Doanh nghiệp Việt nâng chuẩn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động nhanh, các rào cản và tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất, nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và đa dạng hóa thị trường để tăng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đây là nội dung được các đại biểu nhấn mạnh tại Diễn đàn Xuất khẩu chủ đề "Tăng cường khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp Việt Nam trước biến động kinh tế thế giới" do Bộ Công Thương phối hợp UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức, ngày 3/9.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng cho biết, thương mại toàn cầu đang bước vào một giai đoạn mới với nhiều biến động khó dự báo. Chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, các rào cản thương mại ngày càng phức tạp, trong khi cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn tiếp tục định hình lại dòng chảy đầu tư và thương mại.

Theo đó, chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ được tổ chức lại theo tiêu chí chi phí và hiệu quả mà ngày càng đặt ra những yêu cầu mới về an toàn, khả năng chống chịu, tính minh bạch và phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn là một điểm đến đáng tin cậy của chuỗi cung ứng toàn cầu với mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do đã ký kết và thực thi, môi trường đầu tư ổn định, năng lực sản xuất không ngừng được nâng cao và vị trí địa kinh tế chiến lược tại trung tâm khu vực Đông Nam Á.

"Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15–16% trong năm 2026, hướng tới quy mô kim ngạch xuất khẩu 546–550 tỷ USD. Đây là mục tiêu đầy thách thức, nhưng cũng thể hiện quyết tâm và niềm tin của Việt Nam vào nội lực và vị thế của mình trong dòng chảy thương mại thế giới. Trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, chuỗi cung ứng có thể dịch chuyển, thị trường có thể biến động và các chính sách có thể thay đổi. Nhưng có một điều không thay đổi: thương mại bền vững luôn được xây dựng trên nền tảng của niềm tin và lợi ích chung", Thứ trưởng Phan Thị Thắng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho rằng, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại và điều chỉnh chính sách thuế quan, cùng những yêu cầu ngày càng cao về phát triển xanh, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đang làm thay đổi mạnh mẽ cục diện thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ được quyết định bởi chi phí sản xuất mà còn phụ thuộc vào trình độ công nghệ, đổi mới sáng tạo, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Những biến động này vừa là thách thức, vừa là cơ hội để doanh nghiệp đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Là trung tâm kinh tế, thương mại của cả nước, TP. Hồ Chí Minh xác định nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các hiệp hội ngành hàng, tổ chức xúc tiến thương mại và các đối tác quốc tế. Thành phố sẽ tiếp tục phát huy vai trò kiến tạo, hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi và triển khai các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Nguyễn Đăng Khoa, Giám đốc Kinh doanh Quốc tế, Công ty CP Tân Phú Việt Nam cho rằng, các tiêu chuẩn phát triển bền vững và chuẩn hóa quy trình sản xuất không còn là lựa chọn mang tính hình thức mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp giữ vững và mở rộng thị phần. Để tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp cần sở hữu những chứng nhận tiêu chuẩn cốt lõi như ISO 14001 về quản lý môi trường, BSCI về trách nhiệm xã hội và FSC về nguồn gốc bao bì, vật liệu gỗ/giấy. Những chứng nhận này được xem như "tấm vé thông hành" để doanh nghiệp bước vào bàn đàm phán với các đối tác lớn. Sự dịch chuyển trong yêu cầu của thị trường cũng đòi hỏi doanh nghiệp cung cấp nguồn dữ liệu minh bạch, có thể kiểm chứng thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở những cam kết trên giấy.

Đối với thị trường châu Âu, các yêu cầu ngày càng tập trung vào truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, tính minh bạch của vật liệu tái chế và toàn bộ bao bì, tem nhãn đi kèm. Xu hướng thẩm định môi trường, trách nhiệm xã hội, các quy định về carbon và vòng đời sản phẩm được dự báo ngày càng gia tăng. Trong khi đó, thị trường Mỹ tập trung cao độ vào tính minh bạch thông tin và trách nhiệm xã hội trong toàn bộ chuỗi cung ứng, với hệ quy chiếu Higg Index được áp dụng phổ biến đối với các nhà cung cấp.

Tại thị trường Đông Nam Á, dù quy định chưa quá gay gắt như EU hay Mỹ, áp lực xanh hóa đang gia tăng nhanh chóng dưới tác động của các tập đoàn đa quốc gia và tầng lớp tiêu dùng trẻ tại khu vực đô thị. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp đi trước một bước, tạo dựng lợi thế cạnh tranh.

Theo ông Nguyễn Đăng Khoa, trong tầm nhìn 5–10 năm tới, năng lực xanh hóa sẽ là yếu tố then chốt quyết định sự sinh tồn của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp chậm chân trong chuyển đổi xanh có nguy cơ cao đánh mất lợi thế cạnh tranh vào tay đối thủ, bất kể lợi thế về giá thành sản phẩm. Do đó, thay vì áp dụng chiến lược ứng phó ngắn hạn hoặc chạy theo từng yêu cầu riêng lẻ, doanh nghiệp cần hướng tới xây dựng nền tảng xanh vững chắc trên cả ba trụ cột gồm nguyên liệu, quy trình và chứng nhận. Qua đó, tạo sự linh hoạt để thích ứng với đa dạng bộ tiêu chuẩn quốc tế.

Ở góc độ chuỗi cung ứng, ông Cha Ji-ho, Giám đốc Trung tâm Mua hàng Việt Nam, Ban Hợp tác Chiến lược Samsung Việt Nam cho biết, Việt Nam không chỉ là một cứ điểm sản xuất mà còn là đối tác chiến lược phát triển của Samsung trong thời gian dài. Đây cũng là nền tảng cốt lõi kết nối sản xuất và nghiên cứu, phát triển trên phạm vi toàn cầu. Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp đối tác bản địa chính là năng lực cạnh tranh của chuỗi cung ứng Samsung và sự phát triển của ngành công nghiệp Việt Nam cũng gắn liền với sự tăng trưởng bền vững của Samsung.

Theo ông Cha Ji-ho, tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Các doanh nghiệp đang tìm kiếm đối tác không chỉ có năng lực cạnh tranh về giá mà còn phải bảo đảm thời gian giao hàng ổn định, chất lượng nhất quán, khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật nhanh chóng, quản lý dữ liệu minh bạch và phát triển bền vững. Với nền tảng sản xuất vững chắc và năng lực học hỏi, cải tiến nhanh chóng, Việt Nam đang phát triển trở thành một trung tâm quan trọng trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên trở thành đối tác tin cậy của khách hàng toàn cầu trong các lĩnh vực linh kiện, nguyên vật liệu, thiết bị và công nghiệp hỗ trợ.

"Samsung không chỉ tìm kiếm các doanh nghiệp có tiềm năng mà còn tìm kiếm những đối tác dài hạn để cùng phát triển trên thị trường thế giới. Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần có chất lượng ổn định, năng lực công nghệ thích ứng với thay đổi, vận hành dựa trên dữ liệu và trách nhiệm với sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn này không phải là rào cản khó vượt qua mà cần đươc nhìn nhận là mục tiêu chung mà các bên cùng hướng tới", ông Cha Ji-ho chia sẻ góc nhìn.