Đòn bẩy nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Logistics hiện không chỉ là hoạt động vận chuyển mà đã trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ảnh: Bùi Giang - TTXVN

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và biến động địa chính trị, logistics không còn là hoạt động hậu cần đơn thuần mà đang trở thành một trong những trụ cột quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đặc biệt, khi nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế, yêu cầu đặt ra không chỉ là vận chuyển hàng hóa nhanh hơn mà cần xây dựng hệ sinh thái logistics hiện đại, liên thông và có khả năng tổ chức chuỗi cung ứng ở quy mô khu vực.

Chính vì vậy, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Lần đầu tiên, logistics được xác định không chỉ là ngành dịch vụ hỗ trợ mà là cấu phần chiến lược của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nhận định về vấn đề này, ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, điểm nổi bật của Chiến lược phát triển logistics là đặt ra các mục tiêu rất cụ thể như tăng trưởng ngành đạt 12-15%/năm, giảm chi phí logistics xuống còn 12-15% tổng ngân sách quốc nội (GDP), đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng ít nhất 5 trung tâm logistics hiện đại tầm quốc tế.

Đặc biệt, Bộ Công Thương đã chuyển nhanh từ tư duy xây dựng chiến lược sang tổ chức thực thi với các kế hoạch hành động rõ trách nhiệm và lộ trình triển khai. Đây được xem là bước chuyển nền tảng bởi logistics hiện không chỉ là dịch vụ vận tải mà đã gắn trực tiếp với sản xuất, xuất nhập khẩu, thương mại điện tử và năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, logistics hiện không chỉ là hoạt động vận chuyển mà đã trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Việc tăng cường liên kết để hình thành chuỗi cung ứng toàn trình là yêu cầu cấp thiết nhằm giúp hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là khi Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất mới của châu Á.

Tuy nhiên, bên cạnh lợi thế vị trí địa kinh tế quan trọng, logistics Việt Nam vẫn còn nhiều điểm nghẽn như chi phí cao, hạ tầng kết nối thiếu đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt, cảng biển, cảng cạn và kho bãi, trong khi liên kết vùng còn chưa thực sự hiệu quả.

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng, đột phá lớn nhất của hệ thống trung tâm logistics là tạo ra điểm hội tụ giữa hạ tầng, thị trường, dịch vụ, dữ liệu và chuỗi cung ứng. Trọng tâm hiện nay là hình thành các trung tâm logistics đầu mối cấp vùng và liên vùng gắn với cảng biển, cảng cạn, cửa khẩu, đường sắt, cao tốc và thương mại điện tử. Điều này giúp tránh đầu tư dàn trải, đồng thời hình thành các trung tâm đầu mối logistics đủ lớn để kết nối chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Quan điểm này cho thấy tư duy phát triển logistics của Việt Nam đang thay đổi theo hướng hiện đại hơn. Logistics không còn được nhìn nhận đơn thuần là kho bãi hay vận chuyển mà trở thành hạ tầng chiến lược của sản xuất và xuất nhập khẩu.

Từ góc độ doanh nghiệp, nhiều ý kiến nêu rõ chiến lược logistics mới đang mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Ông Trần Ngọc Khánh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần OPL Logistics nhận định: Chiến lược không chỉ là định hướng mà thực sự là bản lề giúp doanh nghiệp logistics nội địa chuyển từ mô hình dịch vụ đơn lẻ sang đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Việc Chính phủ ưu tiên hình thành các trung tâm logistics gắn với cảng biển, cảng cạn và đường sắt liên vận chính là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, hiện nay hạ tầng kết nối còn hạn chế, cơ chế hỗ trợ chuyển đổi xanh chưa đủ mạnh và đặc biệt là thiếu đồng bộ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Hơn nữa, logistics thông minh trong tương lai không chỉ dừng ở trao đổi thông tin mà phải ứng dụng AI để tạo chuỗi cung ứng thông suốt, minh bạch và tối ưu hóa vận hành.

Theo bà Nguyễn Lê Hằng, Trưởng bộ phận, Giám đốc Đối ngoại SLP Việt Nam, logistics xanh và hạ tầng hiện đại sẽ mang lại “3 chữ T” cho doanh nghiệp gồm tiết kiệm, tốc độ và thích ứng. Việc ứng dụng công nghệ cùng hạ tầng xanh không chỉ giúp giảm chi phí, tăng năng suất mà còn nâng cao khả năng thích ứng trước biến động thị trường. Đáng chú ý, các tiêu chuẩn về chứng chỉ xanh, năng lượng sạch và minh bạch dữ liệu phát thải đang trở thành “tấm vé” để doanh nghiệp tiếp cận khách hàng quốc tế lớn, thu hút vốn đầu tư và nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở góc độ địa phương, nhiều trung tâm kinh tế lớn đang chủ động định vị vai trò trong mạng lưới logistics quốc gia. Cụ thể, TP. Hồ Chí Minh hướng tới trở thành trung tâm logistics quốc tế, Hà Nội phát triển logistics đô thị, còn Hải Phòng đẩy mạnh logistics cảng biển và vận tải xanh. Sự chuyển động này cho thấy logistics đang trở thành cuộc đua chiến lược nhằm thu hút dòng hàng hóa, đầu tư và các chuỗi sản xuất mới. Tuy nhiên, nếu thiếu liên kết vùng, nguy cơ đầu tư dàn trải và kém hiệu quả sẽ rất lớn.

Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, phát triển hệ thống trung tâm logistics theo hướng xanh, thông minh, phân tầng và liên thông sẽ tác động rất lớn đối với năng lực cạnh tranh quốc gia. Hệ thống này sẽ giúp chi phí logistics thấp hơn, đồng thời giảm chi phí sản xuất, chi phí lưu thông và chi phí xuất khẩu.

"Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030 theo Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số". Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, chúng ta phải nâng hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế; trong đó logistics là khâu then chốt”, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn thông tin.

Có thể thấy, logistics đang đứng trước cơ hội trở thành cực tăng trưởng mới của kinh tế Việt Nam. Nếu thúc đẩy đồng bộ thể chế, hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và liên kết vùng, Việt Nam không chỉ giảm chi phí logistics mà còn từ điểm trung chuyển hàng hóa thành trung tâm tổ chức chuỗi cung ứng của khu vực.

Hơn nữa, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái định hình, đây là cơ hội để Việt Nam nâng vị thế từ quốc gia gia công lên trung tâm kết nối sản xuất, thương mại và logistics của ASEAN; qua đó giúp hàng hóa đi xa, nhanh và bền vững hơn trên thị trường quốc tế.