Đường đi của số tiền yen Nhật Bản mua vào trong các đợt can thiệp ngoại hối

Các đợt can thiệp ngoại hối gần đây của Nhật Bản đã nhen nhóm hy vọng trong một số nghị sĩ thuộc liên minh cầm quyền về việc sử dụng số yen thu được từ các hoạt động này để chi trả cho kế hoạch cắt giảm thuế thực phẩm của chính phủ.

Tuy nhiên, bất kỳ khoản thặng dư nào thu được từ các đợt can thiệp đều chịu sự chi phối của các quy tắc kế toán phức tạp, khiến Tokyo khó có thể huy động được khoản tiền 5 nghìn tỷ yen (31,7 tỷ USD) cần thiết để bù đắp cho việc cắt giảm thuế.

Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi muốn giảm thuế suất tiêu thụ hiện hành đối với thực phẩm từ 8% xuống còn 1% bắt đầu từ tháng 4 năm sau. Kể từ tháng 6 năm sau, khoảng 60 tỷ yen - tương ứng với mức thuế 1% còn lại - sẽ được phân phối hàng năm cho những người có thu nhập thấp và trung bình dựa trên mức thu nhập của họ.

Để tránh phụ thuộc vào việc phát hành trái phiếu bù đắp thâm hụt ngân sách, chính phủ cần tìm một nguồn tài chính thay thế.

Các động thái gần đây của Nhật Bản nhằm hỗ trợ đồng yen đã thu hút sự chú ý trở lại đối với Tài khoản đặc biệt của Quỹ Ngoại hối.

Số tiền cần thiết cho các hoạt động can thiệp ngoại hối được quản lý trong tài khoản này dưới dạng chứng khoán, tiền gửi và các tài sản khác được định giá bằng đồng USD; phần lớn trong số đó được cho là trái phiếu chính phủ Mỹ. Tính đến cuối tháng 6, tổng dự trữ ngoại hối của Nhật Bản đạt khoảng 1,29 nghìn tỷ USD.

Số yen thu được từ các hoạt động bán USD và mua yen không tự động trở thành lợi nhuận cho tài khoản đặc biệt này. Nếu đồng yen yếu hơn tại thời điểm can thiệp so với hai tháng trước đó, tài khoản đặc biệt sẽ ghi nhận một khoản lãi. Ngược lại, nếu đồng yen mạnh lên, giao dịch đó sẽ bị lỗ.

Theo Bộ Tài chính, Nhật Bản đã thực hiện các hoạt động can thiệp với tổng trị giá 11,7 nghìn tỷ yen trong khoảng thời gian từ ngày 28/4 đến ngày 27/5. Tuy nhiên, ngay cả khi có khoản lãi từ số USD được mua vào trong các giai đoạn trước đó (khi đồng yen mạnh), thì khoản lãi này cũng không nhất thiết trở thành lợi nhuận thực tế cho tài khoản đặc biệt. Trên thực tế, số yen thu được từ các hoạt động can thiệp thị trường được dùng để thanh toán các khoản nợ của tài khoản này, vốn tồn tại dưới dạng tín phiếu tài chính. Đây là loại nợ chính phủ do tài khoản đặc biệt phát hành nhằm phục vụ các đợt mua USD trước đây.

Nếu tài khoản ngoại hối thặng dư, một phần khoản tiền đó có thể được chuyển sang tài khoản tổng hợp của chính phủ. Việc liệu số tiền này có đủ để bù đắp cho khoản cắt giảm thuế hay không còn phụ thuộc vào quy mô lợi nhuận từ ngoại hối và thu nhập lãi từ trái phiếu chính phủ Mỹ.

Theo quy định hiện hành, 30% khoản thặng dư phải được giữ lại trong tài khoản đặc biệt. Theo Bộ Tài chính, tài khoản này đã ghi nhận mức thặng dư 5,06 nghìn tỷ yen trong năm tài chính 2025.

Trong số đó, 1,34 nghìn tỷ yen được giữ lại, trong khi 3,13 nghìn tỷ yen đã được chuyển sang tài khoản tổng hợp cho năm tài chính 2026 và được dành riêng cho các khoản chi tiêu. Khoảng 800 tỷ yen đã được phân bổ cho chi tiêu quốc phòng.

Hiện tại, nguồn tiền duy nhất có thể dùng để bù đắp cho việc cắt giảm thuế là khoản thặng dư 585 tỷ yen, phát sinh do dự toán thấp hơn thực tế trong giai đoạn lập ngân sách của quỹ. Con số này thấp hơn nhiều so với mức khoảng 5 nghìn tỷ yen cần thiết để trang trải cho việc giảm thuế.

Chính phủ Nhật Bản và Mỹ đã phối hợp thực hiện can thiệp mua đồng yen vào ngày 31/7; đây là hoạt động như vậy đầu tiên trong khoảng 28 năm qua. Ngày 3/8, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama tuyên bố các cơ quan chức năng sẽ không ngần ngại thực hiện thêm các đợt can thiệp chung nếu cần thiết.

Chính phủ Nhật Bản cũng đang cân nhắc sử dụng Cơ chế Repo dành cho các Cơ quan tiền tệ quốc tế và nước ngoài (FIMA Repo Facility); theo đó, Nhật Bản có thể vay USD từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bằng cách thế chấp lượng trái phiếu kho bạc đang nắm giữ.

Việc này sẽ cho phép chính phủ có được USD mà không cần bán số trái phiếu đang nắm giữ. Tuy nhiên, điều này sẽ dẫn đến các khoản thanh toán lãi cho Fed, gây áp lực với khoản thặng dư do tài khoản ngoại hối của Nhật Bản tạo ra.

Thực tế là số yen thu được từ các hoạt động can thiệp không hoàn toàn sẵn sàng để sử dụng như vẻ bề ngoài. Điều này đã dẫn đến một số ý kiến kêu gọi tạm dừng quy định bắt buộc giữ lại 30% thặng dư của tài khoản đặc biệt./.