Hà Nội đặt mục tiêu đưa làng nghề thành trụ cột của công nghiệp văn hóa– du lịch

Hà Nội đang triển khai mạnh mẽ để bảo tồn, phát huy giá trị làng nghề- một trong những giá trị đặc sắc làm nên bản sắc Thăng Long. Thông qua các cơ chế ưu đãi đến định hướng xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, đầu tư vào khoa học – công nghệ và thúc đẩy kết nối văn hóa – du lịch, góp phần tạo động lực mới cho kinh tế nông thôn Thủ đô. PV TTXVN nghi nhận các ý kiến của các chuyên gia đề xuất giải pháp để đánh thức giá trị làng nghề.

*Bà Nghiêm Thị Hoàng Anh – Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội: Hà Nội – thành phố nghìn năm văn hiến – được biết đến là “cái nôi” của nghề thủ công truyền thống Việt Nam, nơi có hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, với hơn 300 làng nghề – làng nghề truyền thống được công nhận đang góp phần tạo nên bản sắc văn hóa Thăng Long.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi mô hình kinh tế, nhiều làng nghề đang đối diện những thách thức lớn như: nguồn lực lao động suy giảm nhanh với 60–70% lao động là người lớn tuổi; lực lượng trẻ rời bỏ nghề. Nhiều làng nghề đứng trước nguy cơ mai một kỹ thuật truyền thống; thiếu đổi mới thiết kế và chưa đáp ứng thị trường quốc tế, có đến 80% mẫu mã lặp lại, ít gắn với xu hướng tiêu dùng hiện đại, sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hóa theo yêu cầu xuất khẩu.

Thị trường tiêu thụ bấp bênh, chưa tạo được sự ổn định lâu dài – thiếu kết nối đầu tư, phụ thuộc vào đơn hàng nhỏ lẻ, thiếu đối tác dài hạn. Thêm vào đó, môi trường và không gian sản xuất xuống cấp, một số làng nghề còn ô nhiễm khói bụi, nước thải, tiếng ồn, hoặc nhiều cơ sở làng nghề hiện nay thiếu không gian sáng tạo, thiếu không gian trải nghiệm – trưng bày – thiếu các sản phẩm du lịch văn hóa xứng tầm, hạn chế tiếp cận thị trường quốc tế…

Chính những thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải có đổi mới, mô hình mới, tư duy mới để giữ nghề, giữ người và đưa làng nghề bước vào giai đoạn phát triển bền vững.

* Chuyên gia Vũ Hy Thiều: Vai trò của đầu tư văn hóa đối với du lịch trải nghiệm làng nghề. Khi mỗi làng nghề được phát triển thành một điểm đến du lịch, giá trị gia tăng của sản phẩm sẽ tăng mạnh, cải thiện sinh kế của thợ thủ công. Mỗi làng nghề hoàn toàn có thể trở thành điểm đến trải nghiệm hấp dẫn nếu đầu tư bài bản về hạ tầng, lưu trú, không gian trình diễn nghề. Ông Thiều nhấn mạnh: "Đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho thương hiệu”, góp phần tăng giá trị sản phẩm và nâng thu nhập cho người thợ.

* Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tĩnh từ làng nghề mây tre đan Phú Nghĩa: Bài toán nhân lực là thách thức lớn nhất của làng nghề hiện nay. Theo số liệu thống kê, nguồn lao động lành nghề đang suy giảm nhanh; trong đó, khoảng 60 đến 70 phần trăm là lao động lớn tuổi. Lực lượng trẻ tìm hướng đi mới có thu nhập ổn định hơn, dẫn đến nguy cơ mai một kỹ thuật truyền thống và đứt gãy truyền nghề. Tuy nhiên, điều đáng nói sinh viên có kiến thức thiết kế và mỹ thuật vẫn chưa tiếp cận được với làng nghề. Trong khi nghệ nhân lớn tuổi đang già đi, khoảng cách giữa đào tạo và thực hành nghề vẫn còn xa. Ông Tĩnh nhấn mạnh đầu tư vào công nghệ và khoa học sẽ giúp các làng nghề thoát khỏi tình trạng "kêu cứu", mở đường để nghề tỏa sáng đúng tiềm năng.

