Giá trị lịch sử và định hướng phát triển kinh tế hợp tác trong kỷ nguyên mới

 Đây không chỉ là một sự kiện khoa học có ý nghĩa học thuật, mà còn là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học, hợp tác xã… nhìn lại chặng đường 80 năm hình thành và phát triển của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã Việt Nam gắn liền với tư tưởng của Bác.

Phát biểu tại khai mạc Hội thảo, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân cho biết, trong kỷ nguyên phát triển mới, chúng ta đang đứng trước những bước ngoặt. Đó là kinh tế thị trường, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đang phát triển. Đi liền với đó là các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường về quy trình và chất lượng sản phẩm. Hội nhập quốc tế sâu rộng cũng đang làm thay đổi cách sản xuất, tiêu dùng và kết nối.

“Trong bối cảnh đó, hợp tác xã không thể chỉ dừng lại ở vai trò truyền thống mà phải trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái kinh tế. Cụ thể, hợp tác xã là nơi kết nối giữa người sản xuất với thị trường; là nơi tích tụ và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Hợp tác xã cũng là nơi chuyển hóa lợi thế cộng đồng thành giá trị kinh tế, là nền tảng xã hội cho sự phát triển bền vững (trọng đối nhân hơn trọng đối vốn)…”, Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh.

Một trong những mục tiêu mà Việt Nam đặt ra là đến năm 2040, số lượng người dân vào hợp tác xã phải đạt 20%. Muốn làm được vậy, cần học hỏi kinh nghiệm thu hút người dân vào hợp tác xã ở các nước trên thế giới.

Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cho biết, khi nhìn ra thế giới, tại các nước như Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan hay Hàn Quốc, tỷ lệ nông dân tham gia hợp tác xã chiếm từ 90 - 95%. Trong khi đó, tại Việt Nam, với khoảng 9 triệu hộ nông dân, khu vực hợp tác xã hiện mới thu hút được khoảng 5,7 triệu thành viên.

Đặc biệt, nhiều hợp tác xã vẫn còn nhỏ, yếu về nguồn vốn, nhân lực… Nhưng thực tế cho thấy, nơi nào có nguồn trí thức trẻ thì hợp tác xã ở đó phát triển và bắt nhịp được cùng với thị trường. Do đó, cần thu hút nguồn nhân lực trẻ vào hợp tác xã để nâng cao hiệu quả của hợp tác xã, từ đây sẽ giúp Việt Nam hoàn hiện các mục tiêu về phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã.

Chia sẻ tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, phát triển hợp tác xã phải lấy xã viên làm trung tâm, lấy lợi ích thiết thực làm động lực, lấy dân chủ - tự nguyện làm phương thức và lấy quản trị, đổi mới làm điều kiện bảo đảm. Trong bối cảnh mới, tinh thần “hợp vốn, hợp sức” cần được nâng lên thành “hợp vốn, hợp sức, hợp trí tuệ, hợp công nghệ và hợp thị trường”.

Đặc biệt, để phát triển kinh tế tập thể trong kỷ nguyên mới, ông Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, các địa phương cần tiếp tục đổi mới nhận thức và mô hình hợp tác xã. Hợp tác xã phải xuất phát từ nhu cầu thực, lợi ích thực và hiệu quả thực của thành viên; là tổ chức kinh tế cung cấp dịch vụ đầu vào, tổ chức sản xuất, bảo quản, chế biến, tiêu thụ và thông tin thị trường, giúp giảm rủi ro cho xã viên. Hợp tác xã không thể tồn tại như một “vỏ hành chính”, mà phải cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, phát triển hệ sinh thái hợp tác thay vì nhân rộng các hợp tác xã nhỏ, yếu. Cần thúc đẩy liên kết ngang giữa các hợp tác xã cùng ngành hàng và liên kết dọc với doanh nghiệp, ngân hàng, nhà khoa học, nhà nước. Khi tham gia chuỗi giá trị hoàn chỉnh, hợp tác xã mới có thể nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.

Cùng với đó, giải quyết bài toán vốn trên cơ sở củng cố niềm tin và minh bạch. Hợp tác xã cần hoàn thiện quản trị tài chính, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh khả thi, mở rộng các nguồn lực như quỹ hỗ trợ, tín dụng, liên kết doanh nghiệp. Vai trò của Nhà nước là hỗ trợ, dẫn dắt, nhưng không thay thế nội lực của hợp tác xã.

Mặt khác, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực. Ban quản trị cần được chuyên nghiệp hóa, có kiến thức về tài chính, pháp lý, thị trường, công nghệ. Đồng thời, cần trẻ hóa đội ngũ, thu hút trí thức, kỹ sư, cán bộ thương mại điện tử tham gia, gắn đào tạo với yêu cầu thực tiễn…

Để đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới, GS.TS. Phùng Hữu Phú, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cần chủ động kiến nghị Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết mới về phát triển kinh tế tập thể cho đồng bộ với Nghị quyết về kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước.

Đồng thời, đề nghị bổ sung Chương trình thực hiện Nghị quyết về kinh tế tập thể trong Chương trình hành động của Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, tạo điều kiện để Liên minh Hợp tác xã Việt Nam có cơ sở chính trị, pháp lý, phối hợp với các bộ ngành chức năng xây dựng, thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tập thể trong giai đoạn mới.

“Sự phát triển đồng bộ, tương tác hữu cơ giữa “kinh tế nhà nước – kinh tế tập thể - kinh tế tư nhân” sẽ tạo thành “kiềng ba chân”, bảo đảm cho sự phát triển nhanh, bền vững, độc lập, tự chủ của kinh tế đất nước trong kỷ nguyên mới”, GS.TS. Phùng Hữu Phú nhấn mạnh.

Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân cho rằng, chúng ta cần nhìn nhận, làm như thế nào để hợp tác xã phát triển bền vững. Hiện nay, 8 chính sách hỗ trợ hợp tác xã trong Luật Hợp tác xã 2023 đã có nhưng làm thế nào để vận dụng tốt vào trong thực tiễn mới là vấn đề. Ví dụ, hợp tác xã cũng hoạt động như doanh nghiệp, nhưng việc tiếp cận đất đai cũng chưa thuận lợi, nhiều hợp tác xã cũng chưa có đất để phát triển sản xuất theo quy mô lớn.

Không những thế, các thủ tục hành chính với hợp tác xã cũng rất phức tạp. Khâu thành lập hợp tác xã hiện có nhiều thủ tục hơn doanh nghiệp, nhưng khâu đóng thuế của hợp tác xã cũng không kém doanh nghiệp.

Do đó, để đưa những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào thực tiễn, cần nhìn nhận và giải quyết những khó khăn mà khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã đang gặp phải trong thực tiễn./.