Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Việt Nam thúc đẩy đối thoại vì một ASEAN gắn kết và bao trùm hơn

Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 sắp diễn ra tại Hà Nội được đánh giá sẽ tiếp tục khẳng định vai trò của Việt Nam trong việc thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác và đóng góp vào tiến trình hoạch định chính sách của ASEAN trong giai đoạn phát triển mới. Nhân dịp này, Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại ASEAN đã trao đổi với phóng viên TTXVN tại Jakarta về ý nghĩa của sự kiện cũng như những đóng góp của diễn đàn đối với tương lai của ASEAN.

Phóng viên: Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 diễn ra trong năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Đại sứ có thể cho biết ý nghĩa của chủ đề sự kiện năm nay đối với định hướng phát triển của ASEAN trong giai đoạn mới?

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương: Diễn đàn Tương lai ASEAN là một sáng kiến được Chính phủ Việt Nam nêu ra và triển khai từ năm 2024. Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, Lấy người dân làm trung tâm”, Diễn đàn năm nay có mục tiêu đóng góp các góc nhìn mới và đưa ra các khuyến nghị chính sách, biện pháp cụ thể nhằm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Chủ đề năm nay cũng gắn rất sát với chủ đề được nêu trong tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 và phản ánh được ưu tiên hợp tác của ASEAN trên 3 trụ cột: chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội.

Các nội dung thảo luận tại diễn đàn này vừa mang tính bao trùm, vừa mang tính hợp tác cụ thể thực chất thông qua các phiên thảo luận về tự cường, ngăn ngừa xung đột, trí tuệ nhân tạo, an ninh năng lượng, mô hình phát triển mới. Ngoài ra, còn có các hoạt động như tọa đàm giữa chính đảng các nước Đông Nam Á, hội nghị lãnh đạo các thành phố của ASEAN, tọa đàm bàn tròn về tiểu vùng Mekong hay bàn tròn thanh niên Đông Nam Á về quản trị trí tuệ nhân tạo.

Những hoạt động này bám sát tinh thần của chủ đề năm nay, đồng thời phản ánh các nhu cầu hợp tác thiết thực nhằm hỗ trợ triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Với sự tham gia và đóng góp ý kiến của các đại diện chính phủ, giới học giả, doanh nghiệp, thanh niên và các bên liên quan trong ASEAN, diễn đàn hướng tới một tầm nhìn phát triển toàn diện, bao trùm và lấy người dân làm trung tâm. Đây sẽ là nguồn hỗ trợ quan trọng và thiết thực cho việc thực hiện các ưu tiên phát triển của ASEAN trong giai đoạn mới.

Cụ thể hơn, mục tiêu của chương trình nghị sự AFF 2026 là nâng cao chất lượng của các cuộc thảo luận, trao đổi, không chỉ dừng lại ở việc nhận diện vấn đề mà còn tìm ra cách thức để ASEAN tăng cường khả năng chống chịu, đổi mới mô hình tăng trưởng; khai thác cơ hội mà các công nghệ mới nổi mang lại; và đảm bảo rằng bên cạnh các chính phủ, doanh nghiệp, giới chuyên gia, cộng đồng và thế hệ trẻ cùng tham gia kiến tạo tương lai của ASEAN.

Phóng viên: Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và bất ổn địa chính trị ngày càng gia tăng, theo Đại sứ, Diễn đàn Tương lai ASEAN có thể đóng góp như thế nào vào việc củng cố vai trò trung tâm, đoàn kết và khả năng tự cường của ASEAN?

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương: Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và bất ổn địa chính trị, địa kinh tế ngày càng gia tăng và cả những vấn đề nội bộ đang đặt ASEAN trước nhiều khó khăn thách thức, làm sao để tiếp tục duy trì vai trò trung tâm trong kiến trúc khu vực, duy trì được đoàn kết nội khối và tăng cường năng lực tự chủ, tự cường, và sức chống chịu của ASEAN.

Những vấn đề này được phản ánh rõ trong nội dung chương trình nghị sự của Diễn đàn năm nay gồm tự cường và đoàn kết trong một thế giới đang thay đổi; thúc đẩy các sáng kiến ASEAN về phòng ngừa xung đột, các mô hình phát triển trong bối cảnh chuyển đổi toàn cầu, tăng cường an ninh năng lượng, tận dụng AI. Với tư cách là một diễn đàn mở, toàn diện, thảo luận về các vấn đề chiến lược mà ASEAN và khu vực đang phải đối mặt để hướng tới tương lai, AFF năm nay hướng đến việc tạo ra những ý tưởng đổi mới, đóng góp các khuyến nghị chính sách từ các góc nhìn khác nhau giúp giải quyết các thách thức.

