Tạo dư địa nuôi dưỡng nguồn thu

Nguồn thu ngân sách tăng cùng với hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhưng để duy trì đà tăng trong những năm tới, chính sách tài khóa đang được triển khai theo hướng hỗ trợ dòng tiền, giảm chi phí và mở rộng cơ sở thu.

Theo Bộ Tài chính, 9 tháng năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước đạt 2.187,3 nghìn tỷ đồng, tăng 12,1% so với cùng kỳ; trong đó thu nội địa đạt 1.880,3 nghìn tỷ đồng, tăng 12,2% và chiếm khoảng 86% tổng thu.

Cũng trong thời gian này, Nhà nước đã thực hiện miễn, giảm khoảng 185,6 nghìn tỷ đồng thuế, phí và tiền thuê đất; gia hạn khoảng 60 nghìn tỷ đồng. Theo Bộ Tài chính, các chính sách này nhằm hỗ trợ dòng tiền, giảm chi phí và tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì, phục hồi và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Chi phí tuân thủ thủ tục thuế cũng giảm hơn 51% so với năm 2024.

Nghị định 245/2026/NĐ-CP gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và tiền thuê đất trong năm 2026. Cùng với đó, chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp được phân loại theo quy mô doanh thu, với mức thuế suất 15% đối với doanh nghiệp có doanh thu không quá 3 tỷ đồng và 17% đối với doanh nghiệp có doanh thu trên 3 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng, trong khi mức phổ thông là 20%.

Đối với hộ, cá nhân kinh doanh, chính sách quản lý đang chuyển từ thuế khoán sang kê khai, đi cùng yêu cầu hỗ trợ về hóa đơn điện tử, phần mềm và thủ tục thực hiện nghĩa vụ thuế. Nghị quyết 43/2026/QH16 về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp cũng quy định giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp trong năm 2026 và 2027 đối với thu nhập từ kinh doanh của cá nhân cư trú có doanh thu không quá 10 tỷ đồng; đồng thời giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong hai năm này đối với doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỷ đồng.

Bà Nguyễn Thị Sen một hộ kinh doanh bán lẻ tại Hải Phòng cho biết, trong quá trình chuyển sang kê khai, điều quan tâm không chỉ là số thuế phải nộp mà còn là chi phí và thời gian dành cho hóa đơn, phần mềm và theo dõi doanh thu. Nếu thủ tục được đơn giản hóa, nguồn lực có thể được dành nhiều hơn cho hàng hóa, lao động và mở rộng thị trường.

Tương tự, theo bà Vũ Thu Hiền, giám đốc một công ty chuyên về văn phòng phẩm tại Thanh Hóa, việc gia hạn thời hạn nộp thuế giúp doanh nghiệp giữ lại dòng tiền trong ngắn hạn để thanh toán nguyên liệu, tiền lương và chi phí vận hành. Với doanh nghiệp có biên lợi nhuận không cao, khả năng chủ động dòng tiền có thể tác động trực tiếp đến quyết định duy trì sản xuất và đầu tư.

Trao đổi với báo chí, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ không còn rộng, chính sách tài khóa đã trở thành một trụ lực quan trọng đối với tăng trưởng. Theo ông, đẩy mạnh đầu tư công, nâng cao hiệu quả giải ngân cùng với thực hiện các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế góp phần cải thiện thanh khoản cho doanh nghiệp, nuôi dưỡng nguồn thu và tạo điều kiện để khu vực kinh tế tư nhân mở rộng đầu tư.

Cùng với số doanh nghiệp gia nhập thị trường còn có khoảng 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong 9 tháng năm 2026. Diễn biến này cho thấy việc duy trì hoạt động của doanh nghiệp hiện hữu cũng là một yếu tố quan trọng đối với khả năng tạo nguồn thu trong những năm tiếp theo.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho biết khu vực doanh nghiệp hiện đóng góp khoảng 60% GDP, thu hút hơn 16 triệu lao động và đóng góp chủ yếu vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. Theo Thứ trưởng, doanh nghiệp cần được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống chính sách và trở thành chủ thể kiến tạo tăng trưởng.

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn cũng cho rằng thu nội địa chủ yếu đến từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng trong nước, từ người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Theo Thứ trưởng, nếu thu nội địa được xây dựng trên nền tảng nền kinh tế phát triển, môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định và khu vực doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh thì đây là nguồn thu bền vững.

Từ yêu cầu này, chính sách hỗ trợ sản xuất, kinh doanh được thực hiện song song với mở rộng cơ sở thu và cải cách quản lý thuế. Việc số hóa hồ sơ, khai thác dữ liệu, mở rộng hóa đơn điện tử và ứng dụng phân tích dữ liệu giúp giảm xử lý thủ công, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý.

Đối với hộ kinh doanh, việc chuyển sang phương thức quản lý dựa trên doanh thu thực tế cũng tạo thêm dữ liệu về hoạt động kinh tế. Khi doanh thu và giao dịch được ghi nhận đầy đủ hơn, cơ quan quản lý có thêm cơ sở xác định nghĩa vụ thuế, trong khi hộ kinh doanh từng bước tiếp cận các chính sách hỗ trợ, tín dụng và dịch vụ tài chính chính thức.

Trong những tháng cuối năm và thời gian tới, Chính phủ yêu cầu tiếp tục giảm chi phí đầu vào, phối hợp chính sách tài khóa với tiền tệ, tập trung tín dụng vào sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp và công nghiệp chế biến, chế tạo; đồng thời đẩy nhanh giải ngân đầu tư công.

Trong lĩnh vực thuế và hải quan, các giải pháp tiếp tục tập trung vào đơn giản hóa thủ tục, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng hoàn thuế giá trị gia tăng, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và mở rộng cơ sở thu đối với các mô hình kinh doanh mới. Cùng với đó là quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu và tăng cường chống thất thu.

Việc giảm chi phí tuân thủ, duy trì chính sách hỗ trợ có trọng tâm và mở rộng cơ sở thu được triển khai đồng thời với yêu cầu bảo đảm kỷ luật tài chính - ngân sách, qua đó tạo điều kiện để hoạt động sản xuất, kinh doanh tiếp tục mở rộng và hình thành nguồn thu ổn định cho ngân sách trong những năm tiếp theo.