Giữ nguồn nước xanh Tây Ninh: Khi người dân làm chủ môi trường

Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, Tây Ninh xác định bảo vệ môi trường không chỉ là nhiệm vụ của các cấp, ngành mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Phát huy vai trò chủ thể của người dân đang tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động, góp phần xây dựng môi trường sống xanh, bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Người dân cùng giám sát, bảo vệ môi trường

Từ thực tế địa bàn, người dân là nguồn thông tin quan trọng giúp phát hiện, phản ánh kịp thời những dấu hiệu bất thường về nguồn nước, hoạt động sản xuất, kinh doanh có nguy cơ gây ô nhiễm. Những thông tin này là cơ sở để cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh và xử lý, góp phần ngăn ngừa ô nhiễm và bảo vệ môi trường sống.

Tại Tây Ninh, sông Vàm Cỏ Đông dài khoảng 184,8 km, bắt nguồn từ biên giới Campuchia và chảy qua địa bàn tỉnh. Đây là khu vực được tăng cường kiểm tra, giám sát các nguồn có nguy cơ gây ô nhiễm. Thời gian qua, những phản ánh từ người dân sống ven sông đã giúp cơ quan chức năng kịp thời nắm bắt, kiểm tra và xử lý các trường hợp vi phạm.

Tại xã Phước Chỉ, nguồn nước sông Vàm Cỏ Đông được người dân sử dụng để tưới lúa và nuôi cá. Ông Trần Thái Bình, 59 tuổi, ngụ tại xã Phước Chỉ cho biết, người dân sống và sản xuất ven sông thường dễ nhận thấy những thay đổi bất thường của nguồn nước. Khi phát hiện dấu hiệu nghi ô nhiễm, người dân báo chính quyền hoặc ngành môi trường để kiểm tra. Theo ông Bình, sự giám sát thường xuyên của cộng đồng cũng góp phần nâng cao ý thức của các cơ sở sản xuất, hạn chế nguy cơ xả thải gây ảnh hưởng đến môi trường.

Ông Nguyễn Mạnh Trung, 53 tuổi, ngụ phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh cho biết, tình trạng ô nhiễm nguồn nước trên sông Vàm Cỏ Đông từng tái diễn, có thời điểm dòng nước chuyển màu, cá chết hàng loạt, ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Theo ông Trung, khi người dân phát hiện bất thường và phản ánh, cơ quan chức năng cần nhanh chóng kiểm tra, xác minh để kịp thời ngăn chặn, tránh để sự việc kéo dài. Thực tế cho thấy, từ nguồn tin của người dân, nhiều vụ việc ô nhiễm đã được kịp thời ngăn chặn, xác định nguyên nhân, thậm chí có đơn vị phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Điển hình, tháng 5/2026, trước phản ánh về tình trạng ô nhiễm, lục bình phát triển dày đặc trên sông Vàm Cỏ Đông, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp các đơn vị liên quan và chính quyền địa phương khảo sát thực tế, xác định nhiều nguyên nhân tác động đến chất lượng nguồn nước.

Nguyên nhân chính được xác định là sông hằng ngày tiếp nhận lượng lớn nước thải sau xử lý từ các cơ sở chế biến tinh bột khoai mì, cao su, mía đường, làm tích tụ chất hữu cơ, chất rắn lơ lửng và một số kim loại nặng trong lớp bùn đáy. Trong điều kiện mùa kiệt, dòng chảy thấp, lớp bùn đáy phát sinh yếm khí, làm gia tăng các thông số ô nhiễm.

Mặc dù các cơ sở đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải và lắp đặt quan trắc tự động, nhưng trên địa bàn 36 xã, phường khu vực Tây Ninh trước đây vẫn có khoảng 2.977 cơ sở nhỏ lẻ, dịch vụ, hộ kinh doanh gia đình phát sinh khoảng 8.000 m³ nước thải/ngày đêm chưa qua xử lý, xả vào hệ thống thoát nước rồi đổ vào lưu vực sông Vàm Cỏ Đông. Ngoài ra, nguồn nước còn chịu tác động từ nước thải xuyên biên giới chưa qua xử lý từ khu vực Bavet, tỉnh Svay Rieng (Campuchia).

Trước tình hình trên, ngành chức năng đã đề nghị sử dụng nguồn nước từ hệ thống thủy lợi hồ Dầu Tiếng để bổ sung tạo dòng chảy, góp phần cải thiện chất lượng nước tại khu vực ô nhiễm.

