Cấp C/O từ 1/8: Doanh nghiệp cần xác định đúng cơ quan tiếp nhận hồ sơ

Theo Bộ Công Thương, quy định mới về cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) chính thức có hiệu lực từ 1/8 thay đổi cơ quan cấp và cơ chế phân cấp theo hướng trao thêm thẩm quyền cho địa phương. Dù quy tắc xuất xứ không thay đổi, doanh nghiệp cần xác định đúng cơ quan tiếp nhận hồ sơ để tránh ảnh hưởng đến tiến độ xuất khẩu.

Cụ thể, từ ngày 1/8/2026, Thông tư số 26/2026/TT-BCT chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Điểm thay đổi cốt lõi không nằm ở quy tắc hay tiêu chí xác định xuất xứ hàng hóa mà ở phân định lại thẩm quyền cấp C/O và quy trình tiếp nhận hồ sơ theo hướng phân cấp mạnh hơn cho địa phương.

Đại diện Bộ Công Thương cho biết: Việc cấp C/O của Việt Nam được thực hiện trên cơ sở các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) và thỏa thuận thương mại quốc tế. Đây là chứng từ để cơ quan hải quan nước nhập khẩu xác nhận hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và được hưởng ưu đãi thuế quan theo cam kết.

Hiện Việt Nam duy trì hai cơ chế chứng nhận xuất xứ gồm cơ quan có thẩm quyền cấp C/O và thương nhân tự chứng nhận xuất xứ. Tùy từng hiệp định thương mại, doanh nghiệp có thể tự chứng nhận hoặc phải đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp C/O.

Theo quy định mới tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CP, Thông tư số 40/2025/TT-BCT và Thông tư số 26/2026/TT-BCT, từ ngày 1/8, Cục Xuất nhập khẩu thực hiện cấp 12 mẫu C/O quy định tại Mẫu số 17, Phụ lục II của Thông tư 26.

Đây là các mẫu thuộc nhiều FTA quan trọng như: mẫu D theo Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA); mẫu AI theo Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN – Ấn Độ (AIFTA); mẫu AK theo Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA); mẫu AJ theo Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP); mẫu AANZ theo Hiệp định Thành lập Khu vực Thương mại Tự do ASEAN – Australia – New Zealand (AANZFTA); mẫu RSF theo Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP); mẫu EUR.1 theo Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA); mẫu EUR.1 UK theo Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Vương quốc Anh và Bắc Ireland (UKVFTA); C/O theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP); mẫu EAV theo Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á – Âu (VN–EAEU FTA); mẫu VK theo Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA) và mẫu VJ theo Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA).

Trong khi đó, UBND cấp tỉnh tổ chức cấp các mẫu C/O theo danh mục tại Mẫu số 18 của Phụ lục II. Riêng C/O mẫu UAE trong khuôn khổ Hiệp định CEPA Việt Nam - UAE sẽ do địa phương cấp theo phân cấp của UBND cấp tỉnh.

Theo đại diện Bộ Công Thương, nhiều doanh nghiệp đang hiểu chưa đầy đủ quy định mới khi cho rằng Bộ Công Thương chỉ cấp 12 mẫu, còn toàn bộ các mẫu còn lại do địa phương cấp. Thực tế, nhiều mẫu C/O được cả Bộ Công Thương và địa phương cùng thực hiện theo phạm vi quy định tại Thông tư số 26.

Đáng lưu ý, việc Bộ Công Thương cấp 12 mẫu C/O không đồng nghĩa địa phương chỉ cấp phần còn lại. Doanh nghiệp cần tra cứu đúng danh mục tại Mẫu số 17 và Mẫu số 18 của Phụ lục II để xác định chính xác cơ quan tiếp nhận hồ sơ.

