EU nỗ lực tái định vị trong chuỗi cung ứng chip thế giới

Thay vì dồn lực thu hút các ông lớn nước ngoài xây dựng nhà máy như trước đây, khối này chuyển hướng sang việc thúc đẩy lực cầu nội địa, đặc biệt là khuyến khích chính phủ các nước thành viên ưu tiên mua chip từ các công ty khởi nghiệp trong khu vực.

Dự kiến ngày 3/6, Giám đốc phụ trách công nghệ của EU, bà Henna Virkkunen, sẽ chính thức công bố các kế hoạch chi tiết nhằm bổ sung cho Chips Act 2.0 ban đầu được ban hành cách đây 3 năm. Đạo luật năm 2022 từng đặt tham vọng tăng gấp đôi thị phần sản xuất chip toàn cầu của EU lên mức 20% vào năm 2030, song thực tế cho thấy mục tiêu này không mang lại kết quả như kỳ vọng, buộc giới chức phải thay đổi trọng tâm.

Việc EU tập trung thúc đẩy lực cầu nội địa đối với dòng chip tiên tiến chính là động thái thừa nhận sai lầm của cách tiếp cận cũ. Trước đây, châu Âu nuôi tham vọng dùng các khoản trợ cấp khổng lồ để mời gọi các "đại gia" bán dẫn như Intel hay TSMC xây dựng các nhà máy sản xuất trên lãnh thổ của mình.

Tuy nhiên, chiến lược thiên về nguồn cung này đã thất bại do EU không giải quyết được bài toán đầu ra. Khu vực này thiếu vắng những khách hàng lớn và các nhà thiết kế chip công nghệ cao tại chỗ để tiêu thụ sản phẩm.

Kết quả rõ nét nhất là vào tháng 7/2025, tập đoàn Intel đã quyết định hủy bỏ kế hoạch xây dựng hai "siêu nhà máy" tại Đức. Dù nguyên nhân chính xuất phát từ bài toán tài chính, song quyết định này cũng phản ánh sự thiếu hụt cam kết mua hàng từ các đối tác châu Âu.

Giới phân tích nhận định, việc chính phủ dùng ngân sách để tạo đà cho các công ty khởi nghiệp sản xuất chip nội địa sẽ mang lại tác động thực chất hơn, dù có thể không tạo ra bước nhảy vọt ngay lập tức.

Bên cạnh việc xoay trục nhu cầu, EU cũng cần đơn giản hóa và tập trung hóa cơ chế phân bổ trợ cấp. Thực tế cho thấy sự chênh lệch lớn giữa hệ thống của EU và Mỹ. Đạo luật CHIPS và Khoa học năm 2022 của Mỹ đã giải ngân trực tiếp 39 tỷ USD tài trợ và cho vay từ cấp liên bang cho các nhà phát triển nhà máy, đồng thời cung cấp khoản tín dụng thuế đầu tư liên bang lên tới 25%, chưa kể sự hỗ trợ bổ sung từ từng bang.

Trong khi đó, dù Chips Act 2.0 cam kết huy động 43 tỷ euro, số tiền này lại không đến từ một nguồn quỹ thống nhất. Khối này phải điều chuyển một phần ngân sách từ các chương trình khác, phần còn lại phụ thuộc lớn vào sự đóng góp của các quốc gia thành viên. Điều này kéo theo quy trình thẩm định phức tạp và kéo dài của Ủy ban châu Âu (EC).

EU hiện đang nắm giữ những mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tập đoàn giá trị nhất của châu Âu ASML (Hà Lan) hiện cung cấp các hệ thống máy móc thiết yếu để sản xuất gần như mọi loại chip tiên tiến nhất trên thế giới. Hai công ty khác của Hà Lan là Besi và ASM International đang chế tạo thiết bị lõi cho khâu lắp ráp và sản xuất chip.

Trong khi đó, Infineon Technologies (Đức) làm chủ mảng bán dẫn điện giúp quản lý năng lượng tại các trung tâm dữ liệu, còn Soitec (Pháp) chuyên sản xuất các vật liệu cơ bản nền tảng để chế tạo chip.

Sở hữu những trụ cột thầm lặng nhưng thiết yếu này, châu Âu hoàn toàn có thể tự tin duy trì tầm ảnh hưởng chiến lược của mình, ngay cả khi phiên bản Đạo luật Chip mới nhất không đạt được hiệu quả như mong đợi.