Đề xuất mới về thuế thu nhập cá nhân tính đúng thu nhập thực

Dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 do Bộ Tài chính xây dựng đang đề xuất mở rộng nhiều khoản miễn, giảm thuế, đặc biệt gắn với chi phí y tế, giáo dục và các lĩnh vực ưu tiên, qua đó hướng tới hỗ trợ người nộp thuế và nâng cao tính phù hợp của chính sách với thực tiễn đời sống.

Tại dự thảo nghị định, Bộ Tài chính cho biết, pháp luật thuế thu nhập cá nhân trước đây đã quy định 16 khoản thu nhập được miễn thuế nhằm hỗ trợ các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, bảo hiểm, kiều hối hay thu nhập từ làm thêm giờ. Luật mới tiếp tục duy trì các chính sách này, đồng thời bổ sung thêm 5 khoản thu nhập miễn thuế, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao.

Dự thảo nghị định đã cụ thể hóa nhiều nội dung theo hướng mở rộng, trong đó có đề xuất miễn thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công khi tham gia nhiệm vụ khoa học - công nghệ; miễn thuế trong 5 năm đối với nhân lực công nghệ số, công nghệ cao; hay miễn thuế đối với toàn bộ tiền lương làm thêm giờ và tiền lương của những ngày không nghỉ phép theo quy định.

Trao đổi với báo chí, ông Lê Xuân Trường, Trưởng khoa Thuế - Hải quan (Học viện Tài chính) cho rằng, việc sửa đổi lần này mang ý nghĩa quan trọng khi vừa bảo đảm nguyên tắc công bằng thuế, vừa tiệm cận hơn với thực tiễn đời sống người lao động và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Theo ông Lê Xuân Trường việc bổ sung các khoản giảm trừ vào thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công là bước điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

Không chỉ dừng lại ở các chính sách miễn thuế, dự thảo còn đề xuất nhiều nội dung điều chỉnh nhằm phản ánh sát hơn biến động kinh tế - xã hội. Mức miễn thuế đối với tiền ăn giữa ca được đề xuất nâng lên 1,2 triệu đồng/người/tháng, cao hơn đáng kể so với mức trước đây, dựa trên các chỉ số về thu nhập và chi tiêu đã tăng trong gần một thập kỷ qua.

Đồng thời, mức khống chế đối với khoản đóng góp vào bảo hiểm hưu trí bổ sung, bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ cũng được nâng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng, phù hợp với nhu cầu tích lũy dài hạn của người dân trong bối cảnh già hóa dân số.

Một điểm nhấn đáng chú ý là đề xuất cho phép giảm trừ bổ sung đối với chi phí y tế và giáo dục đào tạo. Đây là các khoản chi tiêu thiết yếu, chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách của nhiều hộ gia đình. Dự thảo đưa ra hai phương án với mức giảm trừ khác nhau, trong đó phương án cao hơn cho phép giảm trừ tối đa 23 triệu đồng/năm đối với chi phí y tế và 24 triệu đồng/năm đối với giáo dục.

Theo ông Lê Xuân Trường, cả hai phương án đều dựa trên số liệu khảo sát mức sống dân cư, tuy nhiên phương án 2 có ưu điểm là đã tính đến yếu tố trượt giá và sự gia tăng chi phí trong những năm tới, do đó sẽ có lợi hơn cho người nộp thuế và kéo dài hiệu lực chính sách.

Từ góc nhìn người dân, đề xuất này nhận được sự đồng tình rộng rãi. Chị Nguyễn Thị Thu, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết chi phí học hành và khám chữa bệnh cho gia đình hiện chiếm phần lớn thu nhập, nên việc được giảm trừ thêm các khoản này sẽ giúp giảm đáng kể áp lực tài chính.

Anh Bùi Hồng Nguyên (Thành phố Hồ Chí Minh), cũng cho rằng việc đánh thuế cần dựa trên thu nhập thực sau khi đã chi trả các nhu cầu thiết yếu, nếu không tính đến y tế và giáo dục thì chưa phản ánh đúng khả năng nộp thuế của người dân.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với lợi tức từ quỹ đầu tư chứng khoán và quỹ đầu tư bất động sản trong thời hạn 5 năm, từ năm 2026 đến 2031. Chính sách này nhằm khuyến khích nhà đầu tư cá nhân chuyển từ đầu tư trực tiếp sang đầu tư thông qua các quỹ, qua đó góp phần phát triển thị trường vốn theo hướng ổn định và bền vững.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, quy mô ngành quản lý quỹ tại Việt Nam hiện còn khá khiêm tốn, chỉ tương đương khoảng 6–6,5% GDP, thấp hơn nhiều so với các thị trường trong khu vực. Một trong những nguyên nhân là thói quen đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu vẫn chiếm ưu thế.

Các chuyên gia tài chính cho rằng ưu đãi thuế sẽ đóng vai trò như một “đòn bẩy” quan trọng để thay đổi hành vi nhà đầu tư. Khi nghĩa vụ thuế giảm, lợi suất thực nhận tăng lên, các sản phẩm quỹ sẽ trở nên hấp dẫn hơn, từ đó thu hút dòng vốn dài hạn và góp phần nâng cao chất lượng quản trị trên thị trường.

Việc mở rộng các khoản miễn, giảm thuế, nâng mức giảm trừ gia cảnh, bổ sung các khoản giảm trừ theo chi phí thực tế và điều chỉnh biểu thuế lũy tiến đều hướng tới nguyên tắc công bằng theo khả năng nộp thuế.

Đáng chú ý, mức giảm trừ gia cảnh đã được điều chỉnh lên 15,5 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc, tăng hơn 40% so với trước đây. Đây là bước điều chỉnh lớn, phản ánh sự thay đổi của thu nhập và chi phí sống trong xã hội, đồng thời bảo đảm người nộp thuế có đủ nguồn lực đáp ứng các nhu cầu thiết yếu trước khi thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.

So sánh với thông lệ quốc tế cho thấy xu hướng mở rộng các khoản giảm trừ gắn với chi phí y tế và giáo dục là khá phổ biến. Nhiều quốc gia đã áp dụng cơ chế này nhằm bảo đảm công bằng và hỗ trợ người dân trong bối cảnh chi phí sinh hoạt gia tăng. Việc Việt Nam bổ sung các quy định tương tự cho thấy sự tiệm cận rõ rệt với chuẩn mực quốc tế, đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Các chuyên gia cho rằng, khi chính sách thuế được thiết kế hợp lý, không chỉ giúp giảm gánh nặng trước mắt cho người dân mà còn góp phần nuôi dưỡng nguồn thu trong dài hạn. Thu nhập khả dụng tăng lên sẽ thúc đẩy tiêu dùng, đầu tư cho giáo dục, y tế và tích lũy, qua đó tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững.