Đã đủ nước cho gieo cấy vụ Đông Xuân

Tổng cục Thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết, với sự chỉ đạo, điều hành sát sao, quyết liệt của bộ, ngành và các địa phương trong khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc bộ, qua 3 đợt lấy nước với tổng số 16 ngày, giảm 2 ngày so với kế hoạch, đã đảm bảo đủ nước cho diện tích gieo cấy theo kế hoạch và tiết kiệm nguồn nước xả từ các hồ chứa thủy điện. 

Vụ Đông Xuân năm 2020-2021, khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc bộ gieo cấy tổng cộng 522.490 ha lúa.

Để bảo đảm bổ sung nước cho hạ du theo kế hoạch, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã tăng cường phát điện trước các đợt lấy nước khoảng 2-3 ngày để dâng mực nước hạ du sông Hồng theo đúng quy định. Thực tế, dòng chảy trong các đợt lấy nước được duy trì cơ bản bảo đảm như yêu cầu, tạo điều kiện cho các công trình thủy lợi vận hành lấy nước.

Tổng lượng xả của các hồ chứa thủy điện cả 3 đợt là 5,14 tỷ m3. Tổng lượng nước cao hơn 2,46 tỷ m3 so với năm 2020 (năm có mưa lớn vào Tết Nguyên Đán); cao hơn 0,72 tỷ m3 so với năm 2019 và thấp hơn 0,6 tỷ m3 so với năm 2018. Tuy nhiên, so với kế hoạch ban đầu do Viện Quy hoạch thủy lợi tính toán, tổng lượng xả thấp hơn khoảng từ 500 - 700 triệu m3.

Nhìn lại quá trình lấy nước, Tổng cục Thủy lợi cho biết, diện tích có nước kết thúc đợt 1 là 110.497 ha, đạt 21,1% diện tích gieo cấy theo kế hoạch; kết thúc đợt 2 là 430.401 ha, đạt 82,4%; trong đó, các tỉnh Hà Nam, Nam Định và Thái Bình cơ bản hoàn thành kế hoạch.

Trong thời gian giữa đợt 2 và đợt 3, nguồn nước sông vẫn cơ bản đủ điều kiện cho các trạm bơm dã chiến hoạt động, cộng với có mưa bình quân phổ biến từ 35-55mm nên diện tích có nước tiếp tục tăng.

Diện tích có nước đến trước đợt 3 lấy nước là 575.578 ha, đạt 96,8%, các địa phương trong khu vực đã hoàn thành kế hoạch lấy nước đối với diện tích phụ thuộc vào dòng chảy sông Hồng, riêng thành phố Hà Nội đạt 85,4%; trong đó các huyện Phúc Thọ, Sơn Tây, Ba Vì, Quốc Oai đạt dưới 80% nên tiếp tục có nhu cầu lấy nước đợt 3.

Kết thúc 3 đợt lấy nước, diện tích có nước là 518.640 ha, đạt 99,3%; trong đó, chỉ còn diện tích không lớn (1.160 ha) của các huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Quốc Oai và Thạch Thất (thành phố Hà Nội) sẽ được cấp đủ nước từ nguồn các hồ chứa thủy lợi, sông nội địa và trạm bơm dã chiến Phù Sa (khoảng 500ha).

Theo ông Nguyễn Văn Tỉnh, Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi, lịch lấy nước của từng đợt được xác định phù hợp với kỳ triều cường để xác định khoảng thời gian xả nước tiết kiệm nhất và phù hợp với thời vụ gieo cấy của các địa phương.

Các cửa lấy nước, hệ thống kênh dẫn nước trong các hệ thống công trình thủy lợi được các địa phương đầu tư nạo vét tốt đã tạo thuận lợi cho việc dẫn nước vào ruộng.

Các địa phương đã chủ động tổ chức vận hành sớm công trình để lấy nước trước đợt xả nước, đồng thời tích trữ trong các vùng trũng, ao hồ, hệ thống kênh mương để đưa nước lên ruộng trong thời gian giữa các đợt lấy nước.

