Đưa đất đai vào sử dụng thực chất, hiệu quả, tạo động lực phát triển

*Bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống quy hoạch

Báo cáo tóm tắt điều chỉnh quy hoạch, đại diện Trung tâm Điều tra, Quy hoạch đất đai quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Nghị quyết số 39/2021/QH15 của Quốc hội về Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Kế hoạch sử dụng đất quốc gia 5 năm 2021 - 2025 tạo cơ sở quan trọng cho công tác quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai trong thời gian qua. Tuy nhiên, sau gần 5 năm triển khai thực hiện, bối cảnh phát triển của đất nước đã có nhiều thay đổi, đòi hỏi phải rà soát, điều chỉnh để bảo đảm phù hợp với các mục tiêu phát triển mới.

Theo đó, dự thảo điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia được xây dựng trên cơ sở bám sát các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững; quán triệt các kết luận, thông báo của Bộ Chính trị liên quan đến việc điều chỉnh quy hoạch đất đai phù hợp với mô hình tổ chức hành chính mới sau sắp xếp. Đến nay, hồ sơ điều chỉnh quy hoạch đã được hoàn thiện và trình Hội đồng thẩm định xem xét, cho ý kiến.

Về quan điểm điều chỉnh, đất đai được xác định là nguồn lực đặc biệt quan trọng, là tư liệu sản xuất chủ yếu và là nguồn lực chiến lược phục vụ phát triển đất nước. Việc điều chỉnh quy hoạch phải bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống quy hoạch từ Trung ương đến địa phương; phân bổ nguồn lực đất đai hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả; hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an sinh xã hội. Công tác quản lý, sử dụng đất phải được thực hiện công khai, minh bạch, ngăn ngừa thất thoát, lãng phí và tham nhũng.

Nhu cầu sử dụng đất trong thời gian tới sẽ được ưu tiên cho phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại; các khu công nghiệp, khu kinh tế, trung tâm logistics; các dự án giao thông chiến lược quốc gia; đô thị lớn và dự án năng lượng trọng điểm. Cùng với đó, quy hoạch vẫn bảo đảm duy trì quỹ đất trồng lúa ở mức hợp lý nhằm giữ vững an ninh lương thực quốc gia; bảo vệ và phát triển rừng, phấn đấu duy trì độ che phủ rừng trên 42%; tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học và các hệ sinh thái quan trọng.

Để tổ chức thực hiện hiệu quả quy hoạch sau khi được phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tiếp tục hoàn thiện chính sách tài chính đất đai theo hướng minh bạch, hiệu quả; nghiên cứu các công cụ điều tiết nguồn thu từ đất; hoàn thiện các tiêu chí, tiêu chuẩn chuyển mục đích sử dụng đất phù hợp với yêu cầu phát triển.

Với trọng tâm là chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai tập trung, thống nhất trên phạm vi cả nước; ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong quản lý, giám sát biến động đất đai, phát hiện sớm các vi phạm và hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Song song với đó là chú trọng các giải pháp về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, phát triển các khu công nghiệp và đô thị phát thải thấp; tăng cường quan trắc, đánh giá chất lượng đất; kiểm soát chặt chẽ việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhằm hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái.

*Phát huy giá trị nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng quốc gia

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, quy hoạch sử dụng đất quốc gia không chỉ là việc phân bổ các chỉ tiêu đất đai mà phải thực sự trở thành đòn bẩy cho tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát huy tối đa giá trị của nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng của quốc gia.

Việc điều chỉnh quy hoạch được thực hiện trên cơ sở bám sát Nghị quyết số 39/2021/QH15 và cập nhật các yêu cầu mới từ thực tiễn, phù hợp với các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch quốc gia, quy hoạch ngành và quy hoạch cấp tỉnh đã được phê duyệt.

Đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan, Phó Thủ tướng cho rằng, với khối lượng công việc lớn, thời gian triển khai gấp, song các cơ quan đã hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh quy hoạch bảo đảm chất lượng, có cơ sở khoa học và tính thực tiễn cao.

Nhấn mạnh một số yêu cầu mang tính nguyên tắc và định hướng lớn đối với việc điều chỉnh quy hoạch lần này, Phó Thủ tướng yêu cầu quy hoạch phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, gắn kết chặt chẽ với quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch cấp tỉnh; ưu tiên phân bổ nguồn lực đất đai cho các dự án động lực, công trình trọng điểm quốc gia về hạ tầng giao thông, năng lượng, phát triển khu công nghiệp, đô thị nhằm tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Phó Thủ tướng yêu cầu khắc phục triệt để tình trạng lãng phí đất đai, nhất là tình trạng “quy hoạch treo”, các dự án chậm triển khai kéo dài hoặc bỏ hoang khu đô thị, dự án nhà ở đã hoàn thành, gây lãng phí nguồn lực. Việc điều chỉnh quy hoạch phải hướng tới mục tiêu đưa đất đai vào sử dụng thực chất, hiệu quả, phục vụ phát triển, không để xảy ra tình trạng đầu cơ, găm giữ dự án.

Về chỉ tiêu sử dụng các loại đất, Phó Thủ tướng lưu ý cần tính toán kỹ lưỡng, bảo đảm giữ vững diện tích đất trồng lúa cần thiết nhằm bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, đồng thời linh hoạt chuyển đổi những khu vực có hiệu quả thấp sang các mục đích sử dụng có giá trị kinh tế cao hơn khi cần thiết.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu cơ chế phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất theo hướng linh hoạt, không cứng nhắc trong cả thời kỳ quy hoạch; xây dựng cơ chế điều chuyển, điều tiết hằng năm giữa các địa phương trên cơ sở nhu cầu thực tế và hiệu quả sử dụng, tạo điều kiện cho các địa phương có năng lực hấp thụ tốt, có dự án hiệu quả phát huy tiềm năng, tránh lãng phí nguồn lực và bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quản lý nhà nước và công tác hậu kiểm, Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu sử dụng đất hằng năm của từng bộ, ngành, địa phương; kiên quyết thu hồi chỉ tiêu đối với những nơi sử dụng không hiệu quả để phân bổ cho các địa phương, đơn vị thực hiện tốt hơn, lấy hiệu quả sử dụng làm tiêu chí quan trọng.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát lại số liệu, danh mục dự án; hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ để báo cáo Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tới.