Đặc biệt, Mẫu số 18 không chỉ bao gồm 21 loại C/O như nhiều doanh nghiệp đang hiểu. Riêng mục số 20 đã tập hợp nhiều loại giấy chứng nhận khác nhau như C/O mẫu B, mẫu A (GSP), ICO, Thổ Nhĩ Kỳ, GSTP, BR9, DA59, Peru, Venezuela, CNM và mã số REX. Mục số 1 cũng bao gồm cả C/O mẫu D và văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA).

Theo đại diện Bộ Công Thương, bản chất của các quy định về xuất xứ hàng hóa không thay đổi. Những điều chỉnh lần này chủ yếu liên quan đến cơ quan cấp, quy trình xử lý hồ sơ và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị.

Từ 0 giờ ngày 1/8, hệ thống cấp và quản lý C/O điện tử Ecosys được cập nhật theo quy định mới. Các hồ sơ khai trước thời điểm này vẫn do cơ quan cấp cũ xử lý, trong khi hồ sơ khai từ sau 0 giờ sẽ được hệ thống tự động hướng dẫn doanh nghiệp lựa chọn đúng cơ quan cấp theo quy định mới.

Để tránh phát sinh vướng mắc, doanh nghiệp cần xác định đúng thị trường xuất khẩu trước khi nộp hồ sơ. Đối với hàng hóa xuất khẩu sang Liên minh châu Âu theo EVFTA, Vương quốc Anh theo UKVFTA, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand và các nước ASEAN theo các FTA tương ứng, việc cấp C/O vẫn thuộc nhóm 12 mẫu do Cục Xuất nhập khẩu thực hiện.

Trong khi đó, C/O mẫu B áp dụng với các thị trường thuộc WTO nhưng không nằm trong các FTA nêu trên, như Pakistan hay Algeria, sẽ do cơ quan cấp tại địa phương thực hiện. Riêng với thị trường Nhật Bản, doanh nghiệp có thể lựa chọn các mẫu AJ, VJ, RSF hoặc CPTPP tùy theo quy tắc xuất xứ đáp ứng và mức ưu đãi thuế quan có lợi nhất.

Ngoài việc thay đổi cơ quan cấp, doanh nghiệp cũng cần liên hệ đúng đầu mối khi phát sinh vướng mắc. Các vấn đề liên quan đến quy tắc xuất xứ, hồ sơ cấp C/O sẽ do Phòng Xuất xứ hàng hóa thuộc Cục Xuất nhập khẩu hướng dẫn. Trong khi đó, các lỗi kỹ thuật trên hệ thống Ecosys, tài khoản, chữ ký số hoặc khai báo điện tử sẽ do Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số tiếp nhận, xử lý.

Đối với các trường hợp cơ quan hải quan nước nhập khẩu yêu cầu xác minh C/O, doanh nghiệp cần thông báo ngay cho đơn vị đã cấp C/O, đồng thời phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu để trao đổi với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, hạn chế nguy cơ ách tắc hàng hóa trong quá trình thông quan.

Thống kê cho thấy: Hiện 33 trong tổng số 34 địa phương đã đáp ứng điều kiện pháp lý để triển khai cấp C/O. Riêng Sơn La đang hoàn thiện các điều kiện cần thiết. Tại phần lớn địa phương, Sở Công Thương là cơ quan trực tiếp cấp C/O, trong khi một số nơi giao Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc Ban Quản lý khu kinh tế thực hiện.

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh hệ thống cấp C/O nhằm thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong tiếp cận dịch vụ công. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định mới, rà soát quy trình nội bộ và chuẩn bị nhân sự phụ trách xuất xứ hàng hóa để việc cấp C/O diễn ra thông suốt, không làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu, nhất là khi đơn hàng cuối năm đang có xu hướng tăng.

Thông tư số 26/2026/TT-BCT được ban hành ngày 20/5/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/8/2026, sau hơn hai tháng chuẩn bị. Theo cơ quan quản lý, đây là lộ trình chuyển tiếp đã được xây dựng từ sớm, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thích ứng và triển khai các thủ tục cấp C/O theo quy định mới.