Đề xuất 5 nhóm chính sách sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính đã hoàn thiện Tờ trình Chính phủ và đang thực hiện các quy trình để Chính phủ xem xét, thông qua hồ sơ dự án luật trước khi trình Quốc hội theo chương trình xây dựng luật, dự kiến được xem xét tại Kỳ họp tháng 10/2026.

Theo đó, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ 05 chính sách, gồm hoàn thiện quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản; hoàn thiện quy định về các loại tài sản được trưng mua, trưng dụng theo hướng thu hẹp loại tài sản trưng mua và mở rộng loại tài sản trưng dụng; hoàn thiện quy định về thẩm quyền, thủ tục trưng mua, trưng dụng tài sản; hoàn thiện quy định về xác định giá trưng mua, giá trị bồi thường khi trưng dụng tài sản; bổ sung quy định về báo cáo, công khai, giám sát, trách nhiệm giải trình và miễn trừ trách nhiệm khi thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để huy động nguồn lực trong các tình huống cấp bách (đặc biệt trong đại dịch COVID-19 với 124 quyết định trưng dụng tại 7 địa phương). Tuy nhiên, bước sang giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên từ năm 2026 và yêu cầu sắp xếp tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp đã đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản để đáp ứng theo mô hình tổ chức bộ máy mới của hệ thống chính trị và phù hợp với yêu cầu trong tình hình mới.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý công sản, tư tưởng xuyên suốt của Dự thảo luật lần này vẫn kế thừa mục tiêu của Luật năm 2008, đó là bảo đảm đồng thời hai yêu cầu lớn.

Thứ nhất, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước có thể huy động nguồn lực về tài sản khi xảy ra các tình huống đặc biệt cấp bách theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, biện pháp trưng mua, trưng dụng chỉ được áp dụng trong những trường hợp thật sự cần thiết và chỉ khi các biện pháp huy động khác không thể đáp ứng yêu cầu.

Mục tiêu thứ hai là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân đối với tài sản của mình, đặc biệt là tài sản của các nhà đầu tư, qua đó góp phần duy trì môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế nhanh và bền vững.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, hai yêu cầu này phải luôn được cân bằng trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật.

Để hoàn thiện dự thảo luật, Bộ Tài chính đã đồng thời xây dựng dự thảo nghị định quy định chi tiết thi hành theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, bảo đảm khi luật được ban hành sẽ có ngay văn bản hướng dẫn thực hiện.

Bà Lê Ngọc Lan, Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý Công sản cho biết, dự kiến Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) có 01 Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết, Bộ Tài chính sẽ chủ trì xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết để báo cáo cấp có thẩm quyền cùng với hồ sơ dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Sau khi Luật được Quốc hội thông qua, Bộ Tài chính sẽ thực hiện các thủ tục theo quy định để trình Chính phủ ban hành Nghị định, bảo đảm có hiệu lực cùng thời điểm Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) có hiệu lực thi hành.

Với các chính sách dự kiến quy định, việc triển khai thực hiện Luật không đặt ra yêu cầu tăng thêm biên chế hoặc nhân lực mới. Các bộ, ngành và địa phương thực hiện chính sách trên cơ sở sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có trong phạm vi biên chế được cấp có thẩm quyền giao, không làm phát sinh thêm tổ chức bộ máy, biên chế và ngân sách thường xuyên.

Dự thảo Luật gồm 04 Chương, 30 Điều (giữ nguyên 03 điều, sửa đổi 21 điều, bổ sung mới 03 điều và lược bỏ 13 điều của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008).

Tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp bày tỏ sự thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi Luật cũng như các nội dung chính sách của dự thảo. Nhiều ý kiến cũng đề nghị quy định rõ hơn thẩm quyền của từng cấp chính quyền; bổ sung cơ chế ủy quyền trong trường hợp khẩn cấp; xem xét điều chỉnh thời hạn 30 ngày đối với một số ngành đặc thù; bổ sung quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin kinh doanh; xây dựng cơ chế định giá đối với những loại tài sản không có giá thị trường; nghiên cứu áp dụng lãi suất bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự thay vì quy định mức cố định 10%; đồng thời làm rõ quy trình xử lý tài sản sau khi kết thúc việc trưng dụng.

Theo đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, hệ thống đường sắt có tính liên tục, trải dài trên nhiều địa phương và không mang tính độc lập từng đoạn, do đó cần quy định rõ phạm vi tài sản đường sắt thuộc đối tượng áp dụng trong dự thảo Luật.

Trong khi đó, đại diện Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam cho rằng các tuyến viễn thông có chiều dài hàng chục km, được kết nối thành hệ thống thống nhất. Việc trưng dụng một phần nhỏ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ mạng lưới, vì vậy cần nghiên cứu quy định riêng phù hợp với đặc thù của tài sản viễn thông.

Đại diện Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu đầy đủ các ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo trong quá trình xây dựng và trình Quốc hội xem xét, thông qua.