Doanh nghiệp xoay trục chiến lược giữ nhịp tăng trưởng xuất khẩu

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông, chi phí logistics tăng cao, các thị trường lớn siết chặt tiêu chuẩn, các doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thủy sản, rau quả, dệt may đang chủ động “xoay trục” chiến lược. Từ chuyển dịch cơ cấu sản phẩm, tái tổ chức chuỗi cung ứng đến nâng cao tiêu chuẩn bền vững, doanh nghiệp buộc phải thích ứng nhanh để duy trì đà tăng trưởng và giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.

Nhận định về bức tranh xuất khẩu thủy sản, bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), chỉ ra một sự xoay trục cực kỳ linh hoạt của ngành này. Hiện nay, những rủi ro địa chính trị và cước logistics tăng tác động đến chi phí thương mại, đặc biệt với ngành hàng phụ thuộc tuyệt đối vào vận tải biển và kho lạnh như thủy sản.

Theo bà Hằng, thủy sản là mặt hàng thực phẩm thiết yếu, do đó nhu cầu tiêu dùng vẫn rất lớn. "Doanh nghiệp đã nhanh chóng chuyển hướng tập trung sang các dòng sản phẩm có giá cả hợp lý, dễ tiêu thụ trong bối cảnh lạm phát như cá tra, cá rô phi, đồ hộp hay surimi (thực phẩm tách xương), thay vì chỉ dồn lực vào các mặt hàng cao cấp như tôm sú cỡ lớn vốn đang gặp khó khăn ở một số thị trường," bà Lê Hằng chia sẻ.

Cùng chung tư duy thích ứng này, ngành nông sản - rau quả cũng đang có những bước đi thận trọng. Dù đánh giá Trung Đông vẫn là một thị trường đầy tiềm năng trong dài hạn, song trước mắt, các doanh nghiệp phải đặt bài toán an toàn dòng tiền lên hàng đầu.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, nhiều doanh nghiệp đã nhanh chóng tái cấu trúc danh mục sản phẩm, tạm thời giảm tỷ trọng xuất khẩu hàng tươi sống, thay vào đó là tăng cường xuất khẩu rau quả chế biến. Đây là các mặt hàng có thời gian bảo quản dài, phù hợp với thời gian vận chuyển trên biển hiện có thể bị kéo dài tới 45 - 60 ngày.

Hiện tại, hiệp hội đang khuyến cáo doanh nghiệp chia nhỏ các lô hàng xuất khẩu, linh hoạt tận dụng các khoảng trống trong lịch trình tàu. Với các 'sếu đầu đàn', phương án đang được tính đến là thuê kho lạnh hoặc hợp tác với các trung tâm phân phối để xây dựng điểm trung chuyển tại các quốc gia ít rủi ro, bảo đảm chuỗi cung ứng lạnh không bị đứt gãy, ông Đặng Phúc Nguyên chia sẻ.

Từ đầu cầu châu Âu, ông Trần Ngọc Quân, Tham tán thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU, nhấn mạnh về lợi thế chiến lược của hàng hóa Việt, Liên minh châu Âu đang thúc đẩy mạnh mẽ việc mở rộng nguồn cung bền vững. Tại khu vực này, Việt Nam đang nắm giữ lợi thế khi Hiệp định EVFTA đã bước sang năm thứ 6 thực thi, với nhiều dòng thuế suất đã lùi về 0%.

Ông Trần Ngọc Quân cũng đưa ra những cảnh báo không thể bỏ qua về hàng rào kỹ thuật mang yếu tố phát triển bền vững, năm 2026, ngoài việc áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng (EUDR), EU đang ráo riết ban hành đạo luật công nghiệp sạch, quy định về kinh tế tuần hoàn và lộ trình thiết kế sinh thái, hộ chiếu điện tử đối với một số mặt hàng như dệt may. Đây là sức ép buộc hàng hóa Việt Nam phải chuyển đổi xanh nếu không muốn bị loại khỏi cuộc chơi.

Bên cạnh thị trường EU, Hoa Kỳ luôn là bến đỗ xuất khẩu tỷ đô quan trọng. Ông Đỗ Ngọc Hưng, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, lưu ý cộng đồng doanh nghiệp, người tiêu dùng Mỹ hiện nay không chỉ quan tâm đến giá, mà họ đòi hỏi khắt khe về yếu tố bền vững, xu hướng sử dụng sản phẩm chế biến sâu, có truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng. Đặc biệt, môi trường chính sách thương mại của Mỹ đang trở nên phức tạp hơn. Việc cơ quan quản lý nước sở tại tăng cường các cuộc điều tra phòng vệ thương mại đang tạo thêm sức ép rất lớn, đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải nâng cao năng lực tuân thủ.

Nhằm duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 23/CĐ-TTg, chỉ đạo các bộ, ngành khẩn trương tháo gỡ khó khăn, bảo đảm nguồn cung năng lượng và đẩy nhanh đàm phán các FTA mới với khu vực Mỹ Latinh, Trung Đông để mở rộng dư địa thị trường.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, các hiệp hội sản xuất cần thực sự "giảm phụ thuộc" bằng cách phải giải quyết cho được bài toán nguồn nguyên liệu nội địa. Đơn cử như ngành dệt may, việc phụ thuộc quá lớn vào vải và nguyên phụ liệu nhập khẩu khiến doanh nghiệp luôn ở thế bị động khi đứt gãy logistics xảy ra. Từ đây, ông Trương Văn Cẩm kiến nghị, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh kết nối, thu hút dòng vốn đầu tư vào công đoạn sản xuất vải, nhuộm…  Đồng thời, sớm triển khai các khu công nghiệp chuyên ngành theo định hướng chiến lược để gỡ khó cho việc gia tăng tỷ lệ nội địa hoá, từ đó mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi của toàn ngành.

Góp thêm góc nhìn vĩ mô về chiến lược đường dài, TS Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, trước những thay đổi trong chính sách thương mại quốc tế, hoạt động xuất khẩu bắt buộc phải dịch chuyển từ lượng sang chất. Chủ trương này đòi hỏi đất nước phải xây dựng được lực lượng doanh nghiệp nội địa lớn mạnh, tự chủ đổi mới công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.