Gập gềnh quan hệ đồng minh Mỹ - Pháp trong năm 2018

Điều tệ hại là Tổng thống Mỹ Donald Trump không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào để công kích người đồng cấp Pháp Emmanuel Macron. Dường như “tức nước vỡ bờ”, Tổng thống Pháp vừa qua đã phải lên tiếng nhắc nhở Donald Trump rằng "là đồng minh thì phải sát cánh bên nhau... trở thành những đối tác đáng tin cậy của nhau và phải phối hợp với nhau”.

Khi đang công du nước Cộng hòa Tchad (một quốc gia ở Trung Phi), ông Macron đã lên tiếng chỉ trích việc Mỹ rút quân khỏi Syria, đồng thời ca ngợi Tướng James Mattis là một đối tác đáng tin cậy. Để phản đối quyết định của Tổng thống Trump về việc rút quân Mỹ khỏi Syria, Tướng Mattis đã từ chức Bộ trưởng Quốc phòng. Vị "lão tướng" này luôn quan niệm rằng nước Mỹ cần tôn trọng các đồng minh.

Trong những tháng đầu mới nhậm chức, Tổng thống Pháp Macron đã có nhiều cử chỉ thân thiện với người đứng đầu nước Mỹ. Ông là nguyên thủ đầu tiên công du Mỹ ở cấp nhà nước kể từ khi ông Trump lên cầm quyền. Tổng thống Macron và phu nhân hồi tháng 4/2018 đã được nguyên thủ Mỹ và phu nhân tiếp đón long trọng. 

Hai bên đã đặc biệt đối xử với nhau một cách thân tình như những người bạn lâu năm. Chủ nhân Điện Elysée tưởng như đã tìm được ngôn ngữ chung để nói chuyện với người đứng đầu Nhà Trắng, phần nào san bằng được những bất đồng sâu rộng giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu nói chung cũng như giữa Washington và Paris nói riêng. 

Những bất đồng đó chủ yếu xoay quanh 3 hồ sơ là hạt nhân Iran, thương mại và môi trường. Thế nhưng, các nỗ lực của ông Emmanuel Macron không khiến Tổng thống Donald Trump lay chuyển: Mỹ vẫn rút khỏi thỏa thuận khí hậu Paris, từ bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran. Riêng về thương mại, Washington chỉ tạm ngừng đánh thuế nhập khẩu đối với hàng hóa châu Âu.

Trong bối cảnh đó, tháng 9/2018, ông Macron và ông Trump đã gián tiếp "tuyên chiến" với nhau qua 2 bài diễn văn đọc cách nhau vài phút tại Liên hợp quốc. Lập trường của Washington và Paris như hai thái cực trên địa cầu.

Nguyên thủ Mỹ nói đến một thế giới mà ở đó “Nước Mỹ là trước tiên”, còn Tổng thống Pháp đưa ra một tầm nhìn về một thế giới đa cực và mở rộng… Các nhà bình luận quốc tế, mà đứng đầu là nhiều cây bút uy tín của Mỹ, đã trông thấy ở Macron “một con đê ngăn chặn làn sóng mang tên Trump”.

Đầu mùa Thu năm 2018, Tổng thống Trump dồn dập công kích “ông bạn” Macron qua hàng loạt tin nhắn trên trang cá nhân Twitter. Vừa đặt chân đến Paris dự lễ kỷ niệm 100 năm chấm dứt Chiến tranh Thế giới I, Tổng thống Mỹ đã bất chấp các lịch sự ngoại giao tối thiểu đối với nước chủ nhà, thẳng thừng chỉ trích kế hoạch thành lập “quân đội châu Âu” do ông Macron chủ xướng và coi đó là một điều “sỉ nhục” đối với nước Mỹ. Cuộc gặp sau đó tại Điện Elysée giữa nhà lãnh đạo Mỹ và Pháp được mô tả là “băng giá”.

Tổng thống Pháp cố gắng cứu vãn tình thế, chiều lòng nguyên thủ Mỹ qua tuyên bố “NATO cần tăng ngân sách quốc phòng” để chia sẻ gánh nặng với Mỹ. Thế nhưng, chủ nhân Nhà Trắng vẫn chưa "hả dạ". 

Về đến Washington, vẫn qua Twitter, ông Trump châm chọc “điểm tín nhiệm rất thấp" (26%) của ông Macron, mỉa mai quan hệ mật thiết của trục Paris-Berlin hiện nay bằng việc nhắc lại rằng có thời kỳ Pháp bị Đức Quốc xã chiếm đóng và may mà có những người lính Mỹ đổ bộ lên Lục Địa Già để tham gia giải phóng.

Từ giữa tháng 11/2018, trong lúc Tổng thống Macron bối rối vì phong trào xã hội "Áo vàng" ở Pháp thì phía bên kia bờ Đại Tây Dương, Tổng thống Trump bình luận: "Cuộc khủng hoảng 'Áo vàng' cho thấy Pháp nên rút lại thỏa thuận về biến đổi khí hậu thì hơn... ngay cả tại Paris cũng không ai muốn có văn bản này”. 

Ngày 8/12/2018, trong lúc ông Macron chạy đua với thời gian để tìm giải pháp "chữa cháy" cho cuộc khủng hoảng đang ngày càng nghiêm trọng tại Pháp, ông Trump lại gợi ý ông Macron rằng “có lẽ đã đến lúc khai tử thỏa thuận khí hậu Paris vì nó lố bịch và vô cùng tốn kém, và hãy hoàn lại tiền cho người dân, giảm thuế cho họ”. 

Những phát biểu của Tổng thống Trump gay gắt đến mức Ngoại trưởng Pháp Jean-Yves Le Drian phải lên tiếng, kêu gọi Tổng thống Mỹ “tránh xen vào công việc nội bộ của Pháp”.

Năm 2018 là một năm đầy thử thách đối với quan hệ giữa Mỹ và các đối tác châu Âu, đặc biệt là giữa Washington và Paris. Hai năm cầm quyền của Tổng thống Trump vừa qua chắc chắn là đủ để các đồng minh của Mỹ nhận thức được rằng mối quan hệ với Mỹ vẫn là yếu tố chiến lược, nhưng châu Âu cũng phải tự quyết định vận mệnh của mình./.