Giá nhiên liệu tăng buộc các hãng hàng không châu Âu giảm chuyến, tăng giá vé

Theo báo La Tribune của Pháp, giá dầu và nhiên liệu hàng không tăng mạnh đang tiếp tục gây sức ép lên các hãng hàng không châu Âu, trong bối cảnh cuộc xung đột tại Iran kéo dài làm gián đoạn các tuyến cung ứng dầu mỏ.

Sau cú sốc hồi mùa Xuân, ngành hàng không một lần nữa phải đối mặt với nguy cơ chi phí nhiên liệu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, buộc các hãng phải đồng thời tăng giá vé, cắt giảm số ghế và thu hẹp mạng lưới bay để hạn chế thua lỗ.

Theo số liệu mới nhất của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), giá nhiên liệu máy bay hiện ở mức khoảng 195 USD/thùng, tương đương 1.539 USD/tấn, tăng 116% so với một năm trước và gần mức đỉnh từng ghi nhận hồi tháng 4.

Nếu giá nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao trong mùa Thu và mùa Đông, giai đoạn vốn có nhu cầu đi lại thấp hơn mùa Hè, nhiều hãng hàng không sẽ phải chịu tác động kép khi doanh thu giảm trong khi chi phí vận hành tăng.

Các chuyên gia cảnh báo rằng với cơ cấu chi phí hiện nay, hầu như không hãng hàng không nào có thể duy trì khả năng sinh lời nếu giá dầu thô lên tới khoảng 150 USD/thùng. Trong khi đó, biên lợi nhuận khai thác bình quân của ngành hàng không toàn cầu năm nay chỉ được ước tính khoảng 4%, khiến khả năng hấp thụ cú sốc nhiên liệu rất hạn chế.

Đối với một hãng hàng không truyền thống sử dụng đội máy bay hiện đại, nhiên liệu có thể chiếm khoảng 26% tổng chi phí khai thác khi giá dầu ở mức 100 USD/thùng, nhưng tỷ lệ này có thể tăng lên 37% nếu giá dầu đạt 200 USD/thùng. Với các hãng hàng không giá rẻ sử dụng máy bay cũ và tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn, tỷ lệ này có thể lên tới 46%.

Một vấn đề khác là các công cụ phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu đang ngày càng mất hiệu quả. Các hãng hàng không thường mua trước nhiên liệu thông qua các hợp đồng tài chính để hạn chế tác động của biến động giá.

Tuy nhiên, cơ chế này chủ yếu phát huy tác dụng khi thị trường biến động trong ngắn hạn và sau đó trở lại trạng thái bình thường. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chi phí phòng ngừa cũng tăng lên và lợi ích của việc bảo hiểm giá nhiên liệu giảm đáng kể.

Ryanair là một ví dụ. Trước đây hãng từng mua trước khoảng 80% lượng nhiên liệu cần thiết cho năm tiếp theo, nhưng hiện chỉ còn phòng ngừa khoảng 40%, trong khi chờ đợi khả năng giá dầu giảm. Giám đốc điều hành Michael O’Leary cho rằng mức giá hiện nay quá cao để hãng thực hiện chiến lược phòng ngừa tích cực cho năm tới.

Air France-KLM cũng đang điều chỉnh chính sách. Tập đoàn từng được bảo hiểm khoảng 67% nhu cầu nhiên liệu cho năm 2026 và 40% cho năm 2027. Mặc dù có mức bảo vệ tương đối cao, Air France-KLM vẫn dự kiến phải chịu thêm 1,2-2 tỷ USD chi phí nhiên liệu trong năm nay, trong tổng chi phí nhiên liệu ước tính khoảng 8,9 tỷ USD.

Trong bối cảnh đó, tăng giá vé là một trong những giải pháp gần như không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm sang hành khách không giống nhau giữa các hãng. Những chuyến bay đường dài và khoang thương gia, hạng cao cấp có nhiều dư địa điều chỉnh giá hơn, trong khi các hãng giá rẻ phải thận trọng vì việc tăng giá có thể nhanh chóng làm giảm nhu cầu.

