Tái sinh giá trị làng nghề

Ông Hoàng Minh Lâm - Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội nhấn mạnh, Hà Nội là vùng đất nghìn năm văn hiến, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, nơi hội tụ hơn 1.300 làng nghề truyền thống. 

Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi mô hình kinh tế, nhiều làng nghề đang đối diện những thách thức lớn. Theo Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội, những thách thức đó là, nguồn lực lao động suy giảm nhanh với 60–70% lao động là người lớn tuổi; lực lượng trẻ rời bỏ nghề. Nhiều làng nghề đứng trước nguy cơ mai một kỹ thuật truyền thống.

Thiếu đổi mới thiết kế và chưa đáp ứng thị trường quốc tế nên có đến 80% mẫu mã lặp lại, ít gắn với xu hướng tiêu dùng hiện đại, sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hóa theo yêu cầu xuất khẩu. Thị trường tiêu thụ bấp bênh, chưa tạo được sự ổn định lâu dài – thiếu kết nối đầu tư, phụ thuộc vào đơn hàng nhỏ lẻ, thiếu đối tác dài hạn.

 Thêm vào đó, môi trường và không gian sản xuất xuống cấp, một số làng nghề còn ô nhiễm khói bụi, nước thải, tiếng ồn, hoặc nhiều cơ sở làng nghề hiện nay thiếu không gian sáng tạo, thiếu không gian trải nghiệm – trưng bày – thiếu các sản phẩm du lịch văn hóa xứng tầm, hạn chế tiếp cận thị trường quốc tế,…

Chính những thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải có đổi mới, mô hình mới, tư duy mới để giữ nghề, giữ người và đưa làng nghề bước vào giai đoạn phát triển bền vững.

 

Những năm qua, Trung ương và TP. Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề thông qua các chương trình khuyến công, xúc tiến thương mại, đổi mới thiết kế và phát triển sản phẩm OCOP.

Nhờ đó, nhóm hàng thủ công mỹ nghệ đóng góp ổn định khoảng 6 - 8% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm của Hà Nội, tạo việc làm, thu nhập cho hàng vạn lao động nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững.

Song song với hoạt động xúc tiến xuất khẩu và quảng bá sản phẩm đặc thù, Hà Nội triển khai các chương trình kích cầu nội địa như Chương trình khuyến mại tập trung năm 2026, quy mô từ 1.000–2.000 doanh nghiệp tham gia.

Những mô hình như “Hanoi Midnight Sale”, hội chợ chuyển đổi số, tiêu dùng xanh hay lễ hội hàng hiệu không chỉ góp phần tăng trưởng bán lẻ mà còn xây dựng thói quen mua sắm theo xu hướng mới: mua hàng có truy xuất nguồn gốc, hàng thân thiện môi trường và hàng từ doanh nghiệp có trách nhiệm.

Tất cả những chuyển động này cho thấy Hà Nội đang hướng tới một triết lý phát triển mới xúc tiến thương mại không phải là hoạt động cuối cùng của chuỗi sản xuất mà là động lực để nâng tiêu chuẩn sản xuất, thúc đẩy cải tiến công nghệ và định vị thương hiệu đô thị.

Điều này được thể hiện rõ trong quan điểm chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Quyền: “Chiến lược của Thành phố không chỉ dừng lại ở hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó, mà nhằm hình thành doanh nghiệp dẫn dắt, xây dựng hệ sinh thái sản xuất thông minh, bền vững và gắn kết hội nhập quốc tế.” Đây không chỉ là định hướng điều hành mà là tuyên bố chuyển đổi mô hình từ hỗ trợ từng doanh nghiệp sang kiến tạo nền tảng để hình thành nhóm doanh nghiệp có sức ảnh hưởng hệ sinh thái.

Nếu nhìn dài hạn, có thể thấy Hà Nội đang từng bước định hình một cấu trúc tăng trưởng mới, nơi công nghiệp chủ lực, sản phẩm OCOP, chuyển đổi xanh và xúc tiến thương mại tạo thành hệ thống đồng bộ. Khi xúc tiến thương mại không chỉ là quảng bá mà trở thành công cụ chiến lược trong xây dựng năng lực thị trường, Hà Nội không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp bán được hàng mà còn đang định vị năng lực cạnh tranh của Thủ đô trong giai đoạn hội nhập sâu rộng. Đây chính là nền tảng để Hà Nội chuyển từ vai trò trung tâm kinh tế quốc gia sang hình ảnh một đô thị sáng tạo, xanh và đáng sống nơi sản xuất, thương mại và văn hóa phát triển theo cùng một trục giá trị: bền vững, hội nhập và dẫn dắt.

Cùng với xúc tiến thương mại, Hà Nội xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để tạo đột phá tăng trưởng. Nhiều doanh nghiệp cho biết sinh viên mới ra trường còn thiếu kỹ năng thực hành, ngoại ngữ và kinh nghiệm sản xuất thực tế, buộc doanh nghiệp phải đào tạo lại. 

Chẳng hạn như các cơ sở đào tạo như Trường Đại học Công nghệ Đông Á đã chủ động phối hợp với doanh nghiệp trong đào tạo theo đặt hàng, thực tập, tuyển dụng và nghiên cứu khoa học.

Mỗi năm, trường cung cấp hàng trăm kỹ sư có tay nghề cao, giúp doanh nghiệp bổ sung lực lượng lao động chất lượng và thích ứng tốt hơn với yêu cầu sản xuất trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền, mục tiêu của thành phố không chỉ là hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế mà còn hình thành những doanh nghiệp dẫn dắt, có khả năng làm “bệ đỡ” cho các doanh nghiệp khác cùng phát triển. Đây cũng là bước đi chiến lược để Hà Nội xây dựng nền công nghiệp hiện đại, có giá trị gia tăng cao và đóng góp bền vững cho tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) trong giai đoạn tới.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp đang tạo nên sức mạnh tổng hợp giúp Hà Nội thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trung tâm công nghiệp – thương mại của cả nước. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, chiến lược này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế Thủ đô, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng với kinh tế khu vực và thế giới.