Dự án thủy điện dang dở ở xã nghèo miền núi Thanh Hóa

Dự án nhà máy thủy điện Hồi Xuân tại xã miền núi Phú Xuân và các xã lân cận, tỉnh Thanh Hóa được khởi công từ năm 2010. Tuy nhiên, 16 năm trôi qua nhưng công trình này vẫn chưa hoàn thành và đã tạm ngừng thi công do thiếu vốn. Việc công trình ngừng thi công đang làm ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân địa phương.

Dự án thủy điện Hồi Xuân được khởi công từ năm 2010 do Công ty cổ phần Đầu tư và xây dựng điện Hồi Xuân VNECO làm chủ đầu tư với số vốn 3.320 tỷ đồng. Dự án xây dựng thuộc địa phận của xã Hồi Xuân, xã Trung Sơn, xã Trung Thành, xã Phú Lệ, xã Phú Xuân, tỉnh Thanh Hóa, tổng hộ dân phải di dời khoảng 501 hộ để nhường đất thực hiện dự án. Công trình này thuộc nhóm A, có công suất thiết kế 102 MW, ngoài phát điện dự án còn được kỳ vọng tạo nguồn nước phục vụ sản xuất và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền núi phía Tây Thanh Hóa.

Dự kiến năm 2018 sẽ hoàn thành công trình, nhưng tới nay dự án mới hoàn thành 90% khối lượng xây lắp các hạng mục chính. Từ cuối năm 2017, công trình đã dừng thi công do chủ đầu tư không bố trí được nguồn vốn, làm nhiều hộ dân sống quanh khu vực lòng hồ rất bất an khi mùa mưa bão về.

Tại xã Phú Xuân, dự án khiến 338 hộ dân phải di dời, đến nay đã có 307 hộ chuyển đến nơi ở mới, còn 31 hộ chưa di dời. Ngoài ra, có 7 hộ đã di dời nhưng chưa nhận tiền đền bù với tổng kinh phí khoảng 8,1 tỷ đồng. Chủ đầu tư cũng chưa hoàn trả các công trình công cộng bị ảnh hưởng gồm 5 điểm trường học, trạm y tế, trụ sở UBND xã với tổng kinh phí hơn 10 tỷ đồng.

Ngoài ra, khu tái định cư bản Sa Lắng vẫn chưa hoàn thiện, nhiều hạng mục hạ tầng giao thông, cầu treo, hệ thống điện và khu tái định cư vẫn chưa hoàn thiện. Ghi nhận của phóng viên tại hiện trường, khu vực nhà máy như án binh bất động, xung quanh được rào chắn, không có hoạt động xây dựng, nhiều hạng mục thi công dang dở, một số hạng mục đã có dấu hiệu hoen gỉ. Cả công trường như bỏ không, không công nhân và cũng không có kĩ sư làm việc, chỉ còn một số nhân viên bảo vệ, bảo trì thiết bị tại công trình, điều này đang gây lãng phí quỹ đất, ảnh hưởng đến người dân khu vực miền núi còn nhiều khó khăn.

Bà Hà Thị Tha, xã Phú Xuân cho hay: "Chúng tôi ở gần thủy điện Hồi Xuân, họ xây dựng rất chậm, làm lâu lắm rồi giờ mà chưa hoàn thành. Mong nhà nước có giải pháp đôn đốc chủ đầu tư sớm hoàn thành dự án. Hiện cả công trường như bị bỏ hoang, không có hoạt động xây dựng tại đây".

Theo ông Hà Văn Thích, xã Phú Xuân cho biết, thủy điện Hồi Xuân xây dựng đã 16 năm, tới nay vẫn chưa hoàn thành, trong khi phần bồi thường tái định cư cho một số hộ lòng hồ thủy điện Hồi Xuân vẫn chưa được thanh toán. Việc hỗ trợ đời sống sinh hoạt cho các hộ dân chưa được thực hiện, vấn đề chuyển đổi nghề, tạo việc làm cho dân mất đất sản xuất chưa được thực hiện cụ thể, mong dự án sớm hoàn thành để người dân yên tâm phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo tại địa phương miền núi còn nhiều khó khăn.

Theo UBND tỉnh Thanh Hóa, nguyên nhân chính khiến dự án tạm ngừng thi công là do chủ đầu tư gặp khó khăn trong việc thu xếp nguồn vốn, trong khi quá trình đàm phán lại hợp đồng mua bán điện với Tập đoàn Điện lực Việt Nam kéo dài. Đến tháng 6/2021, chủ đầu tư và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã ký lại hợp đồng mua bán điện với mức giá được cho là đủ điều kiện vận hành dự án. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn chưa hoàn tất đàm phán vay vốn với các ngân hàng, một trong những vướng mắc lớn là khoản vay 758 tỷ đồng từ Agribank, với các điều kiện như cần xác nhận của Tập đoàn Điện lực Việt Nam về khả năng trả nợ, chấp thuận của Bộ Tài chính về tài sản thế chấp, cũng như phương án phân chia dòng tiền trả nợ.

Hiện tỉnh Thanh Hóa cũng đang đề xuất Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo 751 xem xét phương án chuyển nhượng dự án cho nhà đầu tư mới, việc chuyển giao cần được thực hiện trong thời gian ngắn nhất nhằm đưa nhà máy thủy điện sớm đi vào vận hành.

Ông Phạm Quốc Thịnh, Chủ tịch UBND xã Phú Xuân, Thanh Hóa cho hay, công trình thủy điện Hồi Xuân khởi công từ lâu, đến nay đã nhiều năm rồi chưa hoàn thành. Thời gian tới, UBND xã kiến nghị các cấp, các ngành có giải pháp để chủ đầu tư sớm thi công lại công trình, cũng như thực hiện các chính sách hỗ trợ người dân mất đất sản xuất, hỗ trợ kinh phí cho các hộ dân phải di dời để ổn định đời sống. Đồng thời, có phương án quy hoạch xây dựng khu tái định cư cho các hộ dân phải di rời nhà tại bản Vui, bản Bá, bản Phé để tránh tình trạng xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp, thực hiện chi trả kinh phí giải phóng mặt bằng cho dân, hoàn thiện khu tái định cư bản Sa Lắng theo cam kết.

Trao đổi với với ông Thái Văn Chấn, Phó giám đốc Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng điện Hồi Xuân VNECO cho biết, chủ đầu tư dự án thủy điện Hồi Xuân không đủ năng lực tài chính và cũng không vay được vốn bổ sung để xây dựng tiếp công trình, trong khi đó nguồn vốn đã thực hiện dự án có chính phủ bảo lãnh nên dự án thuộc quyền quản lý của Chính phủ và Bộ tài chính, Bộ công an.

Hiện Chính phủ đang làm thủ tục để chủ đầu tư dự án thủy điện Hồi Xuân cũ chuyển giao cho chủ đầu tư mới để tiếp tục thực hiện dự án, lúc này chủ đầu tư mới sẽ bỏ nguồn vốn mới để tiếp tục thực hiện dự án và trả nợ vốn đã vay nước ngoài để thực hiện dự án do chính phủ bảo lãnh, vốn vay của nước này nhưng được Chính phủ bảo lãnh, hiện chủ đầu tư đang đợi chính phủ phê duyệt để chuyển giapo cho chủ đầu tư mới để tiếp tục triển khai dự án.