóm rủi ro và giải pháp được phân tích, bà Nguyễn Thị Sơn Bình đưa ra bốn đề xuất nhằm phát triển hệ sinh thái số, quản trị rủi ro và minh bạch thị trường chứng khoán.

Thứ nhất, sử dụng các dịch vụ tin cậy như chữ ký số, chứng thực thông điệp dữ liệu và dấu thời gian thực để hỗ trợ xác thực, bảo đảm tính toàn vẹn và giá trị pháp lý của dữ liệu trong môi trường số.

Thứ hai, từng bước số hóa toàn trình giao dịch chứng khoán, khắc phục tình trạng giao dịch còn khâu thủ công và mô hình vận hành không giấy tờ chưa được áp dụng triệt để tại các tổ chức chứng khoán.

Thứ ba, kết hợp thế mạnh của nhà mạng về hạ tầng số, dữ liệu lớn và dịch vụ số, trong đó có các giải pháp kiểm tra thông tin thuê bao và xác thực dựa trên tín hiệu viễn thông nhằm hỗ trợ xác minh, xác thực trong hành trình khách hàng.

Thứ tư, sử dụng các dịch vụ hỗ trợ khách hàng đa kênh 24/7 và tổng đài định danh tin cậy, phục vụ hoạt động của doanh nghiệp chứng khoán.

Các định hướng từ cơ quan quản lý và đề xuất từ doanh nghiệp công nghệ cùng tập trung vào yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng, kết nối dữ liệu, số hóa quy trình và bảo đảm an toàn thông tin. Đây là những nội dung được đặt ra trong quá trình xây dựng hệ sinh thái số thống nhất, an toàn cho thị trường chứng khoán Việt Nam.