Qua đó, ngành môi trường xác định thời gian tới, tỉnh tiếp tục phân vùng môi trường, kiểm soát chặt nguồn thải, ưu tiên các dự án công nghệ sạch, tuần hoàn và tái sử dụng nước; tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải. Đồng thời, đẩy nhanh đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt, nạo vét bùn đáy, trục vớt lục bình, góp phần bảo vệ và phục hồi chất lượng sông Vàm Cỏ Đông.

Không chỉ phản ánh các vấn đề trên sông, người dân còn góp phần giám sát môi trường sống tại khu dân cư. Nhiều hành vi như xả rác, đổ trộm chất thải được phát hiện, phản ánh, giúp cơ quan chức năng kịp thời kiểm tra và xử lý. Qua đó, sự tham gia của người dân ngày càng trở thành một mắt xích quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường, từ phát hiện, phản ánh đến giám sát việc xử lý các vấn đề phát sinh tại cơ sở.

Kiên quyết xử lý vi phạm môi trường

Theo UBND tỉnh Tây Ninh, những năm qua, công tác bảo vệ môi trường được Tỉnh ủy, UBND tỉnh đặc biệt quan tâm, thường xuyên chỉ đạo kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, tội phạm trong lĩnh vực môi trường, không để phát sinh điểm nóng về môi trường. Năm 2025, các cơ quan chức năng đã bắt giữ, khởi tố 4 vụ, 6 bị can về các tội “gây ô nhiễm môi trường” và “đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam”; kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính hơn 50 tổ chức, cá nhân với số tiền phạt hơn 20 tỷ đồng.

Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn cho rằng, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác nắm tình hình, phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường có lúc, có nơi còn chưa hiệu quả; sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường đôi khi chưa chặt chẽ, thiếu quyết liệt. Các biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường chưa được triển khai một cách đồng bộ, toàn diện và triệt để dẫn đến công tác cải thiện môi trường thiếu tính bền vững và chiều sâu.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn, trong tình hình hiện nay, quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, kinh tế carbon thấp và khoa học, công nghệ mở ra cơ hội, phương thức phát triển nhanh và bền vững; tuy nhiên cũng xuất hiện những rủi ro về ô nhiễm môi trường mới. Bên cạnh đó, nguy cơ chuyển dịch công nghệ lạc hậu, chuyển dịch ô nhiễm xuyên biên giới, tội phạm môi trường xuyên quốc gia trên địa bàn tỉnh Tây Ninh có xu hướng gia tăng, tinh vi, phức tạp hơn, đặt ra những vấn đề mới, yêu cầu cao hơn đối với công tác bảo vệ môi trường. Nếu không được kiểm soát, xử lý kịp thời, ô nhiễm kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống của người dân và phát triển kinh tế - xã hội.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý vi phạm, UBND tỉnh đã yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về môi trường tại các dự án, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; tập trung kiểm soát nguồn nước thải, khí thải, chất thải rắn, tiếng ồn và các nguồn có nguy cơ gây ô nhiễm. Đồng thời, nâng cao hiệu quả thẩm định, cấp phép, quan trắc và quản lý chất thải; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh, xử lý vi phạm.

Chủ tịch UBND tỉnh cũng yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, công khai thông tin môi trường, phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và người dân. Công an tỉnh phối hợp các sở, ngành, địa phương rà soát các cơ sở, khu vực gây ô nhiễm; tập trung đấu tranh, xử lý nghiêm vi phạm, nhất là tại các khu vực trọng điểm như hồ Dầu Tiếng, sông Vàm Cỏ Đông, sông Sài Gòn và các khu, cụm công nghiệp chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Cùng với đó, tỉnh tăng cường phối hợp giữa lực lượng Công an, chính quyền, đoàn thể và doanh nghiệp; theo dõi việc khắc phục vi phạm, xây dựng phong trào toàn dân tham gia bảo vệ môi trường. Người dân được khuyến khích phát hiện, phản ánh, tố giác vi phạm thông qua VNeID, đường dây nóng, Fanpage, Zalo OA của Công an và ứng dụng “Tây Ninh Smart”, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm môi trường từ cơ sở.

Trong các giải pháp, tỉnh chú trọng phát huy vai trò của người dân trong giám sát, phát hiện và phản ánh vi phạm môi trường từ cơ sở. Khi tiếng nói của cộng đồng được lắng nghe, những phản ánh được tiếp nhận và xử lý kịp thời, ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sẽ được nâng lên. Qua đó, bảo vệ môi trường từng bước trở thành trách nhiệm chung, tạo nền tảng để Tây Ninh phát triển xanh, bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.