Khai thác lợi thế đường thủy nội địa, mở “hành lang xanh” cho logistics

Trong bối cảnh chi phí logistics ngày càng gia tăng, hạ tầng đường bộ chịu áp lực lớn, việc khai thác hiệu quả vận tải thủy nội địa không chỉ là giải pháp giảm tải giao thông mà còn mở ra hướng phát triển logistics xanh, bền vững cho địa phương.

Tiềm năng, lợi thế từ hệ thống sông ngòi và không gian công nghiệp

Tây Ninh hiện nay đang hình thành không gian phát triển công nghiệp – logistics liên thông, với hệ thống khu, cụm công nghiệp phân bố rộng khắp; trong đó, nhiều khu công nghiệp quy mô lớn tập trung tại khu vực cửa ngõ kết nối với Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo quy hoạch đến năm 2030, tỉnh định hướng phát triển khoảng 100 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 31.300 ha. Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập 48 khu công nghiệp với tổng diện tích gần 15.000 ha; trong đó, 34 khu công nghiệp đủ điều kiện tiếp nhận đầu tư, diện tích hơn 10.000 ha, tỷ lệ lấp đầy đạt 68,67%. Các khu công nghiệp đã thu hút khoảng 2.600 dự án, gồm gần 1.500 dự án FDI và hơn 1.100 dự án trong nước, với tổng vốn đăng ký khoảng 18,5 tỷ USD và trên 230.000 tỷ đồng.

Sự phát triển nhanh của công nghiệp kéo theo nhu cầu vận chuyển nguyên vật liệu và hàng hóa ngày càng lớn. Tuy nhiên, hệ thống giao thông đường bộ hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng kịp tốc độ tăng trưởng, dẫn đến chi phí logistics cao, áp lực lên hạ tầng và gia tăng ô nhiễm môi trường.

Trong khi đó, Tây Ninh lại có lợi thế nổi bật về hệ thống đường thủy nội địa. Với hơn 3.400 km sông, kênh, rạch; trong đó, có các tuyến chính như sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây và khu vực hồ Dầu Tiếng – Tha La, địa phương sở hữu mạng lưới giao thông thủy có khả năng kết nối liên vùng, liên tỉnh, đồng thời gắn kết trực tiếp với các khu công nghiệp, cảng nội địa và hệ thống cảng biển.

Đặc biệt, sông Vàm Cỏ Đông được xem là trục vận tải “xương sống”, chạy xuyên suốt địa bàn tỉnh, đi qua nhiều khu vực công nghiệp trọng điểm, nơi đã và đang hình thành hệ thống kho bãi, cảng cạn. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, tuyến sông này có khả năng tiếp nhận phương tiện có tải trọng lớn, tạo điều kiện phát triển vận tải hàng hóa quy mô lớn, chi phí thấp.

Đánh giá về tiềm năng này, ông Bùi Minh Hưng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần VINAFCO cho biết, Tây Ninh hiện được biết đến với hàng loạt khu, cụm công nghiệp, đặc biệt tại khu vực Long An cũ. Tuy nhiên, vận tải hàng hóa bằng đường bộ còn nhiều bất cập do hệ thống giao thông chưa hoàn thiện, làm gia tăng chi phí và tác động đến môi trường.

“Trong khi đó, tỉnh có hệ thống sông ngòi dày đặc, kết nối liên thông với các khu công nghiệp, cảng thủy nội địa và cảng quốc tế. Nếu khai thác tốt sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa các loại hình logistics. Đặc biệt, sông Vàm Cỏ Đông có thể trở thành trục vận tải chủ lực, với khả năng nâng công suất vận chuyển lên khoảng 5 triệu tấn mỗi năm,” ông Hưng nhận định.

Không chỉ dừng lại ở tiềm năng, thực tế hoạt động vận tải thủy tại Tây Ninh đã có những bước phát triển nhất định. Toàn tỉnh hiện có 21 cảng và 401 bến thủy nội địa đang hoạt động. Sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng, bến duy trì ở mức cao, đạt khoảng 4 triệu tấn mỗi năm. Những con số này cho thấy vận tải thủy nội địa đang từng bước khẳng định vai trò trong chuỗi cung ứng hàng hóa của địa phương, đồng thời mở ra dư địa lớn để phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Hoàn thiện hạ tầng, định hướng phát triển vận tải thủy bền vững

Cùng với lợi thế tự nhiên, việc thúc đẩy khai thác vận tải thủy nội địa tại Tây Ninh đang được cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước quan tâm, triển khai theo hướng đồng bộ, hiện đại và bền vững.

Ở góc độ doanh nghiệp, VINAFCO là một trong những đơn vị tiên phong trong đầu tư, khai thác vận tải thủy nội địa gắn với phát triển logistics tích hợp. Hiện doanh nghiệp đang vận hành cảng thủy nội địa tại xã Mỹ Lệ (Tây Ninh), cùng hệ thống kho bãi ở nhiều nơi trên cả nước có tổng diện tích hơn 250.000 m² và đội phương tiện vận tải đường bộ, đường thủy với quy mô lớn.

