Da giày Việt Nam tìm động lực tăng giá trị, bứt phá bền vững

Sản xuất giày xuất khẩu sang thị trường châu Âu tại Công ty TNHH Hóa dệt Hà Tây. Ảnh: Trần Việt - TTXVN

Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ ba thế giới về sản xuất giày dép với khoảng 1,4 tỷ đôi mỗi năm, sau Trung Quốc và Ấn Độ, đồng thời đứng thứ hai về xuất khẩu với khoảng 1,3 tỷ đôi/năm. Thành tựu này có sự đóng góp quan trọng từ lực lượng lao động dồi dào, giúp ngành duy trì năng lực sản xuất cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bước sang năm 2026, thị trường giày dép - túi xách được dự báo tiếp tục ổn định, các đơn hàng lớn vẫn ưu tiên đặt tại Việt Nam. "Vấn đề đặt ra là làm thế nào để gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất, thay vì chỉ theo đuổi số lượng. Từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và lợi nhuận cho doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa các doanh nghiệp, Hiệp hội và Nhà nước sẽ là nền tảng để ngành da giày Việt Nam tiếp tục bứt phá trên thị trường quốc tế.

Hiện nay, các doanh nghiệp da giày Việt Nam đang tập trung chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn và thân thiện với môi trường. Đồng thời, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu cũng là một ưu tiên hàng đầu nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu.

Bà Phạm Thị Thanh Tân - Giám đốc Công ty TNHH Tân Bảo Vũ cho biết: "Hiện nay, thị trường Việt Nam cũng tiến tới những sản phẩm tốt hơn để tiến tới thị trường xuất khẩu. Tiến tới không dùng keo giày mà dùng công nghệ đúc trực tiếp vào và dùng nguyên liệu PU, TPU là những nguyên liệu cho phát triển bền vững".

Với năng lực sản xuất khoảng 1,4 tỷ đôi/năm, da giày Việt Nam thuộc nhóm ba quốc gia hàng đầu thế giới. Nhưng để tăng sức đề kháng cho doanh nghiệp trước sự biến động của hai thị trường lớn nhất là Hoa Kỳ và EU, hiện các doanh nghiệp đang tập trung giải bài toán nguyên liệu đầu vào.

Để mở rộng thị trường và tìm kiếm khách hàng mới, các doanh nghiệp cũng tích cực tiếp cận các khu vực có cầu tiêu dùng cao như Trung Đông, Ả Rập và châu Phi, hướng tới sự phát triển bền vững và đa dạng hóa thị trường cho ngành da giày Việt Nam.

Bà Phan Thị Thanh Xuân nhận định, động lực phát triển mới của ngành nằm ở việc nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, tăng tỉ trọng xuất khẩu của khối nội địa và giảm phụ thuộc vào doanh nghiệp FDI. Điều này bao gồm nội địa hóa toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, nguyên phụ liệu, thiết kế, logistics đến xây dựng thương hiệu.

Đồng thời, bà Xuân đề xuất Nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách thúc đẩy chuỗi cung ứng nội địa, phát triển hạ tầng logistics, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thực tế, năm 2024, dù gặp nhiều áp lực như giảm giá, yêu cầu sản xuất bền vững, chi phí đầu vào tăng và thiếu hụt lao động, ngành da giày Việt Nam vẫn đạt kim ngạch 26 tỷ USD, tăng 10% so với năm 2023. Năm 2025, với mục tiêu xuất khẩu 29 tỷ USD, ngành đã tập trung vào các giải pháp nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tuân thủ đầy đủ quy tắc xuất xứ, từ đó tận dụng tối đa lợi ích thuế quan từ FTA, đặc biệt là EVFTA, CPTPP và các hiệp định với Hàn Quốc, Nhật Bản, Anh quốc…

Ngoài EU, Mỹ, Hàn Quốc cũng là thị trường quan trọng. Quy tắc xuất xứ trong các FTA với Hoa Kỳ và Hàn Quốc cũng góp phần giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm thiểu thuế quan, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu. Nhờ đó, giày dép và túi xách Việt Nam không chỉ duy trì được thị trường truyền thống mà còn mở rộng được thị phần tại các thị trường mới.

