Kinh doanh thương mại điện tử: Chủ động phòng ngừa rủi ro về thuế

Kinh doanh thương mại điện tử mở ra nhiều cơ hội tăng thu nhập, mở rộng thị trường cho hộ, cá nhân kinh doanh. Tuy nhiên, khi doanh thu tăng, phương thức bán hàng ngày càng đa dạng, việc kê khai đầy đủ, quản lý minh bạch nguồn thu và thực hiện đúng nghĩa vụ thuế trở thành yêu cầu quan trọng. Cùng với hoàn thiện các quy định quản lý, ngành thuế Nghệ An đang đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế, tăng cường rà soát dữ liệu và hướng dẫn kê khai, qua đó hạn chế sai sót, ngăn ngừa nguy cơ bị truy thu, xử phạt.

Chủ động thực hiện

Nằm sâu trong con ngõ nhỏ ở xóm Vinh Tiến, xã Trung Lộc, nhà chị Vũ Thị Nữ không có biển hiệu hay khu trưng bày hàng hóa như cửa hàng truyền thống. Bên trong, những kiện quần áo liên tục được đóng gói để giao khách. Từ địa chỉ này, chị Nữ đang vận hành kênh bán hàng may mặc trên TikTok với doanh thu ước tính hơn 1 tỷ đồng mỗi năm.

Sinh năm 1994, có bốn con nhỏ, chị Vũ Thị Nữ lựa chọn kinh doanh trực tuyến để tăng thu nhập và chủ động thời gian chăm sóc gia đình. Ban đầu, chị bán hàng qua Facebook cá nhân, chủ yếu phục vụ người quen và khách trong vùng. Gần ba năm trở lại đây, việc mở rộng sang các nền tảng trực tuyến giúp chị tiếp cận nhiều khách hàng hơn, doanh thu từng bước tăng lên.

Cùng với sự phát triển của hoạt động kinh doanh, chị chủ động tìm hiểu quy định thuế. Chị cho biết, khi mới bán hàng với quy mô nhỏ, bản thân chưa hiểu đầy đủ nghĩa vụ thuế đối với hình thức kinh doanh online. Khi doanh thu tăng, chị tìm đến cơ quan thuế đăng ký, được hướng dẫn thủ tục và chuyển từ nộp thuế khoán sang kê khai theo doanh thu thực tế.

Hiện phần lớn đơn hàng được giao dịch qua sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán. Với khoản doanh thu thuộc diện áp dụng, sàn thực hiện khấu trừ và nộp thuế thay theo quy định trước khi chuyển tiền cho người bán. Cơ chế này giúp giảm bớt thủ tục trực tiếp nhưng chị Nữ vẫn theo dõi doanh thu, đối chiếu số thuế đã khấu trừ để bảo đảm thực hiện đúng nghĩa vụ.

Để hỗ trợ người dân nắm chính sách, chị Nguyễn Thị Thảo, Tổ quản lý cá nhân hộ kinh doanh, Thuế cơ sở 9 (Thuế tỉnh Nghệ An), phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức tập huấn, hướng dẫn người dân kê khai thuế, cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile.

Theo chị Thảo, nhiều hộ còn lúng túng khi nhập thông tin cá nhân, mã số thuế, xác thực OTP, kiểm tra tờ khai và xác định số tiền phải nộp. Dù quen với công nghệ, người kinh doanh online vẫn cần nắm rõ cách xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế.

Đáng chú ý, không phải hộ sử dụng mạng xã hội đều trực tiếp bán hàng, nhận tiền trực tuyến. Có hộ chỉ quảng bá sản phẩm, còn doanh thu chủ yếu từ bán hàng truyền thống. Vì vậy, xác định đúng phương thức kinh doanh, tổng hợp doanh thu từ các kênh giúp hộ thực hiện nghĩa vụ thuế phù hợp.

Tại địa bàn Nghi Lộc và thị xã Cửa Lò (cũ) hiện có khoảng 40 hộ kinh doanh thương mại điện tử do Thuế cơ sở 9 quản lý. Ngoài ra, vẫn còn trường hợp giao dịch qua trang cá nhân nhưng chưa đăng ký, kê khai theo quy định.

Thời gian qua, đơn vị tăng cường tuyên truyền thông qua tập huấn, đối thoại và các kênh trực tuyến; đồng thời rà soát hoạt động thực tế để hướng dẫn phù hợp. Trong giai đoạn đầu triển khai quy định mới, việc giúp người dân hiểu chính sách, hoàn thiện sổ sách và thực hiện thủ tục được chú trọng.

“Về lâu dài, mỗi hộ phải chủ động chịu trách nhiệm với số liệu kê khai. Những sai sót do chưa hiểu quy định cần được rà soát, điều chỉnh kịp thời; trường hợp cố tình che giấu doanh thu, kê khai không trung thực hoặc trốn tránh nghĩa vụ thuế có thể bị truy thu và xử lý theo pháp luật”, chị Nguyễn Thúy Hằng, Tổ trưởng Tổ quản lý cá nhân hộ kinh doanh, Thuế cơ sở 9 cho biết.

Tăng cường quản lý

Thực tế quản lý cho thấy, bên cạnh những chuyển biến tích cực, hoạt động kinh doanh thương mại điện tử vẫn tiềm ẩn nguy cơ kê khai chưa đầy đủ, chậm thực hiện nghĩa vụ tài chính hoặc không cập nhật thông tin hoạt động.

