Việt Nam nâng năng lực dự báo mưa với hỗ trợ công nghệ từ Nhật Bản

Hội thảo do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thuỷ văn chủ trì, với sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Cục Khí tượng Thủy văn, JICA tại Việt Nam và các chuyên gia khí tượng Nhật Bản. 

Hội thảo đánh dấu bước tiếp theo trong hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản nhằm nâng cao năng lực dự báo khí tượng thủy văn, đặc biệt là dự báo định lượng mưa, góp phần phục vụ cảnh báo sớm và phòng, chống thiên tai. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong kế hoạch ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đối số của Cục Khí tượng Thủy văn trong thời gian tới. 

Theo Phó Cục trưởng Mai Văn Khiêm, dự án được thực hiện trong thời gian từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2028, tại Hà Nội và trên phạm vi toàn Việt Nam, với đối tác phía Việt Nam là Cơ quan Khí tượng Thủy văn và Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia. 

Dự án tập trung vào hai kết quả chính là phát triển các sản phẩm dự báo định lượng mưa và dự báo cực ngắn tiên tiến hơn; đồng thời tăng cường hệ thống nhằm duy trì và liên tục nâng cao năng lực dự báo khí tượng của Việt Nam. 

Các hoạt động trọng tâm bao gồm nâng cao chất lượng dự báo định lượng mưa theo cả không gian và thời gian; cải tiến việc khai thác số liệu radar trong hệ thống dự báo; phát triển dự báo tổ hợp; hoàn thiện hệ thống dự báo mưa cực ngắn; nâng cao chất lượng ước lượng mưa và số liệu quan trắc; đồng thời nghiên cứu định hướng phát triển hệ thống dự báo trong trung và dài hạn.

Trong đó, việc tăng cường sử dụng số liệu radar và các phương pháp đồng hóa số liệu được xác định là một hướng kỹ thuật quan trọng nhằm cải thiện điều kiện đầu vào cho mô hình dự báo số trị, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dự báo mưa. 

Bên cạnh hỗ trợ về kỹ thuật, dự án chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có khả năng tiếp tục nghiên cứu, phát triển và vận hành hệ thống dự báo định lượng mưa. 

Dự án sẽ hỗ trợ hình thành nhóm nghiên cứu và các nhóm kỹ thuật chuyên sâu về mô hình số trị, đồng hóa số liệu, dự báo tổ hợp, dự báo mưa ngắn hạn và kiểm soát chất lượng số liệu.

Các hoạt động hội thảo, đào tạo, trao đổi chuyên gia và nghiên cứu tại Nhật Bản sẽ tạo điều kiện để cán bộ Việt Nam tiếp cận các công nghệ, phương pháp và kinhn ghiệm vận hành dự báo tiên tiến. 

Theo kế hoạch, dự án cũng sẽ thúc đẩy việc chia sẻ kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế, tham gia các hội nghị khoa học và công bố các kết quả trên các tạp chí chuyên ngành quốc tế, qua đó góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ của đội ngũ cán bộ Việt Nam. 

Phát biểu tại Hội thảo, ông Kobayashi Kenichi, Phó Trưởng Đại diện JICA tại Việt Nam cho biết, hoạt động lần này là bước tiếp theo trong cam kết của Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam nâng cao năng lực dự báo khí tượng thủy văn nói chung và dự báo định lượng mưa nói riêng.

Dự án được thực hiện với sự tham gia của nhóm chuyên gia Nhật Bản, do Tiến sĩ Kazuo Saito làm Trưởng nhóm. Các chuyên gia sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn của Việt Nam để trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao kiến thức trong quá trình phát triển công nghệ dự báo cực ngắn, đồng hoá số liệu sử dụng các nguồn số liệu sẵn có như radar, đo mưa tự động. 

Việc triển khai dự án phù hợp với định hướng chiến lược của Cục Khí tượng Thủy văn và được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng dự báo mưa trong thời gian ngắn, tăng cường khả năng cảnh báo sớm các hiện tượng mưa lớn, lũ và các nguy cơ thiên tai liên quan; đồng thời từng bước xây dựng nền tảng về công nghệ và nhân lực để Việt Nam chủ động phát triển, vận hành và tiếp tục cải tiến hệ thống dự báo định lượng mưa trong thời gian tới. 

Trong những năm qua, Nhật Bản đã hỗ trợ Việt Nam nâng cao năng lực quan trắc, dự báo và cảnh báo khí tượng thủy văn. Đặc biệt, Dự án Hỗ trợ kỹ thuật giai đoạn 2018–2023 về "Tăng cường năng lực dự báo thời tiết và hệ thống cảnh báo sớm lũ lụt tại Việt Nam" đã góp phần nâng cao năng lực khai thác số liệu radar, trạm đo mưa tự động và các nguồn số liệu quan trắc phục vụ ước lượng lượng mưa và dự báo mưa trong thời gian ngắn.

Kết quả của dự án trước là nền tảng để Việt Nam tiếp tục phát triển công nghệ dự báo định lượng mưa. 

Tuy nhiên, đối với các hiện tượng mưa lớn cục bộ, có cường độ cao và diễn biến nhanh, việc nâng cao độ chính xác dự báo mưa trong vài giờ tới vẫn là một yêu cầu quan trọng đối với việc cảnh báo sớm thiên tai.