Dự báo, cảnh báo sớm thiên tai để phát triển bền vững

Ngày 23/6, Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026”. Sự kiện có sự tài trợ của Chính phủ Canada thông qua Dự án “Cộng đồng ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu Việt Nam” do UNDP thực hiện. 

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tính cực đoan, bất định của thời tiết và hiện tượng El Nino được dự báo có khả năng tác động mạnh đến Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chuyển hóa hiệu quả thông tin khoa học thành các quyết định quản lý, hành động ứng phó kịp thời là yêu cầu cấp thiết.

"Chúng ta cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tăng cường chia sẻ dữ liệu để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, ổn định đời sống nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Thứ trưởng cũng đề nghị các chuyên gia tập trung đánh giá toàn diện tác động của El Nino, nhận diện sớm các nguy cơ và đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp cho từng ngành, từng địa phương. Kết quả Hội nghị sẽ là cơ sở quan trọng để các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó, bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và ổn định phát triển kinh tế - xã hội.

Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam: "Các hiện tượng thời tiết cực đoan đã trở thành trạng thái bình thường mới, và các hệ thống của chúng ta phải thích ứng phù hợp. Dữ liệu đơn thuần không hiệu quả trong việc bảo vệ con người. Một mô hình dự báo tiên tiến nhất cũng chỉ phát huy hiệu quả khi nó tới được với người dân ở tuyến đầu.

Thông qua quá trình làm việc với các hộ nông dân sản xuất nhỏ ở Tây Nguyên và các cộng đồng ven biển, chúng tôi nhận thấy khoảng cách lớn nhất nằm ở công tác truyền thông - đó là việc chuyển đổi các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, mang tính địa phương và đáp ứng yêu cầu về giới, để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời.”

Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel, cho rằng: Hội nghị hôm nay khẳng định sự hợp tác ngày càng sâu sắc giữa Canada và Việt Nam trong việc tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Thông qua Dự án "Cộng đồng ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu Việt Nam", Canada tự hào hỗ trợ các nỗ lực nhằm hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu và giúp các cộng đồng dễ bị tổn thương chuẩn bị tốt hơn trước các thiên tai liên quan đến khí hậu.”

“Thông qua việc kết nối các chuyên gia Canada với các đối tác Việt Nam, chúng ta đang thúc đẩy các giải pháp thực tiễn, dựa trên cơ sở khoa học để bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân. Quan hệ đối tác này phản ánh cam kết chung của chúng ta trong việc xây dựng một tương lai an toàn và kiên cường hơn, nơi mà công tác chuẩn bị ứng phó tốt với khí hậu là nền tảng cho sự phát triển bền vững” Đại sứ Nickel nêu rõ.

Đề cập đến xu thế thiên tai những tháng cuối năm 2026, Tiến sĩ Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia cho rằng, Dự báo, trong khoảng từ tháng 7-12 hiện tượng ÉNO (gồm El Nino và La Nina) duy trì trong trạng thái El Nino với cường độ mạnh, đặc biệt xác suất xảy ra El Nino rất mạnh tăng lên mức 63% vào thời kỳ tháng 11/2026-1/2027.

Do ảnh hưởng của El Nino, các tháng cuối năm 2026, nền nhiệt độ các tháng dự báo có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm với số ngày nắng nóng khả năng xuất hiện nhiều hơn so với trung bình nhiều năm và so với năm 2025.

Từ tháng 7-9, nắng móng  tiếp tục xảy ra và số ngày nắng nóng có khả năng cao hơn so với trung bình nhiều năm và cao hơn so với cùng kỳ năm 2025 tại các khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa - Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ. Từ khoảng đầu tháng 9, nắng nóng sẽ dần suy giảm tại khu vực Bắc Bộ và từ nửa cuối tháng 9/2026 sẽ suy giảm tại khu vực Trung Bộ. Nhiệt độ các tháng từ nay đến cuối năm 2026 dự báo cao hơn từ 0,5-1,5 độ C so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.

El Nino sẽ gây thiếu hụt lượng mưa trên toàn quốc phổ biến từ 25-50%, dòng  chảy thượng nguồn sông Mê Công sụt giảm mạnh, ranh mặn xâm nhập sớm và sâu hơn vào nội đồng, ảnh hưởng đến canh tác nông nghiệp; nguy  cơ cháy rừng tăng cao; bão ít hơn nhưng các cơn bão có thể cực đoan và khó dự báo hơn

Mùa bão trên Biển Đông có khả năng xuất hiện thấp hơn trung bình nhiều năm với khoảng 8-10 cơn, trong đó 3-5 cơn ảnh hưởng đến đất liền, tập trung vào tháng 7-9 ở Bắc Bộ và tháng 10-11 tại Trung Bộ, không loại trừ khả năng ảnh hưởng cả khu vực Nam Bộ trong các tháng cuối năm.

Số đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta ít hơn bình thường. Không khí lạnh có khả năng hoạt động muộn và kết thúc sớm hơn bình thường.

Mưa lớn diện rộng có thể xảy ra khoảng 16-19 đợt trên cả nước (ít hơn trung bình nhiều năm) chủ yếu xảy ra vào các tháng mùa mưa từ cuối tháng 6-11. Mùa mưa có khả năng kết thúc sớm ở khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ.

Thông tin về dự báo, cảnh báo và hành động sớm trong ứng phó thiên tai, Phó Trưởng phòng ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai Nguyễn Xuân Tùng cho hay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản số 2523/BNNMT-ĐĐ ngày 18/3/2026 gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố đề nghị rà soát, điều chỉnh, bổ sung phương án ứng phó thiên tai năm 2026 phù hợp với nhận định tình hình thiên tai tại địa phương và các tình huống thiên tai bất thướng, vượt lịch sử như đã xảy ra năm 2024 và 2025.

Công tác dự báo, cảnh báo đã được thực hiện từ sớm, từ xa, giúp các bộ, ngành, địa phương triển khai sớm công tác ứng phó...Để việc dự báo, cảnh báo và hành động sớm trong ứng phó thiên tai hiệu quả hơn,    các cơ quan chức năng có liên quan tiếp tục đầu tư hiện đại hóa, nâng cao chất lượng, độ chính xác của bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai, đồng thời tăng thời gian dự báo, cảnh báo sớm. 

Các bộ, ngành, địa phương tăng cường phối hợp truyền thông, truyền tin để bản tin cảnh báo, dự báo kịp thời đến được các cấp chính quyền và người dân nhằm triển khai ứng phó sớm; tăng cường diễn tập ứng phó thiên tai dựa trên kịch bản cảnh báo sớm; tăng cường nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó của cộng đồng...

Tại hội nghị các đại biểu tham dự đã trao đổi, chia sẻ các nhận định mới nhất về xu thế khí tượng thủy văn, khí hậu và thiên tai năm 2026; đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và hiện tượng El Nino đối với Việt Nam; ứng dụng công nghệ mới trong dự báo tại các Đài Khí tượng thủy văn; vai trò của truyền thông trong dự báo, cảnh báo và ứng phó thiên tai...; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, quản lý rủi ro thiên tai và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng, góp phần bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Hội nghị này cũng hướng tới thúc đẩy chuyển đổi từ phương thức dự báo truyền thống sang dự báo, cảnh báo dựa trên tác động; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kết nối thông tin, phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế trong xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai, phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành và ứng phó thiên tai ở các cấp.