WIPO: Cách làm của Việt Nam về đổi mới sáng tạo truyền cảm hứng cho thế giới

Ông Võ Thái Hiệu - Bí thư thứ nhất, Đại diện của Phái đoàn thường trực Việt Nam bên cạnh Liên hợp quốc và ông Sacha Wunsch-Vincent. Ảnh: Phạm Ngọc Ánh - Phóng viên TTXVN tại Thụy Sĩ

Báo cáo Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (GII) năm 2026 do Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) công bố mới đây ghi nhận Việt Nam xếp thứ 43 trong tổng số 139 quốc gia và nền kinh tế. Đánh giá về kết quả này, chuyên gia WIPO khẳng định Việt Nam không chỉ đạt thứ hạng tích cực mà còn là mô hình đi đầu trong việc biến GII thành công cụ hành động thực tiễn.

Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Thụy Sĩ, ông Sacha Wunsh-Vincent — Trưởng Bộ phận Kinh tế và Thống kê, đồng biên tập báo cáo GII của WIPO — đã chia sẻ sâu hơn về chủ đề của GII năm nay: "Tiếp sức cho các doanh nhân ở tuyến đầu của khoa học".

Theo ông, chủ đề này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển hóa các đột phá khoa học thành các công ty khởi nghiệp và doanh nghiệp thương mại hóa công nghệ. Để làm được điều đó, các quốc gia cần hội tụ 3 yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là hệ thống nghiên cứu vững mạnh, gồm trường đại học và các nhà khoa học được tạo điều kiện đăng ký bằng sáng chế và thành lập doanh nghiệp từ phát minh của mình. Thứ hai là có nguồn vốn dài hạn.

Chuỗi tài chính bền vững (đặc biệt là vốn mạo hiểm giai đoạn sau) kéo dài từ 10–15 năm để hỗ trợ từ khâu chế tạo nguyên mẫu đến sản xuất quy mô công nghiệp. Và cuối cùng là doanh nghiệp năng động , chú trọng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) để đưa sản phẩm ra thị trường.

Ông Sacha Wunsh-Vincent nhận định GII ngày nay không chỉ là bảng xếp hạng thuần túy mà đã trở thành công cụ chẩn đoán chính sách cho khoảng 70% quốc gia thành viên WIPO (gần 100 nước). Chuyên gia WIPO nhấn mạnh Việt Nam đã đạt "điểm tối đa" ở cả 3 tiêu chí khai thác hiệu quả GII. Đầu tiên là nghiên cứu chuyên sâu. Việt Nam phối hợp chặt chẽ với WIPO, phân tích kỹ lưỡng điểm mạnh, điểm yếu và xu hướng phát triển theo thời gian.

Tiếp đến là huy động tổng lực với việc thành lập nhóm công tác chuyên trách GII kết nối từ trung ương đến địa phương, đặt ra các mục tiêu tham vọng — nổi bật là mục tiêu nâng chi tiêu cho R&D lên mốc 2% GDP. Và cuối cùng là theo dõi hệ thống và đổi mới sáng tạo cấp địa phương, thể hiện qua việc duy trì giám sát kết quả liên tục qua từng năm. Đặc biệt, sáng kiến tự xây dựng Chỉ số Đổi mới Sáng tạo cấp địa phương (PII) của Việt Nam giúp nâng cao năng lực cho từng tỉnh, thành phố.

Ông Wunsh-Vincent đánh giá: "Cách Việt Nam tiếp nhận GII và phối hợp với các cơ quan chính phủ ở cả cấp trung ương lẫn địa phương là bài học kinh nghiệm quý báu mà nhiều quốc gia khác đang học hỏi và mong muốn áp dụng vào hệ thống của họ. Theo đó, Việt Nam đã góp phần thúc đẩy mạnh mẽ quá trình nâng cao năng lực và hợp tác trong lĩnh vực khoa học - công nghệ. Đặc biệt, sáng kiến xây dựng Chỉ số Đổi mới Sáng tạo cấp địa phương của Việt Nam đã truyền cảm hứng cho nhiều quốc gia thành viên khác của WIPO thực hiện theo mô hình tương tự”.

Đánh giá về triển vọng tương lai, đại diện WIPO ca ngợi mối quan hệ hợp tác bền chặt giữa hai bên vượt xa khuôn khổ báo cáo GII. WIPO cam kết tiếp tục hỗ trợ Việt Nam khai thác hiệu quả hệ thống sở hữu trí tuệ — không chỉ là bằng sáng chế mà cả thương hiệu và kiểu dáng công nghiệp — giúp doanh nghiệp nội địa gia tăng giá trị và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, hai bên sẽ đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược như: thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ viện - trường sang doanh nghiệp, mở rộng các kênh tài chính dựa trên tài sản sở hữu trí tuệ (như thế chấp bằng sáng chế), tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển đột phá của Việt Nam trong những năm tới.