Thông qua các phiên trao đổi, thảo luận mở, các đại biểu tham dự Diễn đàn lần này gồm các nhà lãnh đạo, các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia nổi tiếng và các lãnh đạo doanh nghiệp, được kỳ vọng sẽ đề xuất các biện pháp cụ thể giúp ASEAN củng cố tự cường, nhất là trong lĩnh vực đảm bảo an ninh năng lượng, giữ vững đoàn kết trong bối cảnh căng thẳng gia tăng; xây dựng và phát triển các công cụ, cơ chế, khuôn khổ hợp tác mới nhằm chuyển từ quản lý xung đột thụ động sang giải quyết xung đột một cách chủ động, tận dụng các quan hệ đối tác trong thúc đẩy nỗ lực phòng ngừa xung đột ở khu vực; đánh giá các mô hình phát triển truyền thống và cách tiếp cận mới mà các nền kinh tế ASEAN cần áp dụng để bứt phá lên một cấp độ phát triển cao hơn.

Các khuyến nghị của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 sẽ được trình lên Hội đồng Điều phối ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng ASEAN lần thứ 59 và Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 để tham khảo và ghi nhận, đề xuất khuyến nghị chính sách khả thi, phù hợp với mục tiêu tương lai của ASEAN và bổ sung cho quy trình hoạch định chính sách chính thức.

Phóng viên: Đây là năm thứ ba liên tiếp Việt Nam tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN. Các nước ASEAN và đối tác quốc tế đánh giá như thế nào về sáng kiến này cũng như vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong ASEAN, thưa Đại sứ?

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương: Qua hai lần tổ chức trước, Diễn đàn đã nhận được nhiều ý kiến tích cực. AFF được đánh giá là diễn đàn “do ASEAN và vì ASEAN”. AFF đang tạo ra không gian đối thoại mới, mở, linh hoạt, thúc đẩy sự tương tác đa chiều, tập trung vào thảo luận các vấn đề tương lai và định hướng phát triển của tổ chức, các chủ đề chiến lược dài hạn tác động tới ASEAN, chứ không chỉ tập trung xử lý các khủng hoảng trước mắt. Với thành phần tham gia đa dạng, AFF tạo thêm cơ hội để người dân tham gia sâu rộng hơn vào tiến trình của ASEAN; bạn bè, đối tác hiểu hơn về ASEAN và thúc đẩy hợp tác, gắn kết toàn diện, thực chất hơn với ASEAN.

Các nước ASEAN và các đối tác quốc tế cũng đánh giá tích cực và coi trọng vai trò của Diễn đàn Tương lai ASEAN. Nhiều nhà lãnh đạo ASEAN như Thủ tướng Lào, Thủ tướng Malaysia; Lãnh đạo các nước đối tác như Thủ tướng New Zealand; Tổng thư ký Liên hợp quốc đã tham dự và có bài phát biểu quan trọng tại Diễn đàn hai năm trước. Dự kiến Diễn đàn năm nay có sự tham dự của Thủ tướng Lào, Campuchia, Timor Leste cùng nhiều nhà lãnh đạo và quan chức cấp cao khác.

Diễn đàn AFF được đánh giá là sáng kiến ngoại giao đáng chú ý, phản ánh vai trò tích cực của Việt Nam, chuyển từ tham gia sang định hình chương trình nghị sự chiến lược của ASEAN, góp phần củng cố vai trò trung tâm của tổ chức và thúc đẩy đối thoại khu vực trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng.

Tổng thư ký ASEAN từng cho rằng diễn đàn đang dần tạo dựng được một uy tín, một thương hiệu và là một kênh trao đổi rất hữu ích, thiết thực đóng góp cho các tiến trình hoạch định chính sách và thúc đẩy hợp tác cũng như tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN. Qua đó những hình ảnh vị thế và đóng góp của Việt Nam sau 30 năm tham gia ASEAN càng được ghi nhận và đề cao.

Phóng viên: Xin cảm ơn Đại sứ!