Theo bà Xuân, động lực phát triển mới của ngành da giày nằm ở việc nâng cao nội lực doanh nghiệp trong nước, tăng tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa và giảm dần sự phụ thuộc vào khối FDI. Để làm được điều này, cần đẩy mạnh nội địa hóa toàn bộ chuỗi giá trị, không chỉ ở khâu sản xuất mà còn ở nguyên phụ liệu, thiết kế, logistics và xây dựng thương hiệu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng kiến nghị Nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng trong nước, đặc biệt là ngành nguyên phụ liệu; đầu tư phát triển hệ thống logistics nhằm giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh; hỗ trợ DN đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, việc tận dụng hiệu quả ưu đãi xuất xứ hàng hóa trong các FTA không chỉ giúp ngành da giày Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu cao mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng, thúc đẩy chuyển đổi sản xuất bền vững và xây dựng thương hiệu quốc gia. Với nền tảng này, giày dép và túi xách Việt Nam có đủ năng lực để cạnh tranh mạnh mẽ trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu.

Bà Phan Thị Thanh Xuân chia sẻ thêm: ngành da giày Việt Nam đứng ở vị trí cao trong chuỗi cung ứng, do đó phải chịu tác động sớm từ những tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn phát triển bền vững của những nhà nhập khẩu. Để đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững, doanh nghiệp da giày đối mặt với một số thách thức lớn như: trong nước, nguồn lao động đang trở nên ngày càng khan hiếm, đặc biệt là lao động ở khu vực thành phố hầu như không tuyển dụng được. Doanh nghiệp phải di chuyển về vùng xa để tận dụng nguồn lao động sẵn có.

Tình trạng thiếu hụt nguyên phụ liệu cũng rất khó khăn, khi nguồn cung trong nước mới chỉ đáp ứng được 50% nhu cầu. Bà Xuân cho rằng đây là "bài toán" không mới nhưng vẫn chưa có lời giải hữu hiệu của doanh nghiệp da giày trong vấn đề phát triển bền vững và ổn định. Cuối cùng là thách thức ứng dụng khoa học - công nghệ và nghiên cứu phát triển trong doanh nghiệp da giày. Với năng lực còn hạn chế, doanh nghiệp chưa chủ động được công nghệ cho sản xuất mà vẫn phụ thuộc vào nguồn bên ngoài.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của ngành da giày dự kiến đạt 28-29 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 10% so với năm 2024. Giày dép và túi xách vẫn là những sản phẩm xuất khẩu chủ lực, hướng tới các thị trường trọng điểm như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Hàn Quốc, Trung Quốc, Anh… Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, mức tăng trưởng này thể hiện sức bền của ngành hàng, nhờ khả năng thích ứng nhanh với nhu cầu thị trường và khai thác hiệu quả các ưu đãi thương mại quốc tế.

Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày và Túi xách Việt Nam (Lefaso), một trong những yếu tố then chốt giúp ngành da giày Việt Nam tăng trưởng bền vững là việc tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết. Những ưu đãi này tạo lợi thế cạnh tranh về giá cho sản phẩm da giày khi tiếp cận các thị trường nhập khẩu lớn. Bên cạnh đó, chi phí lao động thấp, dao động khoảng 181-200 USD/tháng, cũng là một yếu tố quan trọng giúp ngành duy trì sức cạnh tranh cao trong sản xuất.

Các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam bao gồm Mỹ, EU, Hàn Quốc, Trung Quốc và Anh Quốc. Trong đó, Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất, với kim ngạch xuất khẩu đạt gần 8,3 tỷ USD trong năm 2024, tăng 15,6% so với năm trước.