Gia tăng giá trị nông sản bản địa từ những mô hình khởi nghiệp xanh

Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026 vừa khép lại tại TP. Hồ Chí Minh, nhưng mở ra con đường cho nhiều nông sản bản địa bước vào thị trường và hướng đến xuất khẩu. Đặc biệt, trong số các dự án xuất sắc được xướng tên, có những câu chuyện bắt đầu từ nông sản bản địa và minh chứng cho phía sau mỗi giải thưởng là hành trình bền bỉ khởi nghiệp, đi tìm đầu ra và gia tăng giá trị nông sản bản địa.

Cụ thể, xuất sắc đạt giải Nhì – Bảng B, dự án “Nâng cao giá trị gừng Tiên Phước – Tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ miền núi” của bà Phạm Thị Mỵ Nương, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất Thương mại Dịch vụ QNA Farm, Thành phố Đà Nẵng, đã trải qua một hành trình khởi nghiệp hơn bảy năm, từ bỏ công việc kế toán nơi phố thị, trở về vùng núi quê nhà, bắt đầu lại từ chính củ gừng từng nhiều mùa bị ép giá. Thành quả của Hợp tác xã còn có thể kể đến là 4 sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm), đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho 12 lao động và đầu ra ổn định cho 70 đến 80 tấn gừng mỗi năm của bà con trên chính mảnh đất quê hương mình.

Theo bà Nương, cũng như những sản phẩm khác, củ gừng là một trong những nông sản bản địa Việt được trồng phổ biến ở miền núi, có vị thơm và cay đặc trưng, nhưng thường xuyên đối mặt với thách thức “được mùa mất giá”. Bên cạnh đó, nhiều phụ nữ ở miền núi lại không có việc làm mà phải rời quê để mưu sinh, nên Hợp tác xã Sản xuất Thương mại Dịch vụ QNA Farm đã lựa chọn nông sản này để khởi nghiệp xanh và góp phần tăng giá trị gia tăng cho nông sản bản địa.

“Một sản phẩm mà để đưa vào được hệ thống siêu thị như Co.opmart, Hợp tác xã Sản xuất Thương mại Dịch vụ QNA Farm phải trải qua qua rất là nhiều lần xác nhận về hồ sơ về chất lượng của sản phẩm, quy trình nhà xưởng sản xuất đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, năng lực sản xuất tiêu chuẩn và giao hàng…,” bà Nương cho biết thêm.

Cùng chung lựa chọn con đường khởi nghiệp xanh bền bỉ đi tìm đầu ra, để gia tăng giá trị nông sản bản địa, dự án “XATAPHA BioHerb - Nâng tầm dược liệu Xáo Tam Phân Ninh Hòa” của ông Nguyễn Thanh Tá, Giám đốc Hợp tác xã Dược liệu Xáo Tam Phân Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa cũng xuất sắc đạt giải Ba - Hạng mục Hiệu ứng truyền thông tại Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026. Dự án khởi nghiệp từ cây dược liệu Xáo Tam Phân của địa phương để làm ra trà rễ, trà lá, trà hòa tan,… và một số sản phẩm cũng đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Ông Tá cho hay, trong quá trình tham gia OCOP thì được sự hỗ trợ của cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương, nên sản phẩm ngày càng lúc càng hoàn thiện hơn…. Đồng thời, chứng nhận OCOP 3 sao cũng là “bảo chứng” tạo nền tảng cho những bước đầu tiên mở rộng thị trường và tìm đầu ra nông sản bản địa, cũng như cho thấy tương lai thì sản phẩm sẽ có thể đi xa hơn và ra ngoài biên giới Việt Nam.

