Đơn giản hóa tiêu chuẩn để mở rộng sản xuất rau an toàn

Mục tiêu của hội thảo là lấy ý kiến rộng rãi nhằm hoàn thiện dự thảo tiêu chuẩn trước khi trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định và công bố.

Điểm đáng chú ý là bộ tiêu chuẩn được xây dựng theo hướng bảo đảm cơ sở khoa học, phù hợp với thực tiễn sản xuất, đồng thời đơn giản hóa các yêu cầu để người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp dễ tiếp cận hơn.

Rau là nhóm thực phẩm thiết yếu trong bữa ăn hằng ngày của người dân, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Vì vậy, chất lượng sản phẩm, mức độ an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc không chỉ liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và năng lực cạnh tranh của ngành hàng rau Việt Nam trên thị trường.

Trong nhiều năm qua, VietGAP đã đóng vai trò nền tảng trong việc thúc đẩy sản xuất nông nghiệp an toàn, xây dựng hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy mức độ áp dụng vẫn còn rất khiêm tốn so với quy mô sản xuất.

Theo ông Nguyễn Xuân Điệp, Viện Nghiên cứu rau quả, sau gần 20 năm triển khai, VietGAP đã mang lại nhiều kết quả tích cực nhưng chưa tạo được sức lan tỏa rộng trong sản xuất rau.

Số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật năm 2025 cho thấy, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau, song diện tích được chứng nhận VietGAP mới chỉ đạt hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5-0,6% tổng diện tích.

Con số này phản ánh rõ khoảng cách giữa yêu cầu của hệ thống tiêu chuẩn và điều kiện thực tế của đa số hộ sản xuất.

Đối với các nông hộ nhỏ lẻ và nhiều hợp tác xã quy mô nhỏ, việc đáp ứng các yêu cầu về hồ sơ, ghi chép, giám sát nội bộ và chi phí chứng nhận vẫn là thách thức lớn.

Không ít mô hình sản xuất dù bảo đảm quy trình an toàn nhưng vẫn chưa đủ điều kiện hoặc chưa đủ nguồn lực để tham gia chứng nhận.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, việc xây dựng TCVN “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm” được xác định là cần thiết nhằm hình thành một bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng và phù hợp với điều kiện sản xuất tại Việt Nam.

Cách tiếp cận xây dựng tiêu chuẩn hướng tới ba mục tiêu chính. Thứ nhất, tạo căn cứ kỹ thuật thống nhất để cơ quan quản lý thực hiện công tác kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc.

Thứ hai, giảm chi phí tuân thủ, chi phí chứng nhận và duy trì hệ thống đối với doanh nghiệp, hợp tác xã. Thứ ba, cung cấp cho nông dân một quy trình sản xuất và sơ chế rau an toàn đơn giản, dễ hiểu và dễ áp dụng.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, ông Hoàng Anh Thư, Phó Giám đốc Hợp tác xã Tân Minh Đức (Hải Phòng) đánh giá, dự thảo đã được xây dựng theo hướng thực tiễn, đặc biệt là việc đơn giản hóa các yêu cầu về hồ sơ.

Tuy nhiên, theo ông Thư, nhiều hộ nông dân và thành viên hợp tác xã hiện vẫn gặp khó khăn trong việc ghi chép nhật ký sản xuất đầy đủ theo quy định.

Do đó, Ban soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung các biểu mẫu ngắn gọn, dễ sử dụng hơn, đồng thời khuyến khích áp dụng hình thức ghi chép điện tử hoặc tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc đối với những cơ sở có điều kiện.

Ông Thư cho rằng, xu hướng tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn đòi hỏi sự minh bạch về toàn bộ quá trình sản xuất.

Vì vậy, tiêu chuẩn nên khuyến khích các cơ sở xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, gắn với mã số vùng trồng, nhật ký sản xuất và mã QR sản phẩm.

Đây sẽ là công cụ quan trọng để nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và gia tăng giá trị cho sản phẩm rau an toàn.

Theo đại diện Hợp tác xã Tân Minh Đức, nếu tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đơn giản, dễ hiểu và dễ thực hiện, bộ tiêu chuẩn mới sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc cho ngành hàng rau Việt Nam.

Bên cạnh đó, sau khi tiêu chuẩn được ban hành, cơ quan quản lý cần xây dựng các tài liệu hướng dẫn, sổ tay kỹ thuật, tổ chức tập huấn cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất nhằm bảo đảm tiêu chuẩn đi vào cuộc sống.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, hiện nay đang có rất nhiều hệ thống tiêu chuẩn khác nhau như VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance, 4C, các tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ (USDA), EU hay tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam. 

Theo ông Dương, mỗi bộ tiêu chuẩn đều được xây dựng nhằm phục vụ những mục tiêu thị trường khác nhau. Điều quan trọng là lựa chọn được bộ tiêu chuẩn phù hợp với từng đối tượng sản xuất và yêu cầu của thị trường.

Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu dựa trên các hộ quy mô nhỏ, việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn đơn giản hơn và khả thi hơn là rất cần thiết để mở rộng diện tham gia của người dân vào chuỗi sản xuất an toàn.

Theo ông Dương, việc xây dựng tiêu chuẩn cũng cần đi kèm với các công cụ hỗ trợ như sổ tay kỹ thuật, nhật ký sản xuất, bảng kiểm đánh giá và hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra một bộ tiêu chuẩn khắt khe hơn, mà là một bộ tiêu chuẩn phù hợp, dễ áp dụng và giúp người sản xuất nhỏ lẻ tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị nông sản an toàn.

Những ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng bộ tiêu chuẩn mới cần hướng tới tính thực chất, khả thi và có khả năng triển khai rộng rãi trong thực tế.

Trên cơ sở góp ý của các bộ, ngành, chuyên gia, doanh nghiệp và địa phương, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình công bố trong năm 2026.