Đăng kiểm khí thải bằng phương pháp đạp lút ga: Giải mã rủi ro và trách nhiệm chủ xe

Ông Nguyễn Đông Phong - Trưởng phòng Phương tiện giao thông đường bộ, Cục Đăng kiểm Việt Nam. Ảnh: Văn Xuyên/BNEWS/TTXVN

Phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đông Phong - Trưởng phòng Phương tiện giao thông đường bộ, Cục Đăng kiểm Việt Nam để làm rõ những kỳ vọng và cả những "nút thắt" trong giai đoạn chuyển đổi này.

Phóng viên: Thưa ông, từ ngày 1/3/2026, việc chuyển đổi từ giấy chứng nhận kiểm định xe cơ giới bản giấy sang hình thức điện tử theo Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ mang lại những lợi ích cụ thể gì đối với người dân, doanh nghiệp cũng như cơ quan quản lý nhà nước?

Ông Nguyễn Đông Phong: Việc chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang dữ liệu điện tử mang lại "lợi ích kép" cho cả người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Trước hết, về mặt kinh tế, nó giúp tiết kiệm một khoản chi phí khổng lồ. Chúng ta giảm thiểu được việc in ấn, quản lý phôi bằng giấy – vốn là những chi phí vật lý rất lớn khi nhân lên với hàng triệu phương tiện trên toàn quốc.

Thứ hai, và cũng là điều quan trọng nhất, chính là tính minh bạch và pháp lý. Khi mọi dữ liệu được công khai trên hệ thống, việc làm giả giấy tờ hay các hành vi tiêu cực sẽ bị hạn chế tối đa. Người dân không còn phải lo lắng về việc bảo quản hay thất lạc giấy chứng nhận bản cứng. Mọi thông tin giờ đây có thể tra cứu, xác nhận và kiểm tra tức thời thông qua mã QR trên các thiết bị di động.

Về phía cơ quan quản lý, chuyển đổi số giúp chúng tôi giảm bớt áp lực về nhân sự và chi phí vận hành. Đặc biệt, khối dữ liệu tập trung này sẽ được chia sẻ trực tiếp với các lực lượng chức năng kiểm soát trên đường, giúp việc kiểm tra phương tiện trở nên chính xác và nhanh chóng hơn. Đây là xu hướng tất yếu mà chúng ta phải quyết liệt thực hiện để thành công.

Phóng viên: Dù lợi ích đã rõ ràng, nhưng thực tế những ngày đầu triển khai đã xuất hiện tình trạng ùn ứ và lỗi kỹ thuật. Ông có thể nói rõ hơn về nguyên nhân này?

Ông Nguyễn Đông Phong: Đúng như câu nói "vạn sự khởi đầu nan", chúng tôi triển khai một khối lượng công việc khổng lồ trong cùng một thời điểm: từ nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, tập huấn chữ ký số cho hàng trăm đơn vị đến đồng bộ hóa dữ liệu toàn quốc. Sự cố lớn nhất trong những ngày đầu là tình trạng tắc nghẽn đường truyền do quá tải dữ liệu khi khoảng 300 đơn vị đăng kiểm cùng kết nối vào hệ thống. 

Bên cạnh đó, chúng tôi ghi nhận có hai lỗi phần mềm phát sinh và đã tập trung xử lý ngay. Một là lỗi trên tem kiểm định chưa hiển thị đúng mức khí thải theo quy định mới của Thủ tướng Chính phủ. Hai là khó khăn trong việc xuất giấy chứng nhận điện tử do sự chưa tương thích tạm thời giữa chữ ký số và hệ thống đồng bộ dữ liệu. Đến thời điểm hiện tại, đội ngũ kỹ thuật của Cục và nhà thầu đã làm việc ngày đêm để khắc phục. Tình hình đến nay đã cải thiện rất nhiều và chúng tôi tự tin sẽ xử lý triệt để trong vài ngày tới.

