Giữ vững giá trị cốt lõi của báo chí trong thời đại số

Trong bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Báo chí phải giữ vững bản lĩnh chính trị, nâng cao chất lượng thông tin, lắng nghe đời sống, nói đúng sự thật, nói trúng vấn đề và nói bằng trách nhiệm với Đảng, với Nhà nước, với nhân dân”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu báo chí phải “bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, lấy lợi ích của nhân dân làm điểm xuất phát” và “đổi mới mạnh mẽ phương thức làm nghề trong thời đại số”. Những yêu cầu đó tiếp tục nhận được sự quan tâm và chia sẻ của người làm báo, cán bộ cơ sở và thế hệ trẻ.

*Hơn 70 năm nhớ lời Bác dặn

Ở tuổi 88, nhà báo Nguyễn Tiến Lực, nguyên Trưởng cơ quan thường trú Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) tại Tuyên Quang, nguyên phóng viên TTXVN thường trú tại Lào, vẫn nhớ như in lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại chiến khu Việt Bắc. 

Nhớ lại kỷ niệm ấy, nhà báo Nguyễn Tiến Lực cho biết vào một trưa đầu năm 1954, khi đang làm nhiệm vụ chuyển tin của T6 (TTXVN), ông có dịp gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh trong một lần Bác cùng đoàn công tác dừng chân nghỉ ngơi tại chiến khu Việt Bắc. Điều còn đọng lại trong ký ức của ông chính là lời căn dặn trước lúc chia tay: “Cháu hãy đưa tin cho Bác nhanh hơn nữa nhé. Tin càng nhanh, kháng chiến thắng lợi càng mau, cháu đồng ý không nào?”. Lời dặn ấy đã theo ông trong suốt quá trình công tác sau này.

Từ một liên lạc viên ở chiến khu Việt Bắc đến khi trở thành phóng viên TTXVN và nhiều năm công tác trong nước, tại Lào, ông luôn coi đó là lời nhắc nhở về trách nhiệm của người làm công tác thông tin.

Điều khiến ông suy nghĩ nhiều nhất trong bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là yêu cầu báo chí phải “nói đúng sự thật, nói trúng vấn đề và nói bằng trách nhiệm với Đảng, với Nhà nước, nhân dân”.

Theo nhà báo Nguyễn Tiến Lực, nói đúng sự thật là yêu cầu đầu tiên và cũng là quan trọng nhất đối với nghề báo. Trong bất kỳ giai đoạn nào, từ thời chiến đến thời bình, điều tạo nên uy tín của báo chí chính là sự trung thực và chính xác của thông tin. Một thông tin không chính xác không chỉ làm giảm giá trị của tác phẩm báo chí mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng- tài sản lớn nhất của báo chí.

Tuy nhiên, nói đúng sự thật mới chỉ là điều kiện cần, người làm báo còn phải nói trúng vấn đề. Điều đó đòi hỏi họ phải đi sâu vào thực tiễn, hiểu được bản chất của sự việc, nhận diện đúng những vấn đề đang đặt ra trong đời sống xã hội cũng như quá trình phát triển của đất nước. Nếu chỉ phản ánh hiện tượng mà không làm rõ nguyên nhân hoặc không chỉ ra được những điểm cần tháo gỡ thì tác phẩm báo chí sẽ khó tạo được giá trị lâu dài. 

Do đó, yêu cầu “lắng nghe đời sống” được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài viết cũng có ý nghĩa đặc biệt đối với người làm báo. Báo chí không thể phản ánh đúng thực tiễn nếu xa rời thực tiễn. Muốn hiểu cuộc sống đang vận động như thế nào, người dân quan tâm điều gì, chính sách được thực hiện ra sao thì người làm báo phải đến với cơ sở, lắng nghe từ thực tế chứ không thể chỉ dựa vào các báo cáo hay thông tin có sẵn.

Nhà báo Nguyễn Tiến Lực cho rằng, yêu cầu nhà báo nói bằng trách nhiệm càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi thông tin được lan truyền với tốc độ rất nhanh trên môi trường số. Trách nhiệm không phải là né tránh những vấn đề khó hay tồn tại cần phản ánh, mà là phản ánh khách quan, công tâm, có kiểm chứng và hướng tới lợi ích chung của đất nước, của nhân dân. 

Nhà báo Nguyễn Tiến Lực chia sẻ, trong thời kỳ kháng chiến cứu nước, khó khăn lớn nhất của người làm công tác thông tin là điều kiện tác nghiệp và phương tiện truyền tin. Ngày nay, công nghệ giúp việc sản xuất và truyền tải thông tin nhanh hơn nhưng lại đặt ra thách thức mới là áp lực về tốc độ và sự nhiễu loạn thông tin trên không gian mạng.

Chính vì vậy, yêu cầu kiểm chứng, xác minh nguồn tin và giữ vững đạo đức nghề nghiệp càng trở nên quan trọng hơn. Trong bối cảnh công chúng có thể tiếp cận thông tin từ rất nhiều nguồn khác nhau, giá trị lớn nhất của báo chí chính thống vẫn là độ tin cậy, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm xã hội. Báo chí không chỉ đưa tin mà còn phải giúp công chúng hiểu đúng bản chất của sự việc, góp phần củng cố niềm tin xã hội và lan tỏa những giá trị tích cực. 