Ngoài những dự án kể trên, thì hầu hết dự án tham gia Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026 hội tụ ở điểm chung là tìm cách đưa nguyên liệu địa phương đến gần hơn với nhu cầu tiêu dùng thông qua chế biến, hoàn thiện sản phẩm và xây dựng thương hiệu nông sản bản địa. Đây cũng là bước chuyển cần thiết từ tư duy làm ra một sản phẩm tốt sang xây dựng một mô hình kinh doanh có thể vận hành lâu dài, từ đó giá trị của nông sản sẽ được nâng lên bền vững hơn khi người sản xuất tham gia được vào chuỗi giá trị, có đầu ra ổn định và giữ được phần lợi ích tương xứng cho địa phương.

Ở góc độ người tiêu dùng, bà Trần Thị Thảo Nguyên, cư ngụ tại phường Xuân Hòa, TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, những sản phẩm nông sản bản địa Việt có chất lượng tốt nên cần được phát triển thêm và mở rộng thị trường. Từ đó, không chỉ người tiêu dùng Việt Nam mà những người nước ngoài đến Việt Nam, hay người tiêu dùng toàn cầu cũng có thể cảm nhận và tiêu dùng nông sản Việt.

Những doanh nông khởi nghiệp dám nghĩ, dám làm và đang theo đuổi mục tiêu gia tăng giá trị nông sản bản địa sẽ góp phần để người nông dân yên tâm bám đất và người lao động miền núi có việc làm ngay trên quê hương mình. Tuy nhiên, cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026 là sự ghi nhận, nhưng chặng đường phía trước còn nhiều thử thách đối với cộng đồng doanh nông khởi nghiệp như về tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Về phía chuyên gia, ông Nguyễn Tiến Trung, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tư vấn và Đầu tư Khởi nghiệp Quốc gia (NSCI) đánh giá, các dự án tại cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026 đến từ nhiều địa phương khác nhau, mang theo những giải pháp khai thác giá trị sản phẩm bản địa, đặc sản và nông sản. Trong đó, nhiều nhóm đặt vấn đề giải quyết những thách thức liên quan đến môi trường, phụ phẩm nông nghiệp và các vấn đề của cộng đồng, cho thấy sức hút của khởi nghiệp xanh và sự phong phú của hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương.

Mặc dù vậy, muốn đưa giải pháp đến với nhiều người hơn, tạo ra những tác động tích cực cho xã hội, trước hết phải xây dựng được một hoạt động kinh doanh có khả năng tạo lợi nhuận và phát triển bền vững. Bởi tác động xã hội là mục tiêu quan trọng, nhưng năng lực kinh doanh mới là nền tảng để duy trì và mở rộng những tác động đó.

Thay vì chỉ nói rằng dự án tạo ra nhiều tác động tích cực, thì doanh nông khởi nghiệp cần lượng hóa những tác động đó thành số liệu và từ con số thực tế có thể kiểm chứng sẽ giúp chứng minh năng lực triển khai và hiệu quả của dự án. Chẳng hạn, dự án đã tạo ra kết quả gì, phục vụ bao nhiêu khách hàng, hỗ trợ được bao nhiêu người, tiết kiệm được bao nhiêu chi phí hoặc xử lý được bao nhiêu lượng phụ phẩm.

Theo ông Trung, làm kinh doanh phải đặc biệt quan tâm đến tài chính, hoặc không có nghĩa là sản phẩm cứ phải bán với giá thấp mới có thể tiếp cận khách hàng. Nên vấn đề là phải xác định được mức giá phù hợp, vừa nằm trong khả năng chấp nhận của khách hàng, vừa bảo đảm hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp.

Riêng đối với câu chuyện phát triển sản phẩm, dịch vụ và mở rộng quy mô đòi hỏi đơn vị khởi nghiệp chủ động tìm kiếm những người giỏi ở những lĩnh vực khác nhau để cùng tham gia và đồng hành.  Khi có một đội ngũ tốt, người sáng lập sẽ giảm được áp lực điều hành và có thêm điều kiện để hướng đến những mục tiêu doanh thu hàng chục tỷ, thậm chí hàng trăm tỷ đồng./.