Đầu tháng 10/2026, Thuế cơ sở 8 tỉnh Nghệ An thông báo đến 506 hộ kinh doanh trên địa bàn xã Yên Thành thuộc diện bị xem xét tạm hoãn xuất cảnh tính đến ngày 1/10/2026. Các trường hợp này liên quan đến nợ thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký quá 120 ngày kể từ khi cơ quan thuế ban hành thông báo, nhưng chưa thực hiện thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo quy định.

Dù không chỉ phát sinh trong lĩnh vực thương mại điện tử, những trường hợp trên cho thấy người kinh doanh cần thường xuyên kiểm tra thông báo thuế, theo dõi tình trạng hoạt động và kịp thời xử lý các thủ tục liên quan, tránh để nghĩa vụ chưa hoàn thành kéo dài.

Theo ông Phan Tuấn Nghĩa, Trưởng phòng Quản lý cá nhân hộ kinh doanh, thuế tỉnh Nghệ An, việc triển khai Nghị định số 117/2025/NĐ-CP ngày 9/6/2025 và Nghị định số 68/2026/NĐ-CP ngày 5/3/2026 của Chính phủ góp phần tăng cường quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số.

Hiện nay, đối với các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán như Shopee, Lazada, Tiki, Sendo..., 100% cá nhân kinh doanh trên các sàn này đã được quản lý, thực hiện khấu trừ và nộp thay số thuế phải nộp đối với doanh thu bán hàng theo quy định. Khoản thuế phát sinh được chuyển về cơ quan thuế quản lý trực tiếp các sàn.

Đối với nền tảng không có chức năng thanh toán, người kinh doanh phải chủ động kê khai, nộp thuế theo quy định áp dụng cho trường hợp của mình. Theo số liệu của thuế tỉnh Nghệ An, tính đến đầu tháng 10/2026, có 2.599 cá nhân đăng ký kinh doanh, kê khai và nộp thuế trên cổng thông tin dành cho cá nhân kinh doanh thương mại điện tử, thuộc nhóm hộ kinh doanh có mã số thuế đuôi 888. Tổng số thuế phát sinh năm 2026 của các cá nhân đã kê khai, nộp ngân sách nhà nước đạt 10.898 triệu đồng.

Kết quả này cho thấy việc quản lý thuế đối với hoạt động trực tuyến từng bước được triển khai đồng bộ hơn. Tuy nhiên, theo cơ quan thuế, khó khăn hiện nay là nhiều hộ vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, vừa duy trì cửa hàng truyền thống. Doanh thu từ các kênh đan xen, trong khi thông tin đơn hàng, thanh toán và hóa đơn chưa được tổng hợp thống nhất, gây trở ngại cho việc xác định chính xác nguồn thu và theo dõi nghĩa vụ thuế.

Bên cạnh đó, thói quen mua hàng không yêu cầu hóa đơn của một bộ phận người tiêu dùng khiến việc đối chiếu giao dịch gặp khó khăn. Nếu người bán không ghi chép đầy đủ, không kiểm tra số tiền thực nhận và các khoản thuế đã khấu trừ, nguy cơ kê khai thiếu doanh thu hoặc nhầm lẫn số liệu có thể phát sinh.

Để hạn chế tình trạng này, ngành thuế tiếp tục tuyên truyền gắn với hướng dẫn cụ thể, giúp hộ kinh doanh biết cách quản lý doanh thu, lưu giữ chứng từ bán hàng, thanh toán, hàng hoàn trả và các khoản thuế đã khấu trừ. Với người bán trên nhiều nền tảng, việc theo dõi riêng doanh thu từng kênh, sau đó tổng hợp và đối chiếu định kỳ sẽ giúp hạn chế bỏ sót hoặc kê khai trùng lặp.

Cùng với hỗ trợ người nộp thuế, việc ứng dụng dữ liệu trong quản lý cần được tăng cường. Cơ quan thuế có thể phối hợp, đối chiếu thông tin từ sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển và trung gian thanh toán theo quy định để phát hiện những trường hợp có dấu hiệu chênh lệch, kịp thời hướng dẫn điều chỉnh. Việc kiểm tra cần tập trung vào nhóm có nguy cơ vi phạm cao, đồng thời tạo điều kiện để người kinh doanh còn vướng mắc được hỗ trợ trước khi sai sót kéo dài.

Về phía người kinh doanh, việc chủ động theo dõi doanh thu, kiểm tra tình trạng kê khai, số thuế đã nộp và thông báo trên tài khoản thuế điện tử là cần thiết. Khi phát hiện sai lệch, người nộp thuế nên liên hệ cơ quan thuế để được hướng dẫn xử lý; đồng thời cập nhật thông tin đăng ký khi thay đổi địa điểm hoặc ngừng kinh doanh, tránh phát sinh hệ lụy do chậm thực hiện thủ tục.

Ngành thuế cũng khuyến nghị người tiêu dùng hình thành thói quen yêu cầu xuất hóa đơn khi mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ. Đây vừa là cách bảo vệ quyền lợi người mua, vừa góp phần minh bạch giao dịch, hỗ trợ cơ quan quản lý xác định doanh thu thực tế và hạn chế thất thu ngân sách.

Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục phát triển, quản lý thuế cần được thực hiện đồng bộ thông qua đối chiếu dữ liệu, nâng cao chất lượng hỗ trợ, hướng dẫn người kinh doanh tuân thủ quy định và tăng cường giám sát các trường hợp có rủi ro. Khi người bán chủ động minh bạch doanh thu, người mua quan tâm đến hóa đơn và cơ quan thuế nâng cao hiệu quả quản lý, sai sót có thể được phát hiện, khắc phục sớm, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh trực tuyến công bằng, minh bạch và bền vững.