Giải mã "nút thắt" cản trở dòng vốn FDI chất lượng cao đổ vào miền Bắc

"Xu hướng đầu tư công nghiệp Bắc Bộ - Cơ hội và Thách thức 2026" là Diễn đàn do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức tại thành phố Hải Phòng, chiều 15/4.

Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế VIMF 2026, là cuộc gặp gỡ, đối thoại thẳng thắn giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp để giải mã những "nút thắt" đang cản trở dòng vốn FDI chất lượng cao đổ vào miền Bắc.

Diễn đàn còn là nơi thảo luận về các mô hình liên kết đào tạo đột phá, biến nguồn lực con người thành "thỏi nam châm" mạnh mẽ nhất để giữ chân các tập đoàn đa quốc gia.

Một trong những vấn đề cốt lõi đã được các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp mổ xẻ tại diễn đàn chính là vai trò của vận tải thủy nội địa như một trụ cột chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh logistics. Trong khi hệ thống đường bộ đang dần quá tải và chi phí vận chuyển tăng cao, việc khai thác mạch máu giao thông thủy tại vùng kinh tế phía Bắc sẽ là “chìa khóa” để tối ưu hóa chi phí cho doanh nghiệp. Đây không chỉ là câu chuyện về giao thông, mà là câu chuyện về lợi thế cạnh tranh quốc gia khi đặt trong tương quan so sánh với các quốc gia láng giềng. Các chuyên gia, doanh nghiệp từ nhiều lĩnh vực công nghiệp mang đến những góc nhìn thực tiễn về việc đầu tư công nghệ để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò vận chuyển thô.

Đáng chú ý, năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi AI và dữ liệu số không còn là những khái niệm xa vời mà đã trực tiếp đi vào quá trình ra quyết định đầu tư công nghiệp. Sự chuyển đổi sang sản xuất thông minh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sinh tồn để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) của thị trường quốc tế. Những kinh nghiệm thực tiễn từ các doanh nghiệp đầu tàu như Nhựa Tiền Phong hay NS BlueScope Việt Nam… về sản xuất xanh đã cung cấp những bài học đắt giá về việc biến áp lực chuyển đổi thành cơ hội để nâng cấp chuỗi giá trị. Sản xuất xanh không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí năng lượng thông qua các giải pháp điện mặt trời, mà còn là “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam tiến sâu vào các thị trường cao cấp.

Vai trò của các khu công nghiệp vệ tinh quanh Hà Nội cũng đã được chuyên gia, đại diện doanh nghiệp thảo luận, chia sẻ cụ thể, chi tiết. Mô hình này hứa hẹn tạo ra một sự lan tỏa tăng trưởng từ thủ đô đến các tỉnh lân cận như Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh, tạo thành một mạng lưới sản xuất khép kín và hỗ trợ lẫn nhau. Việc hoàn thiện chính sách ưu đãi cho các nhà đầu tư trong các khu kinh tế, khu chế xuất và khu công nghệ cao, đặc biệt là các cơ chế tài chính bền vững từ phía ngân hàng, sẽ là những đòn bẩy quan trọng để tiếp tục khơi thông dòng vốn FDI.

Theo Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng, trong những năm gần đây, công nghiệp sản xuất tiếp tục giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế Việt Nam, cả về tăng trưởng, xuất khẩu và thu hút đầu tư. Năm 2025, toàn ngành công nghiệp đóng góp khoảng 31,6% GDP, trong đó riêng khu vực chế biến - chế tạo chiếm 24,4% GDP, khẳng định vai trò trung tâm của sản xuất trong cấu trúc kinh tế quốc gia. Đà phục hồi được thể hiện rõ qua chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP). Năm 2025, IIP tăng khoảng 10,1% so với năm trước; trong đó ngành chế biến - chế tạo tăng tới 11,1%, cho thấy xu hướng mở rộng mạnh mẽ của các lĩnh vực sản xuất có giá trị gia tăng cao.

Sản xuất - chế biến tiếp tục là điểm đến hấp dẫn nhất của dòng vốn FDI. Trong 11 tháng năm 2025, tổng vốn FDI đăng ký đạt 33,69 tỷ USD, trong đó lĩnh vực chế biến - chế tạo chiếm tới 82,9% tổng vốn thực hiện. Điều này phản ánh rõ vị thế của Việt Nam như một cứ điểm sản xuất

Phó Chủ tịch VCCI nhận định, thành phố Hải Phòng hiện đứng trong tốp đầu những địa phương thu hút FDI lớn nhất cả nước với 1.000 dự án FDI đến từ 40 quốc gia, vùng lãnh thổ, số vốn FDI lũy kế đạt 33,8 tỷ USD. Tỷ lệ lấp đầy các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn thành phố đạt hơn 70%.

Cho đến nay, gần 40 năm thu hút đầu tư FDI và phát triển công nghiệp, các địa phương trong vùng Bắc Bộ đều có khu công nghiệp và tỷ lệ lấp đầy vẫn là ưu tiên hàng đầu hơn là các ưu tiên chính sách về tiêu chí môi trường và xã hội. Do vậy, phát triển công nghiệp bằng các mô hình khu công nghiệp truyền thống không còn phù hợp trong bối cảnh mới như chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ 4.0, tiêu dùng bền vững và sức khỏe người lao động trở thành vốn quý của xã hội.

Vì vậy, cần thẳng thắn nhìn nhận, vùng Bắc Bộ đang gặp nhiều khó khăn để thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững; đặc biệt trong việc phát triển đầu tư công nghiệp. Việc thiếu liên kết trong chiến lược phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư là vấn đề cấp bách, cần được tháo gỡ. Đồng thời, các địa phương trong vùng cần đổi mới tư duy về phát triển công nghiệp trong bối cảnh mới...

Theo ông Osamu Sudo, Phó Tổng Giám đốc điều hành Amata Việt Nam, với hơn 50 năm kinh nghiệm phát triển, trong đó có hơn 30 năm hoạt động tại Việt Nam, với định hướng cốt lõi là phát triển bền vững, gắn với quá trình chuyển đổi xanh, Amata đã tham gia phát triển các khu công nghiệp với vai trò tiên phong, tích lũy được nhiều kinh nghiệm thực tiễn.

Đánh giá về triển vọng phát triển khu công nghiệp xanh tại Việt Nam, Phó Tổng Giám đốc điều hành Amata Việt Nam nhận định, khu vực phía Bắc đang có tốc độ phát triển hạ tầng rất nhanh, từ hệ thống đường bộ, cao tốc, cảng biển nước sâu, sân bay quốc tế cho đến đường sắt trong tương lai. Đây là những yếu tố quan trọng để lựa chọn địa điểm đầu tư chiến lược, đồng thời tối ưu hiệu quả hạ tầng và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Trong khoảng 5 năm trở lại đây, Việt Nam, đặc biệt là khu vực phía Bắc, đã thu hút mạnh mẽ các doanh nghiệp công nghệ cao và sản xuất tự động hóa. Ông Sudo kỳ vọng, khu vực miền Bắc sẽ trở thành trung tâm sản xuất tự động hóa trong thời gian tới.