Đối thoại Shangri-La: Định vị vai trò mới của Việt Nam trên cấu trúc an ninh châu Á

Theo phóng viên TTXVN tại Jakarta, chia sẻ góc nhìn về bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 vừa qua, chuyên gia Lamijo thuộc Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN) nhận định đây là một văn kiện ngoại giao mang tính bước ngoặt. Thông điệp của người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam không chỉ phản ánh lợi ích quốc gia mà còn phản ánh tầm nhìn chiến lược sâu sắc, mang tính định hướng cho toàn khu vực và khẳng định tâm thế sẵn sàng san sẻ trọng trách dẫn dắt khối Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Chuyên gia Lamijo thuộc Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN) chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Indonesia. Ảnh: Minh Thái - Phóng viên TTXVN tại Indonesia

Nhà nghiên cứu Lamijo đánh giá cao thông điệp cốt lõi của bài phát biểu, coi đây là tiếng nói có trọng lượng mang tính định hướng cho toàn khu vực. Điểm sáng lớn nhất được chuyên gia này nhấn mạnh là năng lực đánh giá thời cuộc của Việt Nam khi nhận diện chính xác 3 cuộc khủng hoảng nền tảng đang diễn ra: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.

Trước những biến động phức tạp đó, thông điệp của người đứng đầu Đảng và Nhà nước cho thấy một Việt Nam không còn tâm thế thụ động. Chuyên gia Lamijo đặc biệt ấn tượng với định hướng "chuyển từ ứng phó bị động sang kiến tạo chủ động, từ quản lý khủng hoảng sau khi xảy ra sang giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa". Điều này khẳng định tâm thế của một quốc gia tích cực, sẵn sàng tham gia định hình một tương lai hòa bình, ổn định và phát triển.

Theo ông Lamijo, định hướng về vai trò trung gian, hòa giải của Việt Nam được nêu bật như một trọng tâm chiến lược. Việc Việt Nam kêu gọi nâng cao năng lực ngoại giao phòng ngừa và coi đây là một "năng lực chiến lược" đã cho thấy một tầm nhìn an ninh sâu sắc. Tầm nhìn này chỉ ra rằng khu vực cần những "lối thoát ngoại giao" đáng tin cậy để ngăn các khác biệt trượt thành đối đầu hay xung đột.

Đặc biệt đối với vấn đề biển và đại dương, bài phát biểu đã khẳng định mạnh mẽ nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Chuyên gia người Indonesia đánh giá cao lập trường nhất quán của Việt Nam khi nhấn mạnh việc giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. Việt Nam đã truyền tải rõ ràng thông điệp: luật lệ chỉ có sức sống khi được thực thi nhất quán, biến thành các cơ chế cảnh báo sớm và tự kiềm chế, không để các tuyến hàng hải huyết mạch bị biến thành nơi phô diễn sức mạnh hay đe dọa vũ lực.

Không chỉ dừng lại ở an ninh truyền thống, bài phát biểu còn cho thấy tư duy vượt tầm khi đặt "an ninh con người và năng lực chống chịu xã hội" vào trung tâm của an ninh bền vững. Theo nhà nghiên cứu Indonesia, Việt Nam đã khéo léo chỉ ra rằng bất ổn không chỉ đến từ súng đạn mà còn từ sự đứt gãy trong đời sống phát triển. Việc thúc đẩy các chuỗi cung ứng mở, đa dạng và không ngừng củng cố nền tảng xã hội chống lại tin giả, thao túng thông tin là bước đi thiết yếu để củng cố lòng tin.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia cũng đánh giá cao việc Việt Nam chủ động đề xuất kiến tạo các chuẩn mực trách nhiệm đối với công nghệ mới (như trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng, hạ tầng dữ liệu) và công nghiệp quốc phòng. Lời kêu gọi bảo đảm con người luôn giữ trách nhiệm cuối cùng trong các quyết định có hệ quả an ninh hệ trọng đã thể hiện sự nhạy bén và trách nhiệm của Hà Nội trước các thách thức phi truyền thống của kỷ nguyên số.

Trên bình diện khu vực, học giả Lamijo nhìn nhận bài phát biểu là một bản cam kết mạnh mẽ về trách nhiệm của Việt Nam đối với một cấu trúc an ninh đa phương. Việt Nam đã tái khẳng định quan điểm xây dựng một cấu trúc khu vực mở, bao trùm, minh bạch và kiên quyết lấy ASEAN làm trung tâm, không để Đông Nam Á trở thành không gian đối đầu giữa các khối.

Theo chuyên gia, thông điệp Việt Nam ủng hộ và sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026 là một minh chứng sinh động cho tinh thần đoàn kết nội khối. Việt Nam đang chung tay san sẻ trọng trách dẫn dắt cùng các quốc gia nòng cốt, đặt người dân ASEAN ở vị trí trung tâm.

Đánh giá một cách tổng thể, học giả Indonesia nhận định bài phát biểu tại Đối thoại Shangri-La của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một mỏ neo chiến lược, minh chứng cho tầm vóc ngoại giao của Việt Nam. Bằng việc hoan nghênh sự hiện diện minh bạch, có trách nhiệm của các nước lớn, Việt Nam đang nỗ lực thúc đẩy một môi trường nơi cạnh tranh được kiểm soát trong giới hạn luật pháp, giúp toàn khu vực vững vàng vượt qua nguy cơ phân mảnh và kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương tự cường, thịnh vượng.