Giảm phát thải khí mê-tan hướng tới nền nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp từ lâu đã là ngành kinh tế trụ cột của Việt Nam, không chỉ bảo đảm an ninh lương thực trong nước mà còn mang về hàng chục tỷ USD xuất khẩu mỗi năm. Tuy nhiên, cùng với những đóng góp to lớn ấy, nông nghiệp cũng là lĩnh vực phát thải nhiều khí nhà kính, đặc biệt là khí mê-tan, loại khí có khả năng làm nóng Trái đất mạnh gấp 80 lần so với khí CO₂ trong vòng 20 năm và kéo theo biến đổi khí hậu.

Lĩnh vực trồng lúa đã đi tiên phong với nhiều biện pháp canh tác bền vững. Ảnh: Văn Sĩ - TTXVN

Giảm phát thải đi đôi với lợi ích kinh tế

Khí mê-tan trong nông nghiệp chủ yếu phát sinh từ ba nguồn lớn. Trước hết là hoạt động trồng lúa nước, vốn là thế mạnh cũng như niềm tự hào của nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, việc giữ ruộng lúa ngập nước thường xuyên đã tạo điều kiện yếm khí, khiến chất hữu cơ phân hủy và sinh ra khí mê-tan.

Theo các nghiên cứu, lượng phát thải từ lúa gạo chiếm tới hơn 40% tổng phát thải mê-tan quốc gia. Tiếp theo là hoạt động chăn nuôi, khi quá trình tiêu hóa của gia súc nhai lại như trâu, bò sinh ra khí mê-tan, đồng thời chất thải chăn nuôi cũng góp phần không nhỏ vào nguồn phát thải. Cuối cùng là cách quản lý phụ phẩm nông nghiệp, trong đó có thói quen đốt rơm rạ hoặc để mục nát tự nhiên ngoài đồng, gây phát tán khí mê-tan và nhiều khí độc hại khác.

Để giảm phát thải, lĩnh vực trồng lúa đã đi tiên phong với nhiều biện pháp canh tác bền vững. Một trong những kỹ thuật nổi bật là tưới ngập khô xen kẽ (AWD), tức để ruộng khô một vài ngày rồi mới cho nước vào thay vì giữ ngập liên tục. Nhờ đó, môi trường yếm khí trong đất được hạn chế, lượng khí mê-tan phát thải giảm từ 30 đến 50%, đồng thời tiết kiệm nước tưới. 

Ngoài ra, việc đưa vào sản xuất các giống lúa ngắn ngày, năng suất cao cũng góp phần giảm thời gian ruộng ngập nước, từ đó cắt giảm phát thải. Nhiều hợp tác xã ở đồng bằng sông Cửu Long đã kết hợp áp dụng kỹ thuật này với mô hình thu gom rơm rạ để trồng nấm rơm hoặc sản xuất phân hữu cơ. Nhờ vậy, vừa hạn chế khí thải, vừa tạo thêm nguồn thu nhập, đồng thời cho thấy giảm phát thải hoàn toàn có thể đi đôi với lợi ích kinh tế.

Trong chăn nuôi, các giải pháp cũng được triển khai đồng bộ. Việc xây dựng hầm biogas ở quy mô hộ gia đình và trang trại giúp thu hồi khí mê-tan từ chất thải chăn nuôi, sử dụng làm chất đốt hoặc phát điện. Bên cạnh đó, các nghiên cứu về cải tiến khẩu phần thức ăn nhằm giảm lượng mê-tan sinh ra trong quá trình tiêu hóa của gia súc cũng đang được thúc đẩy.

Việc quản lý chất thải chăn nuôi, từ khâu thu gom phân đến xử lý nước thải, để sản xuất phân bón hữu cơ thay vì thải trực tiếp ra môi trường cũng ngày càng được chú trọng. Một số doanh nghiệp lớn trong ngành sữa và thịt thậm chí đã đầu tư hệ thống hầm biogas quy mô công nghiệp, không chỉ giảm phát thải mà còn tận dụng nguồn năng lượng sạch để phục vụ sản xuất.

Ngành chăn nuôi triển khai đồng bộ nhiều giải pháp giúp thu hồi khí mê-tan. Ảnh: Nguyễn Văn Cảnh-TTXVN

Quản lý phụ phẩm nông nghiệp cũng là hướng đi quan trọng. Nếu trước đây, sau mỗi vụ mùa, phần lớn rơm rạ bị đốt bỏ ngay tại đồng ruộng thì nay nhiều địa phương đã chuyển sang thu gom và tận dụng cho nhiều mục đích. Rơm rạ có thể làm nguyên liệu trồng nấm, chế biến phân hữu cơ, hoặc sản xuất viên nén sinh khối cung cấp cho các nhà máy. Bã mía, vỏ cà phê, xơ dừa và nhiều phụ phẩm khác cũng đang được tận dụng làm nguyên liệu tái chế, vừa giảm phát thải vừa gia tăng giá trị kinh tế. Khi chất thải từ khâu này được tái sử dụng làm đầu vào cho khâu khác, mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp sẽ dần hình thành, mang lại lợi ích kép cho cả môi trường lẫn người sản xuất.

Hướng tới nền nông nghiệp bền vững

Việt Nam đã ban hành Kế hoạch hành động giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030, trong đó xác định nông nghiệp là lĩnh vực trọng tâm. Mục tiêu đề ra là giảm ít nhất 30% lượng phát thải so với năm 2020. Để thực hiện, Việt Nam nhận được sự đồng hành từ nhiều tổ chức quốc tế như Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), Ngân hàng Thế giới, Viện Nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI)… Thông qua các dự án hợp tác, nhiều mô hình canh tác lúa ít phát thải và chăn nuôi tuần hoàn đã được thí điểm tại đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng, tạo cơ sở để nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Tương lai của nông nghiệp Việt Nam không chỉ nằm ở việc sản xuất nhiều hơn, mà còn ở cách sản xuất xanh hơn, thông minh hơn và bền vững hơn. Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường, việc gắn hoạt động sản xuất nông nghiệp với giảm phát thải khí mê-tan chính là chìa khóa để ngành nông nghiệp Việt Nam giữ vững vị thế và nâng cao giá trị. Khi mỗi thửa ruộng được tưới tiết kiệm, mỗi trang trại thu hồi khí biogas, và mỗi bó rơm rạ được tận dụng thay vì đốt bỏ, chúng ta không chỉ góp phần giảm phát thải khí mê-tan mà còn từng bước xây dựng một nền nông nghiệp văn minh, hiện đại và thân thiện với môi trường.