Theo ông Bùi Minh Hưng, doanh nghiệp đang tập trung xây dựng mô hình dịch vụ logistics kết nối đồng bộ giữa kho bãi – cầu cảng – vận tải thủy – vận tải đường bộ, nhằm cung cấp giải pháp vận chuyển liền mạch, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng cho khách hàng. Đây là bước chuyển quan trọng, giúp nâng cao năng lực khai thác cảng và mở rộng hệ sinh thái vận tải thủy nội địa. Mô hình này mang lại ba giá trị cốt lõi, gồm nâng cao năng lực cung ứng thông qua kết nối đa phương thức; thúc đẩy logistics xanh bằng việc chuyển dịch vận tải sang đường thủy; đồng thời xây dựng nền tảng vận tải tin cậy, đồng hành cùng sự phát triển kinh tế của khu vực.

Còn ông Nguyễn Hữu Thức, Tổng Giám đốc Khu công nghiệp Cầu cảng Phước Đông cho biết, "Chúng tôi hiện đang phát triển Khu công nghiệp cầu cảng Phước Đông (xã Tân Lân, Tây Ninh) với lợi thế khác biệt nhờ mô hình khu công nghiệp gắn với cảng nội khu, giúp tối ưu chuỗi logistics ngay từ bên trong. Cảng nội khu cho phép doanh nghiệp rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận chuyển, đặc biệt đối với hàng xuất nhập khẩu. Việc tích hợp logistics trong khu công nghiệp giúp doanh nghiệp chủ động chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời giảm áp lực lên hạ tầng giao thông bên ngoài".

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Đặng Hoàng Chương, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tây Ninh cho biết, địa phương hiện quản lý hơn 3.400 km đường thủy nội địa, bao gồm các tuyến sông lớn như Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây và khu vực hồ Dầu Tiếng – Tha La. Theo quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, Tây Ninh sẽ tiếp tục kế thừa và phát triển hệ thống đường thủy, đồng thời phối hợp với Trung ương tập trung nguồn lực nạo vét, duy tu các tuyến luồng, đảm bảo an toàn và thuận lợi cho phương tiện lưu thông.

Các tuyến đường thủy cấp tỉnh sẽ được phát triển theo quy hoạch chuyên ngành, ưu tiên vận tải hàng hóa, đồng thời khai thác tiềm năng vận tải hành khách, du lịch. Những khu vực có lợi thế sẽ được nghiên cứu thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh cho địa phương.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2025–2030, Tây Ninh xác định sông Vàm Cỏ Đông là một trong những trục động lực ưu tiên đầu tư, với nguồn lực dự kiến gần 800 tỷ đồng nhằm nâng cấp, phát triển tuyến sông này phục vụ vận chuyển hàng hóa và du lịch. Đồng thời, tỉnh sẽ phát triển 66 cảng hàng hóa, theo hướng nâng cấp các cảng hiện hữu và đầu tư mới các cảng có quy mô phù hợp. Một số cảng được định hướng đạt công suất từ 1,5 đến 2,5 triệu tấn mỗi năm như Cảng Bourbon Bến Lức, cảng Hòa Phát, cảng Trà Cú…

Song song đó, hệ thống cảng biển và luồng hàng hải sẽ được nâng cấp theo quy hoạch quốc gia, đảm bảo kết nối hiệu quả với mạng lưới đường thủy nội địa. Hạ tầng kết nối giữa cảng biển, đường thủy và đường bộ cũng được chú trọng nhằm phát huy hiệu quả vận tải đa phương thức.

Tây Ninh cũng định hướng phát triển hệ thống cảng cạn trong nội địa, ưu tiên tại các khu vực cửa khẩu, khu công nghiệp và đầu mối giao thông lớn. Dự kiến toàn tỉnh sẽ có 8 cảng cạn với quy mô từ 5–20 ha, năng lực từ 50.000 – 200.000 TEU, góp phần hoàn thiện chuỗi logistics và giảm chi phí vận chuyển.

Có thể thấy, với lợi thế hệ thống sông ngòi dày đặc, không gian công nghiệp phát triển và định hướng đầu tư rõ ràng, Tây Ninh đang đứng trước cơ hội lớn để khai thác hiệu quả vận tải thủy nội địa. Nếu được đầu tư đồng bộ và tổ chức khai thác hợp lý, vận tải thủy không chỉ góp phần giảm chi phí logistics, giảm tải cho hạ tầng đường bộ mà còn thúc đẩy phát triển logistics xanh, bền vững. Qua đó, từng bước hình thành hệ thống logistics đa phương thức hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh và đưa Tây Ninh trở thành điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng của khu vực phía Nam.