Phóng viên: Một vấn đề đang gây tranh cãi trên các mạng xã hội là quy trình đo khí thải mới phải đạp hết chân ga. Nhiều chủ xe phản ánh việc phải ký cam kết rủi ro khiến họ cảm thấy lo lắng. Tại sao lại có quy trình này thưa ông?

Ông Nguyễn Đông Phong: Tôi muốn chia sẻ một cách khách quan để người dân hiểu hơn. Việc đo khí thải xe diesel hiện nay sử dụng phương pháp gia tốc tự do. Đây là một phương pháp mang tính "khắc nghiệt" vì xe phải vận hành ở cường độ cao để đo được lượng phát thải thực tế. Tuy nhiên, tôi khẳng định: quy trình này hoàn toàn nằm trong vùng an toàn theo khuyến cáo của nhà sản xuất, không phải là ngoài vùng an toàn.

Sở dĩ có việc ký cam kết rủi ro là vì tình trạng kỹ thuật của xe tại Việt Nam rất không đồng đều. Nhiều xe đã quá cũ, hệ thống bảo trì kém. Hãy ví đăng kiểm như một ca mổ y tế; trước khi lên bàn mổ, bệnh nhân phải xét nghiệm máu, đo huyết áp. Nếu xe có dây curoa đã nứt, két nước rò rỉ hay quạt làm mát nứt vỡ thì khi đưa vào thử nghiệm khắc nghiệt, sự cố là khó tránh khỏi. Trách nhiệm duy trì tình trạng kỹ thuật của xe thuộc về chủ phương tiện theo đúng Luật định.

Phóng viên: Vậy làm sao để giảm thiểu rủi ro hỏng hóc cho phương tiện khi đi đăng kiểm, thưa ông? 

Ông Nguyễn Đông Phong: Chúng tôi đã tập huấn rất kỹ cho các đăng kiểm viên về công tác đánh giá đầu vào. Đăng kiểm viên phải kiểm tra các chỉ báo trên đồng hồ, nhiệt độ dầu, nước làm mát và tình trạng thực tế của động cơ trước khi đo. Nếu phát hiện rủi ro rõ ràng, chúng tôi sẽ từ chối thực hiện để bảo vệ tài sản cho người dân. 

Lời khuyên của tôi là người dân nên thay đổi thói quen "hỏng mới sửa". Trước khi đi đăng kiểm, hãy đưa xe đến các gara uy tín để bảo dưỡng, chẩn đoán sớm các hư hỏng tiềm ẩn. Một chiếc xe được chăm sóc tốt sẽ không bao giờ gặp vấn đề khi thực hiện đúng quy trình kiểm định. 

Phóng viên: Để giải quyết gốc rễ vấn đề chất lượng phương tiện, Cục Đăng kiểm có định hướng gì lâu dài hơn không? 

Ông Nguyễn Đông Phong: Chúng tôi đã tham khảo mô hình từ Nhật Bản, Trung Quốc và nhận thấy rằng họ quản lý rất tốt hệ thống bảo hành bảo dưỡng từ xa. Gần đây, Cục đã đề xuất với Bộ Xây dựng ý tưởng xây dựng các quy định cụ thể về hệ thống bảo hành bảo dưỡng đồng bộ và thành lập một Hiệp hội Bảo hành bảo dưỡng. 

Mục tiêu là tạo ra một tiêu chuẩn chung cho các gara, tránh tình trạng sửa chữa "tự do" như hiện nay. Khi hệ thống bảo dưỡng tốt, xe vào đăng kiểm sẽ luôn đạt chuẩn, giảm thiểu rủi ro và nâng cao tuổi thọ phương tiện. Ở nhiều nước, xe muốn đăng kiểm phải có phiếu xác nhận bảo dưỡng định kỳ. Đó là cái đích chúng ta nên hướng tới để nâng cao chất lượng đội xe của quốc gia.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!