EU công bố chiến lược thúc đẩy tự chủ năng lượng

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới tiếp tục biến động mạnh, Ủy ban châu Âu (EC) hôm 22/4 vừa giới thiệu chiến lược AccelerateEU nhằm tăng cường khả năng tự chủ năng lượng của Liên minh châu Âu (EU), đồng thời hỗ trợ người dân và doanh nghiệp ứng phó với các cú sốc giá trong ngắn hạn.

Theo các cơ quan châu Âu, chỉ trong chưa đầy 5 năm, khu vực này đã hai lần chịu tác động đáng kể từ biến động giá năng lượng do phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Đặc biệt, kể từ khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, EU đã phải chi thêm khoảng 24 tỷ euro cho nhập khẩu năng lượng do giá tăng mạnh, trong khi không gia tăng được sản lượng nội khối.

Diễn biến này được đánh giá là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ rủi ro của sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Chiến lược AccelerateEU được xây dựng với mục tiêu kép: Vừa triển khai các biện pháp hỗ trợ khẩn cấp, vừa thúc đẩy quá trình chuyển đổi dài hạn sang hệ thống năng lượng sạch, ổn định và bền vững hơn. Trọng tâm của chiến lược là giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời mở rộng năng lực sản xuất và tiêu thụ năng lượng sạch trong nội khối.

Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nhấn mạnh rằng các quyết sách năng lượng hiện nay sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ứng phó của châu Âu trước các thách thức trong tương lai.

Theo bà, AccelerateEU không chỉ mang lại các biện pháp hỗ trợ tức thời cho hộ gia đình và doanh nghiệp, mà còn góp phần tăng cường an ninh năng lượng và khả năng chống chịu của nền kinh tế châu Âu trước các biến động địa chính trị.

Một trong những nội dung quan trọng của chiến lược là tăng cường phối hợp giữa các quốc gia thành viên EU. EC sẽ bảo đảm việc triển khai đồng bộ các biện pháp như lấp đầy kho dự trữ khí đốt dưới lòng đất, linh hoạt trong quản lý dự trữ năng lượng và sử dụng các kho dự phòng dầu mỏ trong trường hợp khẩn cấp.

Các nhóm điều phối trong lĩnh vực dầu khí sẽ được duy trì hoạt động thường xuyên nhằm theo dõi sát diễn biến thị trường và kịp thời đưa ra các biện pháp điều chỉnh.

Bên cạnh đó, EU dự kiến thành lập một cơ quan giám sát nhiên liệu mới để theo dõi sản lượng, nhập khẩu, xuất khẩu và mức tồn kho nhiên liệu phục vụ giao thông. Cơ chế này nhằm phát hiện sớm nguy cơ thiếu hụt và hỗ trợ điều phối nguồn cung trong các tình huống khẩn cấp.

Đồng thời, các quy định liên quan đến hàng không cũng sẽ được điều chỉnh theo hướng tăng tính linh hoạt nhằm giảm tác động của giá nhiên liệu đối với ngành vận tải hàng không.

Trong ngắn hạn, AccelerateEU đề xuất các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu nhằm giảm áp lực chi phí năng lượng đối với người dân và doanh nghiệp. Các biện pháp này có thể bao gồm hỗ trợ thu nhập cho nhóm dễ bị tổn thương, phát hành phiếu hỗ trợ năng lượng, triển khai các chương trình khuyến khích sử dụng phương tiện điện với chi phí thấp, cũng như giảm thuế tiêu thụ đối với điện cho các hộ gia đình thu nhập thấp.

Bên cạnh đó, một khung hỗ trợ nhà nước tạm thời sẽ được áp dụng nhằm tạo điều kiện cho các chính phủ thành viên linh hoạt hơn trong việc hỗ trợ các ngành kinh tế chịu tác động mạnh từ giá năng lượng.

Về dài hạn, chiến lược tập trung đẩy mạnh điện khí hóa và phát triển năng lượng sạch nội khối. EC dự kiến trình Kế hoạch hành động điện khí hóa trong mùa Hè năm nay, với mục tiêu từng bước thay thế nhiên liệu hóa thạch trong các lĩnh vực giao thông, công nghiệp và xây dựng. Đồng thời, EU sẽ thúc đẩy phát triển nhiên liệu hàng không bền vững và triển khai các kế hoạch đầu tư cho giao thông xanh.

Ngoài ra, việc nâng cấp hệ thống lưới điện được xác định là điều kiện then chốt để bảo đảm quá trình chuyển đổi năng lượng. EU sẽ tập trung hoàn thiện khung pháp lý liên quan, đẩy nhanh tiến độ đàm phán về gói giải pháp lưới điện châu Âu, đồng thời tối ưu hóa công suất từ các nguồn năng lượng tái tạo hiện có như điện gió ngoài khơi và thủy điện.

Các đề xuất về chính sách thuế và phí mạng lưới cũng sẽ được điều chỉnh theo hướng khuyến khích sử dụng điện thay thế nhiên liệu hóa thạch.

Về đầu tư, AccelerateEU dự kiến huy động cả nguồn lực công và tư để đáp ứng nhu cầu vốn rất lớn cho chuyển đổi năng lượng, ước tính khoảng 660 tỷ euro mỗi năm đến năm 2030. Hiện EU đang triển khai Cơ chế Phục hồi và Tăng cường khả năng chống chịu (RRF) với khoảng 219 tỷ euro cùng các quỹ chính sách gắn kết.

Tuy nhiên, do nhu cầu đầu tư vượt xa khả năng ngân sách công, EC đã thông qua Chiến lược Đầu tư Năng lượng sạch và dự kiến tổ chức hội nghị cấp cao nhằm thu hút sự tham gia của các nhà đầu tư và định chế tài chính.

AccelerateEU được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu của các nhà lãnh đạo EU tại Hội nghị Thượng đỉnh châu Âu ngày 19/3 vừa qua, đồng thời là một phần trong nỗ lực điều chỉnh chính sách trước những biến động năng lượng và địa chính trị hiện nay.

Các nội dung của chiến lược sẽ tiếp tục được thảo luận tại hội nghị không chính thức của các nhà lãnh đạo EU tổ chức tại Cộng hòa Cyprus vào ngày 23–24/4 tới.