Dự báo kinh tế thế giới: Đà phục hồi vẫn chông chênh

Trong những nhận định đưa ra mới đây, bà Rebeca Grynspan, Tổng thư ký Cơ quan Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD) và ông Li Junhua, Phó Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) phụ trách các vấn đề kinh tế và xã hội, cho rằng đà phục hồi hiện nay của kinh tế toàn cầu có được duy trì hay không sẽ ít phụ thuộc vào tăng trưởng tổng thể mà chủ yếu do các lựa chọn chính sách đang định hình các điều kiện thương mại, tài chính và đầu tư quyết định.

Theo Báo cáo Tình hình và Triển vọng Kinh tế Thế giới năm 2026 của LHQ, trong một giai đoạn đầy biến động và chính sách thương mại thay đổi, tăng trưởng kinh tế toàn cầu chỉ giảm nhẹ từ 2,8% trong năm 2025 xuống 2,7% trong năm 2026. Dù căng thẳng thương mại gia tăng, sự bất ổn chính sách lớn và căng thẳng địa chính trị dai dẳng, thương mại quốc tế vẫn tiếp tục tăng trưởng. Người tiêu dùng vẫn chi tiêu, thị trường lao động nhìn chung vẫn ổn định và việc nới lỏng chính sách tiền tệ trên khắp các nền kinh tế lớn đã hỗ trợ hoạt động kinh tế.

Tuy nhiên, ẩn sau những con số ấn tượng là một nền kinh tế toàn cầu mong manh, không đồng đều và ngày càng thiếu khả năng mang lại tăng trưởng bền vững và toàn diện. Tốc độ tăng trưởng kinh tế thấp hơn nhiều so với mức trung bình 3,2% trước đại dịch, không đủ mạnh để bù đắp những tổn thất trong các cuộc khủng hoảng liên tiếp. Đối với hàng triệu hộ gia đình, khoảng cách giữa tăng trưởng ấn tượng và thực tế hàng ngày là rất rõ rệt. Áp lực chi phí sinh hoạt vẫn ở mức cao khi giá cả thực phẩm, nhà ở và các dịch vụ thiết yếu tiếp tục gây áp lực lên ngân sách hộ gia đình. Ở nhiều quốc gia, mức tăng lương đã tụt hậu so với chi tiêu, làm giảm mức sống của các gia đình ngay cả khi nền kinh tế tăng trưởng.

Trong khi đó, không gian tài chính eo hẹp hạn chế sự phát triển. Nghĩa vụ trả nợ hiện đang chiếm một phần ngày càng lớn trong ngân sách nhà nước, khiến nguồn lực dành cho giao dục, y tế và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu ngày càng ít đi. Đối với nhiều nền kinh tế đang phát triển, chi phí vay cao và dòng vốn biến động đúng vào thời điểm cần đầu tư nhất. Mức độ hỗ trợ quốc tế chính thức giảm sút, kìm hãm triển vọng cho những quốc gia vốn đã dễ bị tổn thương.

Trong bối cảnh đó, những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo (AI), cơ sở hạ tầng kỹ thuật số và công nghệ năng lượng sạch là những động lực tăng trưởng mới mạnh mẽ, nhưng lợi ích vẫn tập trung ở các nền kinh tế có nguồn lực và chuyên môn để khai thác những lợi thế này. Với các chính sách đúng đắn và hợp tác quốc tế, AI, số hóa và thương mại dịch vụ cũng có thể hỗ trợ đa dạng hóa, tạo ra việc làm chất lượng cao hơn và giúp các quốc gia tiến lên chuỗi giá trị thay vì phụ thuộc vào hàng hóa nguyên liệu.

Nhưng nhiều quốc gia đang phát triển thiếu tài chính và năng lực để tham gia vào quá trình đó. Điều này làm sâu sắc thêm những khoảng cách có thể ngày càng khó thu hẹp. Đồng thời, sự cạnh tranh giành các khoáng sản quan trọng – từ lithium và cobalt đến đất hiếm – đang làm gia tăng sự cạnh tranh kinh tế và định hình lại chính sách thương mại và công nghiệp.

Ngoài ra, sự không chắc chắn đã trở thành một lực cản mới đối với đà phát triển toàn cầu. Thương mại đã cho thấy khả năng phục hồi ấn tượng, nhờ những thay đổi cấu trúc, đáng chú ý là sự mở rộng nhanh chóng của thương mại dịch vụ, hợp tác Nam-Nam (hợp tác phát triển giữa các nước đang phát triển ở khu vực Nam bán cầu) mạnh mẽ hơn và thương mại liên quan đến đầu tư vào số hóa và AI. Tuy nhiên, các chính sách thay đổi, sự biến động tài chính và các khối kinh tế phân mảnh đang làm suy yếu niềm tin cần thiết cho đầu tư bền vững.

Liên quan đến những căng thẳng thương mại, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) kêu gọi Mỹ hợp tác với các đối tác thương mại và tìm kiếm những cách thức để cùng nhau nới lỏng các rào cản thương mại. Thiết chế này cho rằng Mỹ nên hợp tác trên tinh thần xây dựng với các đối tác nhằm giải quyết những quan ngại về các hành vi thương mại không công bằng và thống nhất giảm bớt các hạn chế thương mại, cũng như những vấn đề méo mó trong chính sách công nghiệp, vốn gây ra tác động tiêu cực xuyên biên giới. IMF cho rằng cần hạn chế các biện pháp thương mại và đầu tư (bao gồm thuế quan và kiểm soát xuất khẩu) vì lý do an ninh quốc gia.

Đề xuất của IMF được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Mỹ vẫn đang cân nhắc khả năng nâng mức thuế toàn cầu lên 15% sau khi áp dụng mức thuế 10% từ ngày 24/2. Giới chức Nhà Trắng khẳng định bảo vệ an ninh kinh tế và quốc gia vẫn là ưu tiên hàng đầu và chính quyền Tổng thống Trump sẽ sử dụng mọi thẩm quyền pháp lý hiện có để hiện thực hóa mục tiêu này.