Giá phân bón leo thang, nông dân châu Âu thêm áp lực chi phí

Diễn biến này không chỉ gây sức ép lớn lên sản xuất nông nghiệp truyền thống, mà còn đặt ra những thay đổi đáng chú ý trong xu hướng canh tác thời gian tới.

Không khí lo ngại đang hiện hữu tại nhiều trang trại. Ông Julien Beuve-Méry, phụ trách lĩnh vực cây lương thực thuộc Hội đồng Sản xuất Wallonie (Bỉ), cho biết giá phân bón đã tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Nếu trước đây nông dân chỉ phải chi khoảng 350 euro (404,25 USD)/tấn, thì nay mức giá đã lên tới 500 euro (577,5)/tấn và vẫn biến động từng ngày. Theo ông, điều khiến người sản xuất lo lắng nhất là sự khó lường của thị trường khi triển vọng xung đột còn chưa rõ ràng.

Tại cuộc họp mới đây của Nhóm theo dõi thị trường phân bón châu Âu, tổ chức Argus Fertilizers công bố báo cáo cho thấy giá các sản phẩm phân đạm tại nhiều khu vực đã tăng đáng kể. Cụ thể, giá dung dịch đạm UAN tại Pháp tăng 24%, trong khi giá urê xuất khẩu từ Ai Cập tăng tới 63% kể từ khi căng thẳng tại Iran gia tăng. Tuy vậy, việc châu Âu vẫn duy trì được năng lực sản xuất trong khu vực được xem là yếu tố giúp thị trường phần nào ổn định hơn so với các khu vực phụ thuộc nhập khẩu.

Nguyên nhân chính của đợt tăng giá này xuất phát từ thị trường khí đốt. Đây là nguyên liệu đầu vào chủ chốt trong sản xuất phân đạm, chiếm tới 90% chi phí sản xuất amoniac và nitơ. Những gián đoạn nguồn cung tại khu vực Vùng Vịnh sau các biến động địa chính trị đã khiến giá khí đốt tăng mạnh, kéo theo giá phân bón tăng theo.

Bên cạnh đó, giá urê, loại phân đạm được sử dụng phổ biến, cũng đã tăng nhanh, từ mức khoảng 382 euro/tấn lên gần 700 euro/tấn vào đầu năm nay. Theo thống kê, mỗi năm thế giới tiêu thụ khoảng 180 triệu tấn phân đạm, trong đó có từ 55-60 triệu tấn urê được vận chuyển bằng đường biển. Khu vực Trung Đông chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung này, do đó các rủi ro như khả năng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz hay các biện pháp hạn chế thương mại đang ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường toàn cầu.

Ở cấp độ trang trại, tác động của việc tăng giá không đồng đều giữa các hộ sản xuất. Ông Guillaume Van Binst, Tổng thư ký Liên đoàn Nông dân trẻ (FJA), cho biết một số nông hộ có tiềm lực tài chính đã chủ động mua dự trữ từ năm trước để giảm thiểu chi phí. Tuy nhiên, phần lớn nông dân không đủ nguồn lực để tích trữ dài hạn, buộc phải chấp nhận mua với giá cao trong thời gian tới.

Theo ông Julien Beuve-Méry, hiện nhiều nông hộ mới chỉ đảm bảo đủ lượng phân bón cho đợt bón đầu tiên của vụ đông, trong khi các đợt bón tiếp theo vẫn chưa có nguồn cung rõ ràng. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí sản xuất có thể tiếp tục tăng vào cuối năm.

Đáng chú ý, trong khi chi phí đầu vào tăng mạnh, giá nông sản lại chưa có dấu hiệu phục hồi do nguồn cung còn dồi dào. Nếu xu hướng này kéo dài đến vụ thu hoạch năm 2026, lợi nhuận của nông dân sẽ bị thu hẹp đáng kể, thậm chí ảnh hưởng đến khả năng duy trì sản xuất.

Trong bối cảnh đó, nông nghiệp hữu cơ được xem là một hướng đi tiềm năng. Thông thường, khi giá phân bón vô cơ tăng cao, nông dân sẽ chuyển sang sử dụng các nguồn phân bón hữu cơ như phân chuồng, compost hoặc bùn thải. Tuy nhiên, hiện nay thị trường phân hữu cơ vẫn khá ổn định, chưa ghi nhận biến động lớn.

Ông Thierry Van Hentenryk, đại diện Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Wallonie, nhận định nhu cầu phân hữu cơ chưa tăng mạnh một phần do diện tích canh tác hữu cơ gần đây có xu hướng giảm. Dù vậy, ông cho rằng áp lực chi phí hiện nay có thể thúc đẩy nông dân điều chỉnh phương thức sản xuất theo hướng tiết kiệm và bền vững hơn.

Theo các chuyên gia, chi phí phân bón có thể chiếm tới 20% tổng chi phí sản xuất trên mỗi hecta. Trong điều kiện giá tăng cao, việc điều chỉnh lượng phân bón, chấp nhận giảm nhẹ năng suất ở ngưỡng kém hiệu quả có thể giúp giảm đáng kể chi phí, đồng thời cải thiện chất lượng đất.

Về dài hạn, nếu chi phí sản xuất tiếp tục duy trì ở mức cao, giá thực phẩm thông thường có thể tăng và dần tiệm cận với sản phẩm hữu cơ. Đây có thể là cơ hội để thị trường nông sản hữu cơ mở rộng, góp phần thúc đẩy xu hướng phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững hơn.