Ông Michael O’Leary dự báo nếu giá nhiên liệu duy trì tương đương 140 USD/thùng trong 5 năm tới, giá vé máy bay trung bình tại châu Âu có thể tăng từ khoảng 50 euro hiện nay lên 80-90 euro trong vòng 6-8 năm tới. Tuy nhiên, tăng giá vé cũng tạo ra một vòng xoáy bất lợi: giá cao khiến nhu cầu giảm, buộc các hãng phải cắt giảm chuyến bay và có thể tái cơ cấu hoạt động, kéo theo những tác động kinh tế và xã hội.

Các hãng vì thế đang đồng thời giảm công suất khai thác. Theo phân tích của Jefferies, những hãng hàng không châu Âu đã bắt đầu cắt giảm năng lực bay mùa Đông, đặc biệt trên các tuyến nội châu Âu có tính mùa vụ cao và biên lợi nhuận thấp. Công suất dự kiến giảm khoảng 2% trong quý IV/2026 và 3% trong quý I/2027 so với các kế hoạch trước đó.

Dữ liệu của Cirium cho thấy Air France dự kiến cung cấp khoảng 15,86 triệu ghế từ tháng 9 đến tháng 12/2026, giảm 6,4% so với 16,95 triệu ghế cùng kỳ năm trước. IAG giảm khoảng 2,4%, trong khi Lufthansa giảm tới 6,2%. Các hãng giá rẻ cũng chịu áp lực. Volotea đã thông báo kế hoạch thu hẹp đội bay từ 44 máy bay hiện nay xuống còn khoảng 30-35 chiếc trong thời gian tới do tình hình tài chính.

Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức rất cao, thị trường hàng không châu Âu có thể bước vào một giai đoạn tái cơ cấu mạnh hơn. Các chuyên gia nhận định những cuộc khủng hoảng thường làm gia tăng khoảng cách giữa các hãng có nền tảng tài chính vững và những doanh nghiệp yếu hơn, qua đó thúc đẩy quá trình sáp nhập và tập trung thị trường.

Những biện pháp hiện nay có thể chưa đủ để bảo vệ tất cả các hãng trước nguy cơ thua lỗ. Những doanh nghiệp vốn đã gặp khó khăn về tài chính trước khi giá nhiên liệu tăng, đặc biệt một số hãng giá rẻ, sẽ chịu rủi ro lớn hơn. Air Baltic của Latvia đã phải tìm đến cơ chế bảo hộ phá sản theo Chương 11 của luật Mỹ, trong khi Wizz Air và Volotea cũng được xem là những hãng dễ bị tổn thương hơn.

Ngược lại, những hãng có mô hình kinh doanh và tình hình tài chính vững hơn có thể tận dụng quá trình tái cơ cấu để mở rộng thị phần hoặc tiếp nhận các suất cất, hạ cánh tại những sân bay lớn bị bỏ lại sau khi các đối thủ rút lui hoặc phá sản. Như vậy, cuộc khủng hoảng nhiên liệu không chỉ làm giá vé tăng và số chuyến bay giảm, mà còn có thể thúc đẩy một làn sóng tập trung mới trong ngành hàng không châu Âu.

Trong ngắn hạn, hành khách có thể phải đối mặt với giá vé cao hơn và ít lựa chọn chuyến bay hơn, đặc biệt trên các đường bay nội châu Âu. Về dài hạn, nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao, chi phí này nhiều khả năng sẽ được phản ánh ngày càng rõ vào giá vé, đồng thời thúc đẩy các hãng tăng tốc đổi mới đội bay, tối ưu mạng lưới và tìm kiếm các giải pháp tiết kiệm nhiên liệu nhằm duy trì khả năng cạnh tranh.