Giải Nobel Y Sinh 2026: Giải mã "công tắc" điều khiển tế bào thần kinh bằng ánh sáng

Chân dung các nhà khoa học (từ trái sang) đoạt giải Nobel Y Sinh 2026 Karl Deisseroth (Mỹ), Peter Hegemann và Georg Nagel (Đức) vì những phát hiện liên quan đến công nghệ quang di truyền học. Ảnh: AA/TTXVN phát

Bộ ba nhà khoa học gồm một người Mỹ Karl Deisseroth và hai người Đức Peter Hegemann và Georg Nagel đã trở thành chủ nhân của giải Nobel Y Sinh 2026 nhờ những phát hiện liên quan đến công nghệ quang di truyền học.

Công nghệ quang di truyền học là phương pháp cho phép làm rõ cách các tế bào thần kinh hình thành ký ức, cảm xúc và hành vi trong não bộ sống. Hai nhà khoa học Peter Hegemann (Đại học Humboldt Berlin) và Georg Nagel (Đại học Würzburg) đã phát hiện ra một loại protein đặc biệt mang tên channelrhodopsin trong một loài tảo đơn bào.

Sau đó, nhà khoa học Karl Deisseroth (Đại học Stanford / Viện Y khoa Howard Hughes) đã ứng dụng kỹ thuật biến đổi loại protein này thành một “công tắc” điều khiển tế bào thần kinh bằng ánh sáng. Công trình nghiên cứu của họ được đánh giá đã đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong ngành thần kinh học.

Bằng việc ứng dụng công nghệ quang di truyền học, các nhà nghiên cứu đã lập sơ đồ các mạch thần kinh và giải mã cách chúng chi phối những ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể, qua đó mở ra tiềm năng lớn trong việc điều trị lâm sàng các rối loạn thần kinh, tâm thần và phục hồi thị lực cho bệnh nhân khiếm thị.

Đây là giải thưởng đầu tiên được công bố trong mùa Nobel năm nay. Năm 2025, giải Nobel Y Sinh được trao cho bộ 3 nhà khoa học Mary E.Brunkow, Fred Ramsdell (cùng là người Mỹ) và Shimon Sakaguchi (người Nhật Bản) vì những đóng góp mang tính đột phá trong lĩnh vực sinh học miễn dịch mà cụ thể là cơ chế dung nạp miễn dịch ngoại vi (peripheral immune tolerance). Các phát hiện của họ đã thúc đẩy sự phát triển các phương pháp điều trị y học mới, phục vụ trong điều trị ung thư, các bệnh tự miễn và nâng cao hiệu quả cũng như độ an toàn của các kỹ thuật cấy ghép nội tạng.

Sau Nobel Y Sinh, chủ nhân giải Nobel Vật lý sẽ được công bố ngày 6/10, trong khi chủ nhân Nobel Hóa học công bố ngày 7/10 và Nobel Văn học được công bố ngày 8/10. Chủ nhân giải Nobel Hòa bình sẽ được công bố ngày 9/10 tại Oslo (Na Uy). Giải Nobel Kinh tế sẽ khép lại mùa Nobel 2026 vào ngày 12/10. Mỗi giải Nobel có giá trị tiền thưởng 12 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD), cùng một huy chương bằng vàng 18 carat và bằng chứng nhận đoạt giải. Trường hợp một giải được trao cho từ 2-3 người, số tiền thưởng sẽ được chia cho các chủ nhân.

Các chủ nhân Nobel về khoa học và văn học sẽ tới Stockholm dự lễ trao giải vào ngày 10/12, đúng ngày mất của nhà sáng lập giải Alfred Nobel, trong khi lễ trao Nobel Hòa bình diễn ra cùng ngày tại Oslo (Na Uy).