Góp ý sửa Luật Chứng khoán: Mở rộng không gian phát triển thị trường vốn

Góp ý dự thảo Luật Chứng khoán: Hoàn thiện thể chế, mở rộng không gian phát triển thị trường vốn. Ảnh: AI tạo

Sau hơn 5 năm thực thi, Luật Chứng khoán năm 2019 được đánh giá đã tạo nền tảng pháp lý tương đối đầy đủ cho sự phát triển của thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, trước yêu cầu nâng hạng thị trường, thúc đẩy kinh tế tư nhân, chuyển đổi số và thu hút dòng vốn dài hạn, nhiều chuyên gia cho rằng khuôn khổ pháp lý hiện hành đang bộc lộ những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, ông Bùi Hoàng Hải, Luật Chứng khoán năm 2019 và hệ thống văn bản hướng dẫn đã góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch của thị trường và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhiều vấn đề mới phát sinh chưa được quy định hoặc chưa được quy định đầy đủ.

Theo ông Bùi Hoàng Hải, việc sửa đổi Luật Chứng khoán là cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường vốn, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, ông Bùi Hoàng Hải. Ảnh: UBCKNN

Dự thảo Luật tập trung vào ba nhóm chính sách lớn gồm tiếp tục đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực chứng khoán; bổ sung cơ sở pháp lý cho các mô hình mới như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu; đồng thời sửa đổi các quy định liên quan đến giao dịch điện tử, người hành nghề chứng khoán, hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán, quỹ đầu tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành.

Tuy nhiên, bên cạnh các nội dung kỹ thuật, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề cốt lõi của lần sửa đổi này là làm thế nào để thị trường vốn thực sự trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, thay vì chỉ là nơi giao dịch các tài sản tài chính.

Tại Hội thảo "Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" diễn ra mới đây, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Lê Thị Việt Nga cho biết, cơ quan quản lý sẽ tập trung sửa đổi luật theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng thị trường. Đồng thời, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng nghiên cứu nhiều cơ chế mới như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, cơ chế bảo lãnh thanh toán trái phiếu và khung pháp lý cho phát hành trái phiếu của các dự án đối tác công tư (PPP).

"Chúng tôi xác định rất rõ, thị trường chứng khoán phải trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân", bà Lê Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Từ góc độ doanh nghiệp và hội nhập quốc tế, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) cho rằng, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là không gian phát triển của thị trường vốn vẫn còn hạn chế, cả về phía nhà đầu tư lẫn nguồn hàng hóa trên thị trường.

Theo ông Tuấn, Việt Nam vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của dòng vốn quốc tế dù nguồn lực này rất lớn. Vì vậy, việc sửa luật cần theo hướng cởi mở hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài, từ tỷ lệ sở hữu, điều kiện tiếp cận thị trường cho tới các chuẩn mực minh bạch phù hợp với yêu cầu của một thị trường mới nổi.

"Thực tế, dòng vốn quốc tế là rất lớn, nhưng vấn đề là chúng ta có tạo được điều kiện đủ thuận lợi để họ tham gia hay không", ông Tuấn nhận định.

Liên quan đến định hướng phát triển thị trường vốn cho các dự án PPP, ông Tuấn cho rằng đây là hướng đi cần thiết khi nhu cầu vốn cho hạ tầng ngày càng lớn trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế.

Theo ông Tuấn, nếu được thiết kế phù hợp, cơ chế huy động vốn qua thị trường chứng khoán cho các dự án PPP không chỉ giúp thu hút nguồn vốn trung và dài hạn mà còn nâng cao tính minh bạch thông qua cơ chế công bố thông tin, đồng thời tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư tổ chức và dòng vốn dài hạn.

Một vấn đề khác cũng được chuyên gia đặt ra là quy định về nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Theo TS. Nguyễn Anh Tuấn, mục tiêu bảo vệ nhà đầu tư là cần thiết nhưng cách xác định nhà đầu tư chuyên nghiệp hiện nay còn thiên về tiêu chí tài sản, trong khi năng lực và hiểu biết thực tế của nhà đầu tư chưa được phản ánh đầy đủ.

"Chúng ta đặt ra quy định là để bảo vệ nhà đầu tư, nhưng nếu thiết kế không hợp lý thì lại vô tình tạo ra những 'lối đi vòng' mang tính hình thức", ông Tuấn cho rằng.

Từ thực tiễn này, nhiều ý kiến đề xuất việc sửa luật cần hướng đến đánh giá thực chất hơn năng lực của nhà đầu tư, đồng thời cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ nhà đầu tư và yêu cầu phát triển thị trường.

Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, dự án Luật được xây dựng trên cơ sở Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và các quy định liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bộ Tài chính đã đề xuất đưa dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán vào Chương trình xây dựng luật năm 2026 và dự kiến trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026.

Việc sửa đổi Luật Chứng khoán lần này được kỳ vọng không chỉ giải quyết những bất cập phát sinh trong thực tiễn mà còn tạo nền tảng pháp lý cho các mô hình huy động vốn mới, nâng cao sức hấp dẫn của thị trường đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước, qua đó hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm tới.