Do đó, những nội dung được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập trong bài viết không chỉ là yêu cầu đối với hoạt động báo chí hiện nay mà còn là sự kế thừa giá trị đã được các thế hệ người làm báo cách mạng gìn giữ và vun đắp trong suốt nhiều thập niên qua. Những giá trị ấy có thể được thể hiện bằng phương thức mới trong thời đại số nhưng cốt lõi vẫn là trung thực, trách nhiệm và luôn đặt lợi ích của đất nước, của nhân dân lên trên hết. 

*Điều người dân mong đợi ở báo chí 

Từ góc độ người làm công tác ở cơ sở, ông Phạm Tiến Vinh, Bí thư Chi bộ tổ 20, phường Vĩnh Tuy (Hà Nội) cho biết, ông đặc biệt quan tâm đến yêu cầu báo chí phải “bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, lấy lợi ích của nhân dân làm điểm xuất phát”. Đây không chỉ là yêu cầu đối với hoạt động báo chí mà còn là điều người dân mong đợi nhất ở báo chí chính thống hiện nay.

Trong quá trình công tác tại cơ sở, ông nhận thấy nhiều vấn đề liên quan đến dân sinh, môi trường, hạ tầng đô thị, thủ tục hành chính hay việc triển khai chính sách đã được báo chí phản ánh kịp thời, góp phần giúp các cơ quan chức năng nắm bắt thực tiễn và có hướng xử lý phù hợp. 

Ông Phạm Tiến Vinh cho rằng điều người dân cần không phải là những thông tin gây chú ý nhất thời mà là thông tin chính xác, khách quan và có giá trị đối với cuộc sống. Khi báo chí phản ánh đúng những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, người dân cảm nhận được tiếng nói của mình được lắng nghe, họ sẽ có thêm niềm tin vào hiệu quả của các chủ trương, chính sách.

Vì vậy, báo chí có vai trò rất quan trọng trong việc tạo sự đồng thuận xã hội. Những thông tin được kiểm chứng, phân tích khách quan và kiến nghị xuất phát từ thực tiễn không chỉ giúp người dân hiểu đúng vấn đề mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và cuộc sống. 

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, vai trò định hướng của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Người dân hiện nay tiếp nhận thông tin từ rất nhiều nguồn khác nhau, nhưng không phải nguồn nào cũng bảo đảm độ tin cậy. Vì vậy, báo chí càng cần giữ được sự khách quan, chuẩn mực và trách nhiệm trong từng tác phẩm. 

Là sinh viên K41 ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, em Phạm Linh Chi đặc biệt quan tâm đến nội dung trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập về việc báo chí phải “đổi mới mạnh mẽ phương thức làm nghề trong thời đại số”. 

Theo em Phạm Linh Chi, thế hệ trẻ hiện nay tiếp cận thông tin chủ yếu thông qua điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng số. Chỉ trong vài phút, một người có thể tiếp cận hàng trăm thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Điều đó giúp việc tiếp cận tri thức thuận lợi hơn nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ tiếp nhận những thông tin sai lệch hoặc chưa được kiểm chứng. 

Trong quá trình học tập tại trường, sinh viên thường xuyên được trao đổi về tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới đối với hoạt động báo chí cũng như đời sống xã hội. Theo em Phạm Linh Chi, hiện nay AI (trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi rất lớn trong cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Nhiều công cụ có thể hỗ trợ tìm kiếm dữ liệu, tổng hợp nội dung, xử lý hình ảnh hoặc video trong thời gian rất ngắn. Nhưng cùng với cơ hội cũng xuất hiện không ít thách thức. Công nghệ AI có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh và video rất giống thật, khiến người dùng khó phân biệt nếu thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin. Thuật toán trên các nền tảng số thường ưu tiên những nội dung có khả năng thu hút tương tác mạnh nhưng chưa chắc đó đã là thông tin chính xác hoặc có giá trị xã hội.

Do đó, yêu cầu đổi mới phương thức làm nghề trong thời đại số không chỉ là việc ứng dụng công nghệ mới mà còn là nâng cao năng lực kiểm chứng, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Công nghệ có thể hỗ trợ sản xuất nội dung nhanh hơn, nhưng không thể thay thế khả năng xác minh thông tin, tư duy phản biện và trách nhiệm của con người.

Cùng với việc đổi mới cách truyền tải thông tin để phù hợp với công chúng trẻ, báo chí chính thống cần tiếp tục phát huy thế mạnh về độ tin cậy, tính chính xác và chiều sâu phân tích. Việc trang bị kỹ năng truyền thông số, kỹ năng nhận diện tin giả và sử dụng AI một cách có trách nhiệm cũng cần được chú trọng hơn trong nhà trường và xã hội. 

Trong bối cảnh lượng thông tin ngày càng lớn và công nghệ tiếp tục phát triển nhanh chóng, báo chí chính thống vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giúp công chúng hiểu đúng sự thật, củng cố niềm tin xã hội và định hướng giá trị tích cực cho thế hệ trẻ.