Hà Nội giải bài toán vỉa hè bằng cơ chế minh bạch

Câu chuyện quản lý vỉa hè tại các đô thị lớn, đặc biệt ở Hà Nội luôn là bài toán khó. Vỉa hè vốn dành cho người đi bộ nhưng cũng là nơi mưu sinh của hàng vạn lao động nhỏ lẻ, từ gánh hàng rong, quán nước, cửa hàng ăn sáng đến những điểm trông giữ xe tự phát. Thực tế ấy tạo nên một nghịch lý kéo dài, cấm hoàn toàn thì khó khả thi, buông lỏng thì gây lộn xộn, mất mỹ quan và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Trong bối cảnh đó, chủ trương thu phí sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố để khai thác có kiểm soát đang nhận được sự quan tâm của dư luận. Cụ thể, ngày 11/5, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua nghị quyết sửa đổi, bổ sung quy định về phí sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố (vỉa hè) tại Nghị quyết số 06/2020/NQ-HĐND ngày 7/7/2020. Theo đó, sẽ có 7 mức phí khi sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố để trông giữ xe ô tô, dao động từ 30.000 - 400.000 đồng/m2/tháng; trông giữ xe đạp, xe máy dao động từ 30.000 - 220.000 đồng/tháng.

Trong diễn biến liên quan, trên Công thông tin điện tử UBND thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân vào Dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố về Quy định thí điểm thực hiện quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội. Theo dự thảo nghị quyết, việc thực hiện thí điểm được thực hiện theo 3 giai đoạn. Giai đoạn 1 tại một số tuyến phố trên địa bàn phường Hoàn Kiếm, phường Cửa Nam.

Giai đoạn 2 tại một số tuyến phố thuộc các phường trong khu vực Vành đai 1. Giai đoạn 3 tại một số tuyến phố thuộc các phường trong khu vực Vành đai 3. Dự thảo Nghị quyết nêu rõ quy định thí điểm thực hiện quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè ngoài mục đích giao thông (để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm) trên địa bàn thành phố.

Dự thảo Nghị quyết cũng nêu rõ, tuyến phố được thí điểm thực hiện việc cho phép sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí sau tuyến phố không thuộc phạm vi bảo tồn di tích lịch sử văn hóa; không có điểm ùn tắc giao thông, điểm đen về tai nạn giao thông tại tuyến phố; kết cấu vỉa hè đảm bảo ổn định, đã hoàn chỉnh theo thiết kế được duyệt; có tiềm năng phát triển du lịch, kinh tế đô thị, kinh tế đêm...

Ngoài ra, chiều rộng vỉa hè (tính theo 1 bên) từ 3m trở lên, đồng thời đảm bảo vỉa hè sau khi bố trí lối đi cho người đi bộ (rộng tối thiểu 1,5m), bố trí cho các hạng mục hạ tầng kỹ thuật đô thị, các mục đích giao thông thì vẫn còn một phần diện tích để sử dụng tạm thời cho việc kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm; có ít nhất 50% tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh có quyền sử dụng nhà ở, công trình xây dựng tại tuyến phố đồng thuận việc thực hiện thí điểm...

Cũng theo dự thảo nghị quyết, phí sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm được xác định theo Nghị quyết số 06/2020/NQ-HĐND ngày 07/7/2020 của HĐND thành phố. Cụ thể, mức phí dao động từ 20.000 - 45.000 đồng/m²/tháng. Chính sách này nhằm quản lý trật tự đô thị, tạo không gian kinh doanh văn minh và khai thác hiệu quả hạ tầng giao thông tại các khu vực ngoại thành và nội thành.

Trước những chủ trương nêu trên, không ít hộ kinh doanh nhỏ lẻ bày tỏ sự đồng tình với cách làm này nếu được triển khai công khai, hợp lý và bảo đảm quyền lợi cho người dân lao động. Trên thực tế, phần lớn người bán hàng nhỏ lẻ đều hiểu rằng vỉa hè là tài sản công cộng. Việc sử dụng một phần diện tích để kinh doanh đồng nghĩa phải có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho nhà nước.

Điều mà người dân mong muốn không phải là được sử dụng miễn phí, mà là được kinh doanh hợp pháp, ổn định và không thấp thỏm trước những đợt ra quân xử lý. Nhiều năm kinh doanh quán cà phê trên phố Hòa Mã (phường Hai Bà Trưng, Hà Nội) anh Hoàng Anh chia sẻ, nếu được cấp phép rõ ràng, đóng phí minh bạch, các hộ kinh doanh nhỏ lẻ sẽ yên tâm kinh doanh buôn bán, giữ gìn vệ sinh môi trường, sắp xếp hàng hóa gọn gàng hơn thay vì cảnh buôn bán tạm bợ.

Còn chị Nguyễn Thị Nhàn, chủ Nhà hàng Gia Hưng trên đường Tân Xuân (phường Đông Ngạc, Hà Nội) bày tỏ, để chủ trương thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng nhất vẫn là cách tổ chức thực hiện. Người kinh doanh nhỏ lẻ phần lớn có thu nhập không cao. Họ bán bát phở sáng, ly trà đá, vài món ăn vặt hay những mặt hàng thiết yếu để trang trải cuộc sống. Vì vậy, việc xây dựng khung phí cần tính toán phù hợp với từng tuyến phố, ngành hàng và quy mô kinh doanh.

Thực tế cho thấy, với nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ trên mặt phố, khoản phí hợp lý không phải gánh nặng quá lớn nếu đổi lại là sự ổn định và công bằng. Điều này cũng cho thấy tư duy của người dân đã có nhiều thay đổi. Không còn tâm lý “tranh thủ chiếm dụng”, nhiều hộ kinh doanh đã nhìn nhận việc đóng phí như một trách nhiệm đi kèm quyền sử dụng không gian công cộng.

Theo các chuyên gia đô thị, điều người dân chờ đợi không chỉ là một quyết định thu phí, mà là một cơ chế quản lý hiệu quả và bền vững. Khoản thu từ vỉa hè nếu được sử dụng đúng mục đích để tái đầu tư cho hạ tầng, chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường đi bộ sẽ tạo ra vòng tuần hoàn tích cực, giúp người dân thấy rõ lợi ích từ chính sách. Một đô thị hiện đại cần cơ chế quản lý thường xuyên, minh bạch và nhất quán, trong đó người dân vừa là đối tượng chấp hành vừa là chủ thể đồng hành.

Quan trọng hơn, vỉa hè không chỉ là phần hạ tầng giao thông đơn thuần, mà còn là không gian đời sống của đô thị. Vỉa hè dù được khai thác kinh doanh vẫn phải ưu tiên chức năng dành cho người đi bộ. Đây là nguyên tắc không thể đánh đổi. Không thể vì tăng nguồn thu hay tạo điều kiện kinh doanh mà biến toàn bộ vỉa hè thành nơi buôn bán, đẩy người dân xuống lòng đường. Do đó, việc tổ chức lại không gian vỉa hè cần dựa trên khảo sát khoa học.

Có thể khẳng định, quản lý tốt vỉa hè cũng chính là thước đo năng lực quản trị và sự văn minh của thành phố. Khi mọi hoạt động được đặt trong khuôn khổ minh bạch, công bằng và nhân văn, vỉa hè sẽ không còn là câu chuyện “giành lại” hay “lấn chiếm”, mà trở thành không gian được sử dụng hiệu quả vì lợi ích chung của cộng đồng. Đó cũng là tín hiệu tích cực cho thấy bài toán vỉa hè hoàn toàn có thể tìm được lời giải hài hòa giữa quản lý đô thị và sinh kế dân sinh.