*PGS.TS Đặng Mai Anh Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp: Làng nghề thủ công mỹ nghệ là một trong những trong các ngành nghề nông thôn có nhiều thế mạnh, tạo nên những sản phẩm đóng góp nhiều cho sự phát triển kinh tế của nông thôn, đồng thời đang góp phần chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề; đưa các sản phẩm thủ công mỹ nghệ phát triển trong xu thế hội nhập quốc tế bền vững.

Tuy nhiên, một số làng nghệ hiện sản xuất còn lạc hậu, thiếu tính liên kết. Nguồn nhân lực thiếu so với nhu cầu công việc và già hóa. Nguyên liệu đang phải đối mặt nhiều nghề phải nhập khẩu mẫu sản phẩm chậm đổi mới, việc xây dựng thương hiệu quốc gia về thủ công mỹ nghệ còn chậm, chưa phát huy hết tiềm năng. Trước thực trạng trên, cần có những hình thức phù hợp để tạo nên hiệu quả trong kế tiếp được nghề truyền thống, tăng cao giá trị của sản phẩm thủ công mỹ nghệ về thẩm mỹ, kỹ thuật, phát triển tăng doanh thu.

Bên cạnh đó để sản phẩm thủ công mỹ nghệ cũng là những sản phẩm mang tính văn hóa dân tộc, quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam; đồng thời tạo nên những giá trị thương mại đem lại doanh thu cho các nghệ nhân góp phần tạo động lực đóng góp công cuộc dân giàu nước mạnh. Muốn sản phẩm làng nghề vươn xa, câu chuyện sản phẩm cần được xây dựng kỹ lưỡng, từ chất liệu, hoa văn, màu sắc tới công năng sử dụng. Mỗi sản phẩm phải truyền tải được tinh thần vùng đất, con người và lịch sử nghề. Bà Mai Anh cũng phân tích xu hướng thiết kế thủ công mỹ nghệ năm 2026 sẽ dựa trên kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, phát triển bền vững, cá nhân hóa và giữ gìn giá trị văn hóa.

*Bà Hà Thị Vinh – Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội: Hà Nội đầu tư mạnh cho chuyển đổi số, xây dựng nền tảng thương mại trực tuyến, hệ thống truy xuất nguồn gốc, đào tạo kỹ năng số và mở rộng không gian sáng tạo. Cần thành lập các trung tâm đổi mới sáng tạo trong làng nghề để thu hút nhân lực trẻ, cho thu nhập 20–30 triệu đồng/tháng.

Một số ý kiến cũng đề cập đến “Làng nghề thông minh – Làng nghề xanh”, tập trung vào ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất và tiêu thụ, phát triển tiêu chí làng nghề xanh sạch an toàn, cùng chính sách hỗ trợ công nghiệp văn hóa làng nghề. Hạ tầng số được xác định là yêu cầu cấp thiết, bao gồm xây dựng nền tảng trực tuyến, hệ thống truy xuất nguồn gốc và đào tạo kỹ năng số cho lao động trẻ.

Một trong những điểm nhấn quan trọng là Nghị quyết mới của HĐND TP Hà Nội, có hiệu lực từ 1/1/2026, đưa ra nhiều ưu đãi lớn cho nghệ nhân và cơ sở sản xuất. Nghệ nhân nhân dân được hỗ trợ 40 triệu đồng; nghệ nhân ưu tú 30 triệu đồng; nghệ nhân Hà Nội 20 triệu đồng. Thành phố hỗ trợ 100% chi phí kết nối vùng nguyên liệu và 50% chi phí đầu tư máy móc, tối đa 500 triệu đồng cho mỗi cơ sở.

Các cơ sở phải di dời khỏi khu dân cư được hỗ trợ chi phí vận chuyển, miễn tiền thuê đất 10 năm và giảm 50% cho thời gian tiếp theo, cùng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 5%, miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm sau đó.

Với loạt cơ chế đồng bộ, Hà Nội đang đặt mục tiêu đưa làng nghề trở thành trụ cột của công nghiệp văn hóa, mở rộng thị trường, củng cố thương hiệu và nâng sức cạnh tranh sản phẩm Thủ đô trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.