Thời tiết cũng thuận lợi khi có mưa với lượng mưa khá sau đợt 2 lấy nước đã bổ sung một phần nước trên ruộng và tăng lượng nước trữ trong nội đồng, giúp đẩy nhanh tiến độ lấy nước.

Tuy nhiên, việc lấy nước cũng gặp khó khăn khi tình trạng hạ thấp lòng dẫn sông Hồng tiếp tục diễn biến phức tạp làm nguồn nước không thuận lợi, ảnh hưởng đến hiệu suất lấy nước của các công trình thủy lợi.

Thực tế, trong toàn bộ 8 ngày lấy nước đợt 2, các nhà máy thủy điện Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang đã vận hành hết công suất phát điện, nhưng thời gian mực nước tại Trạm Thủy văn Hà Nội cao hơn 2 m chỉ đạt 21,9%; cao hơn 2,2 m đạt 1%, ông Nguyễn Văn Tỉnh cho hay.

Bên cạnh đó, mực nước sông thấp dẫn đến các công trình thủy lợi chưa được sửa chữa, nâng cấp không đủ khả năng hoạt động, một số trạm bơm dã chiến (trạm bơm Phù Sa, Ấp Bắc, Thanh Điềm) chưa bảo đảm chủ động hoạt động không phụ thuộc vào dòng chảy bổ sung từ các hồ chứa thủy điện.

Ngoài ra, do tập quán canh tác của một số địa phương, nên nhu cầu lấy nước khác nhau dẫn đến tiến độ lấy nước trong khu vực giữa các địa phương khác nhau khiến kéo dài thời gian lấy nước.

Để đạt được những kết quả như trên, theo Tổng cục Thủy lợi, cùng với sự chỉ đạo, điều hành sát sao, quyết liệt của bộ, ngành và các địa phương trong khu vực, việc chủ động xây dựng cụ thể kế hoạch lấy nước, nạo vét hệ thống kênh mương, cửa lấy nước và vận hành công trình lấy nước, tận dụng nguồn nước trong thời gian trước và giữa các đợt lấy nước đưa nước lên ruộng đã đẩy nhanh tiến độ lấy nước. 

Việc tiếp tục đầu tư các trạm bơm có thể vận hành lấy nước chủ động, không phụ thuộc vào dòng chảy bổ sung từ các hồ chứa thủy điện vẫn là giải pháp hữu hiệu trong giai đoạn hiện nay để thích ứng với tình trạng mực nước sông bị hạ thấp.

Bên cạnh đó, cần thiết phải tiếp tục bổ sung, duy trì các trạm bơm dã chiến có khả năng vận hành không phụ thuộc vào dòng chảy bổ sung từ các hồ chứa thủy điện.

Đây cũng bài học kinh nghiệm rút ra trong việc chỉ đạo điều hành các đợt điều tiết từ các hồ chứa thủy điện đảm bảo phục vụ gieo cấy lúa vụ Đông Xuân 2020-2021, khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc bộ, ông Nguyễn Văn Tỉnh cho hay.

Tổng cục Thủy lợi cho biết, Tổng cục cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề xuất Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành và địa phương tiếp tục quản lý chặt chẽ tình trạng khai thác cát trái phép lòng sông thuộc lưu vực sông Hồng – Thái Bình để hạn chế việc hạ thấp, biến đổi lòng dẫn.  

Các địa phương tổ chức rà soát, ưu tiên bố trí nguồn vốn để tiếp tục đầu tư, xây dựng các công trình lấy nước chủ động không phụ thuộc vào dòng chảy bổ sung từ các hồ chứa thủy điện.

Đặc biệt thành phố Hà Nội triển khai khẩn cấp xây dựng trạm bơm dã chiến Liên Mạc, nâng cấp trạm bơm dã chiến Phù Sa và Bá Giang; cải tạo, nâng cấp một số công trình lấy nước để bảo đảm đủ năng lực theo kịp tiến độ lấy nước của các địa phương khác./.